Hình thành siêu đô thị tầm vóc khu vực: Động lực phát triển mới từ hợp nhất TP. Hồ Chí Minh - Bình Dương- Bà Rịa - Vũng Tàu

Mới đây, tại TP. Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Tô Lâm và Đoàn công tác Trung ương đã làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TP. Hồ Chí Minh, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bà Rịa - Vũng Tàu, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bình Dương về kết quả triển khai các nghị quyết, kết luận của Trung ương gần đây; việc sắp xếp tổ chức bộ máy; công tác quốc phòng, an ninh; thực hiện nhiệm vụ tăng trưởng kinh tế, an sinh xã hội.

Tổng Bí thư Tô Lâm; Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng đoàn công tác Trung ương dự buổi làm việc

Tại buổi làm việc, báo cáo tóm tắt về tình hình triển khai thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm tại ba địa phương (TP. Hồ Chí Minh, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Dương) cho thấy, cả ba địa phương đều đang hội tụ những nền tảng thể chế - quản trị số hàng đầu cả nước.

Năm 2024, TP. Hồ Chí Minh xếp thứ 2 về Chỉ số chuyển đổi số, Bình Dương thứ 7; Bà Rịa-Vũng Tàu đứng thứ 2 về cải cách hành chính và thứ 5 về PCI. Bình Dương còn nằm trong top 3 địa phương thực thi hiệu quả các hiệp định thương mại tự do tốt nhất và thứ 5 cả nước về Chỉ số Xanh.

Ba địa phương đã chú trọng đầu tư phát triển con người toàn diện, nâng cao chất lượng sống, xây dựng xã hội tiến bộ, công bằng và bền vững. Giáo dục-đào tạo, y tế, văn hóa, thể thao được quan tâm. Các chính sách an sinh, chăm sóc sức khỏe, phát triển con người được triển khai hiệu quả, gắn với mục tiêu nâng cao chỉ số hạnh phúc, đảm bảo an ninh.

Các địa phương đã thực hiện nghiêm túc các nghị quyết của Trung ương, kiên quyết phòng, chống suy thoái, xử lý nghiêm sai phạm, không có vùng cấm. Phương thức lãnh đạo được đổi mới, công tác kiểm tra, dân vận, dân tộc, tôn giáo được thực hiện đồng bộ, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy và chuẩn bị đại hội Đảng các cấp được triển khai chủ động, bài bản.

Sau khi nghe báo cáo và các ý kiến trao đổi tại buổi làm việc, phát biểu kết luận, Tổng Bí thư Tô Lâm biểu dương, đánh giá cao những kết quả quan trọng mà Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân TP. Hồ Chí Minh, Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương đã đạt được trong thời gian qua. Tổng Bí thư lưu ý, xét trên bình diện tổng thể và dài hạn, quá trình phát triển của từng địa phương vẫn tồn tại những nút thắt khiến tăng trưởng chưa bền vững, hiệu quả đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng và năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế.

Từ liên kết vùng đến hợp lực chiến lược

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã có sự gắn bó mật thiết về kinh tế - xã hội. TP. Hồ Chí Minh là trung tâm tài chính, thương mại, công nghệ; Bình Dương là "thủ phủ" công nghiệp hiện đại với hệ thống khu công nghiệp kiểu mẫu; còn Bà Rịa - Vũng Tàu giữ vai trò then chốt trong phát triển cảng biển, dầu khí, du lịch và logistics.

Bà Rịa - Vũng Tàu giữ vai trò then chốt trong phát triển cảng biển, dầu khí, du lịch và logistics

Tuy nhiên, các địa phương vẫn đang đối mặt với những "điểm nghẽn" về kết nối hạ tầng, phân bố nguồn lực và điều phối chính sách phát triển. Việc hình thành một siêu đô thị mang tính liên tỉnh, có cơ chế quản trị thống nhất hoặc bán thống nhất, đang được xem là lời giải khả thi cho những bài toán này.

“Nếu liên kết vùng trước đây chủ yếu là khuyến khích hợp tác, thì nay, trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế, cần có cơ chế cứng rắn hơn – một ‘chính quyền đô thị vùng’ hay ‘ban điều phối vùng’ là điều không thể trì hoãn,” PGS.TS Võ Kim Cương – nguyên Phó Kiến trúc sư trưởng TP. Hồ Chí Minh – nhận định.

PGS- TS Võ Kim Cương: Người nặng lòng với đô thị TP. Hồ Chí Minh

Siêu đô thị – bước tiến chiến lược hay thách thức hành chính?

Tổng Bí thư chỉ rõ, đối với TP. Hồ Chí Minh trước khi sáp nhập, mặc dù là đầu tàu kinh tế lớn nhất cả nước, nhưng không gian phát triển bị bó hẹp, quá tải hạ tầng, áp lực dân số lớn, ô nhiễm môi trường, ngập úng ngày càng nghiêm trọng, giao thông ùn tắc triền miên; cần có kế hoạch cụ thể xóa nhà tạm bợ, cũ nát chạy dọc kênh rạch, sông ngòi ngay trong lòng thành phố và đề ra phương hướng giải quyết trong Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XII của thành phố mới.

Bình Dương phát triển đô thị chưa theo kịp tốc độ công nghiệp hóa, chất lượng sống chưa đồng đều giữa các khu vực. Bà Rịa-Vũng Tàu vẫn gặp khó khăn trong liên kết vùng và phát triển chuỗi giá trị, kết nối hậu cần còn rời rạc, thiếu hệ sinh thái logistics hiện đại. Du lịch vẫn nặng tính mùa vụ, chưa gắn với đô thị thông minh, y tế, nghỉ dưỡng cao cấp hay dịch vụ sáng tạo.

Tổng Bí thư nhấn mạnh, việc hợp nhất TP. Hồ Chí Minh với Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương đánh dấu bước chuyển mình mang tính bước ngoặt chưa từng có trong lịch sử phát triển đô thị Việt Nam. Đây là sự tái cấu hình toàn diện không gian phát triển, nơi ba cực kinh tế năng động bậc nhất cả nước hội tụ thành một siêu đô thị - tài chính - công nghiệp - cảng biển.

Tầm nhìn mới cho TP. Hồ Chí Minh mới là trở thành “siêu đô thị quốc tế” của Đông Nam Á - một đô thị thông minh, xanh, sáng tạo, tiêu biểu không chỉ về sức mạnh kinh tế mà cả sự phong phú về văn hóa, nghệ thuật, thể thao, giải trí và phong cách sống hiện đại, năng động.

TP. Hồ Chí Minh mới sẽ là một trung tâm tài chính, thương mại, logistics, công nghiệp công nghệ cao và du lịch biển quy mô khu vực; với định hướng phát triển trên nền tảng công nghệ số, kinh tế xanh, bền vững về môi trường, xã hội hài hòa, gắn kết, rộng mở, văn minh, kết tinh các giá trị tiên tiến của châu Á và thế giới; phấn đấu là nơi hấp dẫn, hội tụ nhân tài, “giới sáng tạo”, doanh nhân trong nước và quốc tế, là nơi thuận lợi khởi nghiệp, sáng tạo, ươm mầm những xu hướng mới và mô hình tiên tiến. TP. Hồ Chí Minh mới không chỉ là đầu tàu kinh tế quốc gia mà phải là đô thị hiện đại có ảnh hưởng trong mạng lưới các thành phố toàn cầu.

Tổng Bí thư yêu cầu, TP. Hồ Chí Minh mới cần chủ động đặt ra những mục tiêu cụ thể: Đến năm 2035-2045, thu nhập thuộc nhóm nào? Đổi mới sáng tạo thuộc nhóm nào trong châu Á và toàn cầu?

Tổng Bí thư Tô Lâm gợi mở, khẩn trương hoàn thiện mô hình quản trị mới: Mạnh hơn cấp tỉnh, linh hoạt hơn cấp vùng, đủ sức điều hành một siêu đô thị ba cực trong kỷ nguyên hội nhập và cạnh tranh toàn cầu. TP. Hồ Chí Minh mới phải tiêu biểu cho một chính quyền số kiến tạo - minh bạch- hiệu quả, vừa xử lý tốt việc điều hành, đồng thời dẫn dắt sự phát triển, đổi mới sáng tạo, giữ được niềm tin xã hội trong quá trình phát triển. TP. Hồ Chí Minh mới cần thiết lập hệ thống quản trị thông minh, hiện đại, đồng bộ toàn diện, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong mọi lĩnh vực quản lý nhà nước, điều hành kinh tế - xã hội, quản lý hạ tầng, dịch vụ công, nâng cao năng lực phục vụ người dân và doanh nghiệp toàn vùng.

TP. Hồ Chí Minh mới phải đẩy mạnh tái cơ cấu kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế tri thức, sáng tạo, có giá trị gia tăng cao và khả năng cạnh tranh toàn cầu.

Tổng Bí thư nhấn mạnh, phát triển trung tâm tài chính quốc tế tầm khu vực tại Thủ Thiêm thu hút dòng vốn toàn cầu, góp phần định vị Việt Nam trên bản đồ tài chính quốc tế; phát triển chuỗi đô thị thông minh kết nối TP.Hồ Chí Minh-Dĩ An-Thuận An-Thủ Dầu Một-Bến Cát-Phú Mỹ-Bà Rịa-Vũng Tàu; phát triển hành lang đổi mới sáng tạo trải dài từ Khu đô thị sáng tạo phía Đông TP. Hồ Chí Minh (Thủ Đức) đến các cực công nghiệp-dịch vụ-cảng biển như Dĩ An, Bến Cát, Phú Mỹ, Bà Rịa, Vũng Tàu; phát triển cụm cảng-logistics thông minh tại Cái Mép-Thị Vải-Cần Giờ theo mô hình siêu cảng số và hệ thống logistics tích hợp - vận hành bằng dữ liệu lớn; phát triển trung tâm du lịch sinh thái-nghỉ dưỡng cao cấp tại Vũng Tàu-Cần Giờ, định vị là điểm đến quốc tế xanh, thông minh, kết hợp bảo tồn với phát triển...

Ý tưởng về việc hình thành một siêu đô thị lớn bao gồm TP. Hồ Chí Minh – Bình Dương – Bà Rịa, Vũng Tàu không phải là điều mới, nhưng đang được hiện thực hóa nhanh chóng trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh cải cách thể chế, tinh gọn bộ máy và thúc đẩy phát triển kinh tế vùng.

Theo các chuyên gia quy hoạch, siêu đô thị này có thể bao gồm nhiều trung tâm chức năng độc lập nhưng liên kết chặt chẽ, với mạng lưới giao thông công cộng xuyên tỉnh, hệ thống dữ liệu đô thị dùng chung, cơ chế thu – chi ngân sách và đầu tư công đồng bộ.

Điều quan trọng là xây dựng được một mô hình quản trị đô thị linh hoạt nhưng hiệu quả, vừa đảm bảo tính tự chủ địa phương, vừa phát huy lợi thế vùng. Câu hỏi đặt ra: Có thể sáp nhập địa giới hành chính hay chỉ cần cơ chế vùng đặc biệt?

“Chúng ta không nhất thiết phải hợp nhất về địa giới, mà cần hợp nhất về chiến lược, quy hoạch và đầu tư. Một chính quyền vùng hoặc cơ quan điều phối có thực quyền là điều quan trọng,” TS. Huỳnh Thế Du – chuyên gia chính sách công – phân tích.

Động lực từ hạ tầng và công nghiệp – dịch vụ hiện đại

Việc kết nối TP. Hồ Chí Minh – Bình Dương – Bà Rịa, Vũng Tàu đã có nền tảng vững chắc: Cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, và cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây (mở rộng) đang mở rộng khả năng thông suốt; Cảng Cái Mép – Thị Vải đang được quy hoạch trở thành cảng trung chuyển quốc tế; tuyến đường sắt nhẹ TP. Hồ Chí Minh – Bình Dương – Bà Rịa đang được đề xuất nối thẳng với sân bay Long Thành.

Về kinh tế, tổng GRDP của khu vực này chiếm hơn 45% GDP cả nước, tạo ra động lực lan tỏa lớn cho vùng Đông Nam Bộ. Bình Dương là hình mẫu đô thị công nghiệp thông minh; TP. Hồ Chí Minh là trung tâm khởi nghiệp – tài chính; còn Bà Rịa – Vũng Tàu nắm giữ tiềm năng cảng biển – năng lượng – du lịch biển.

Khu đô thị Hồ Tràm sôi động hơn với hàng loạt các dự án bất động sản, du lịch và nghỉ dưỡng

Vì vậy, Tổng Bí thư yêu cầu, khẩn trương tái kiến trúc không gian phát triển vùng theo tư duy đa cực-tích hợp-siêu kết nối, vượt xa giới hạn cũ của mô hình đô thị truyền thống. Phải dứt khoát từ bỏ tư duy phân mảnh “nội thành-ngoại thành”, “thành phố-tỉnh lân cận”. Giờ đây, TP. Hồ Chí Minh mới là một hệ sinh thái đô thị vùng có cấu trúc đa trung tâm, vận hành theo logic kinh tế-chức năng-chuỗi giá trị. Mỗi cực phát triển, từ Thủ Thiêm, Thủ Đức đến Dĩ An, Bến Cát, Phú Mỹ, Bà Rịa, Vũng Tàu, đều phải được quy hoạch như một mắt xích hữu cơ, bổ sung chức năng cho nhau, được kết nối thông minh, điều phối linh hoạt và chia sẻ lợi ích trong một tổng thể hài hòa.

Tổng Bí thư đề nghị, thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế tư nhân mạnh không phải bằng khẩu hiệu mà bằng hành động cụ thể. Thực tế cho thấy không có nền kinh tế hiện đại nào mà thiếu doanh nghiệp đổi mới, thiếu lực lượng khoa học-công nghệ ứng dụng, thiếu thế hệ doanh nhân năng động, hội nhập có tư duy phụng sự xã hội, tầm nhìn toàn cầu và khát vọng xây dựng quốc gia hùng cường.

TP. Hồ Chí Minh với đặc trưng dân số trẻ, tầng lớp doanh nghiệp năng động, nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và năng lực hội nhập cao phải là nơi cụ thể hóa mạnh mẽ nhất các yêu cầu cải cách mà Trung ương đã đề ra.

Thành phố cần kiên định mục tiêu phát triển toàn diện con người, kết hợp chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và chất lượng sống. Không chỉ là trung tâm kinh tế, thành phố phải trở thành nơi đáng sống, nơi mỗi người dân được bảo đảm cơ hội phát triển, được chăm lo đầy đủ về sức khỏe, giáo dục, môi trường sống và sự an toàn. Thành phố mới cần đầu tư mạnh mẽ cho y tế, giáo dục, chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phát triển thể chất, trí tuệ cho thế hệ trẻ. Đồng thời, thành phố phải chăm lo an sinh xã hội toàn diện, đảm bảo không để ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển; ưu tiên giải quyết thu hẹp mức chênh lệch phát triển giữa các địa bàn, nhất là các khu vực mới sáp nhập và các địa bàn khó khăn.

Một yêu cầu xuyên suốt là kế thừa và tích hợp có chọn lọc các chính sách tốt của từng địa phương sáp nhập. Song hành với phát triển con người là bảo đảm vững chắc an ninh, an toàn xã hội, củng cố quốc phòng an ninh, khu vực phòng thủ. Mọi chính sách phát triển cần thấm nhuần quan điểm: phồn vinh không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà là khả năng kiến tạo một xã hội an toàn, công bằng và hạnh phúc hơn cho tất cả người dân.

Tổng Bí thư Tô Lâm chủ trì buổi làm việc

Tổng Bí thư lưu ý, biến quá trình chuẩn bị đại hội Đảng các cấp thành cuộc tổng động viên trí tuệ, tinh thần và khát vọng phát triển để định hình một chiến lược mới cho một đại đô thị tiên phong, sáng tạo, hiện đại bậc nhất Việt Nam. Đại hội XII Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh sắp tới không chỉ là thời điểm tổng kết một nhiệm kỳ mà cần trở thành bước ngoặt kiến tạo tương lai, nơi toàn Đảng bộ và hệ thống chính trị thành phố cùng nhìn về năm 2035, 2045 với một tầm nhìn mới, tư duy mới và cam kết hành động mạnh mẽ. Đây là lúc lắng nghe rộng rãi, tranh luận cởi mở và chọn lọc tinh túy nhất từ thực tiễn để xây dựng những định hướng trong dài hạn.

Trong tổng kết, đánh giá chúng ta không né tránh khuyết điểm, cần mổ xẻ sâu các điểm nghẽn trong thể chế, quy hoạch, quản trị, chuyển đổi số, chất lượng cán bộ và hiệu quả tổ chức thực thi.

Tổng Bí thư mong muốn, Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh mới sẽ là trung tâm của đoàn kết, truyền cảm hứng phụng sự và dấn thân kiến tạo, đủ năng lực dẫn dắt một thành phố không chỉ đi đầu trong nước mà còn bứt phá trên bản đồ đô thị toàn cầu. Đó sẽ là dấu ấn riêng của TP. Hồ Chí Minh - thành phố của đổi mới, hành động và khát vọng vươn xa, xứng đáng mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.

Một siêu đô thị không chỉ là nơi tập trung đông dân cư và kinh tế, mà còn là không gian sống chất lượng. Để tránh cái bóng của sự “siêu tập trung”, các chuyên gia khuyến nghị cần xây dựng bản sắc từng đô thị thành viên trong một tổng thể thống nhất, tránh tình trạng cạnh tranh nội vùng hoặc phát triển chồng lấn.

Cùng với đó, các yếu tố về môi trường, nhà ở xã hội, hạ tầng xanh, chuyển đổi số và văn hóa – giáo dục cũng phải được tích hợp trong mọi quy hoạch và hành động thực tế.

Kỳ vọng vào một "Singapore mở rộng" hay cú hích vươn ra toàn cầu?

Việc hướng tới một siêu đô thị mang tầm khu vực như TP. Hồ Chí Minh – Bình Dương – Bà Rịa, Vũng Tàu không chỉ là bài toán phát triển đô thị, mà còn là bước đi chiến lược trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về đầu tư, nhân lực, công nghệ và chất lượng sống. Đây là lúc cần quyết tâm chính trị, sự phối hợp đa ngành và cái nhìn dài hạn để biến khát vọng thành hiện thực.

Nếu làm đúng, siêu đô thị này có thể trở thành “Singapore mở rộng” của Việt Nam, là trung tâm mới của Đông Nam Á về công nghiệp thông minh, tài chính, logistics và đổi mới sáng tạo.