Đơn giản hóa nhiều thủ tục và rút ngắn thời gian cấp phép xây dựng từ ngày 1/7

Loạt quy định mới hướng tới mục tiêu đơn giản hóa quy trình

Luật Xây dựng 2025 và các văn bản hướng dẫn sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7 với nhiều thay đổi lớn như bỏ chứng chỉ năng lực của doanh nghiệp xây dựng, miễn giấy phép xây dựng đối với một số công trình đã được thẩm định, đồng thời rút ngắn thời gian cấp phép xuống tối đa 7 ngày... Các điều chỉnh này hướng tới mục tiêu đơn giản hóa quy trình và tiết kiệm thời gian cho các đơn vị tham gia thị trường.

Nội dung miễn giấy phép xây dựng nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận nhờ tính kế thừa và cập nhật thực tế. Việc xác định rõ các trường hợp miễn giấy phép đối với nhà ở riêng lẻ hay công trình nông thôn dựa trên nguyên tắc tối giản quy trình.

Khung chính sách mới này vừa được phổ biến một cách toàn diện đến các cấp quản lý và cộng đồng doanh nghiệp trên cả nước. Thông tin được Bộ Xây dựng nêu tại Hội nghị phổ biến Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn thi hành, tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến trên toàn quốc sáng 29/6.

Mục tiêu cốt lõi của việc đổi mới quy định nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho môi trường đầu tư, giảm bớt các rào cản hành chính không cần thiết. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng khẳng định, Luật Xây dựng mới được ban hành nhằm tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn đầu tư xây dựng.

Để tạo sự đồng bộ khi áp dụng vào thực tế, hệ thống văn bản hướng dẫn chi tiết đã được ban hành kịp thời. Để triển khai luật, Chính phủ đã ban hành 6 nghị định hướng dẫn về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, chất lượng công trình, vật liệu xây dựng, hợp đồng xây dựng, điều kiện năng lực hoạt động xây dựng và quản lý hoạt động xây dựng.

Các nghị định này quy định cụ thể từng mảng việc từ quản lý chi phí cho đến giám sát chất lượng thi công. Cụ thể là: Nghị định số 206/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về quản lý chi phí đầu tư xây dựng; Nghị định số 207/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý chất lượng, thi công xây dựng và bảo trì công trình xây dựng; Nghị định số 209/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng về quản lý vật liệu xây dựng; Nghị định số 210/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Xây dựng về hợp đồng xây dựng; Nghị định 212/2026/NĐ-CP quy định về điều kiện năng lực hoạt động xây dựng, Hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng; Nghị định số 217/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng.

Đồng thời, các Thông tư đi kèm cũng sẵn sàng đi vào đời sống cùng thời điểm với đạo luật chính. Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng cũng ban hành 8 Thông tư cùng một quyết định công bố mẫu hợp đồng xây dựng. Toàn bộ các văn bản này sẽ đồng thời có hiệu lực từ ngày 1/7 - Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng thông tin.

Cải cách thủ tục cấp giấy phép xây dựng

Thay đổi mang tính thực tiễn cao nhất chính là việc cải tiến quy trình xem xét hồ sơ cấp phép, tránh việc kiểm tra nhiều lần đối với một dự án. Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc cải cách thủ tục cấp giấy phép xây dựng. Theo quy định mới, cơ quan quản lý nhà nước chỉ thực hiện kiểm soát một lần đối với mỗi dự án hoặc công trình từ giai đoạn chuẩn bị đến khi khởi công.

Trong lĩnh vực quản lý năng lực hoạt động xây dựng, quy định mới bãi bỏ yêu cầu doanh nghiệp phải có chứng chỉ năng lực

Sự phối hợp liên thông giúp giảm bớt các công đoạn nộp hồ sơ, tạo sự thông thoáng tối đa cho người dân. Những công trình đã được cơ quan chuyên môn thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ được miễn giấy phép xây dựng. Đối với các trường hợp vẫn phải xin giấy phép, thủ tục sẽ được thực hiện trực tuyến toàn trình, hồ sơ và điều kiện được đơn giản hóa, thời gian giải quyết dự kiến không quá 7 ngày.

Phương thức phân loại các loại hình dự án cũng được điều chỉnh lại để phù hợp hơn với thực tế dòng vốn đầu tư. Luật cũng thay đổi cách phân loại dự án đầu tư xây dựng khi chuyển từ tiêu chí nguồn vốn sang hình thức đầu tư, gồm đầu tư công, đối tác công tư (PPP) và đầu tư kinh doanh.

Việc làm mới này giúp làm rõ phạm vi thẩm quyền, tạo sự thống nhất giữa hệ thống pháp luật đầu tư và xây dựng. Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng nhấn mạnh, cách phân loại này nhằm phân định rõ phạm vi điều chỉnh giữa pháp luật về đầu tư và pháp luật về xây dựng. Ở khâu lập và thẩm định dự án, luật bổ sung quy định cho phép người quyết định đầu tư lựa chọn loại thiết kế phù hợp với tính chất dự án.

Cơ quan quản lý nhà nước sẽ chỉ tập trung vào các tiêu chí kỹ thuật an toàn, quy hoạch chung và công tác phòng cháy chữa cháy. Cơ quan chuyên môn về xây dựng sẽ tập trung thẩm định các nội dung liên quan đến an toàn công trình, phòng cháy chữa cháy, quy chuẩn, tiêu chuẩn và quy hoạch, trong khi nhiều nội dung khác được phân cấp cho chủ đầu tư và người quyết định đầu tư.

Trách nhiệm kiểm soát được giao trực tiếp cho các chủ đầu tư

Đối với công tác thiết kế sau bước cơ sở, trách nhiệm kiểm soát hiện được giao trực tiếp cho các chủ đầu tư để tăng tính chủ động. Đối với thiết kế xây dựng, quy định mới bãi bỏ thủ tục thẩm định thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở tại cơ quan chuyên môn. Chủ đầu tư được giao trách nhiệm kiểm soát toàn bộ các bước thiết kế sau khi dự án được phê duyệt, đồng thời nâng cao vai trò của đơn vị tư vấn thiết kế và tư vấn thẩm tra.

Mô hình điều hành các ban quản lý dự án tại các địa phương cũng được tổ chức lại gọn gàng và linh hoạt hơn. Cùng đó, Luật cũng sửa đổi mô hình quản lý dự án, thay thế các ban quản lý dự án chuyên ngành và khu vực bằng mô hình “Ban quản lý đầu tư xây dựng”, đồng thời gộp các hình thức quản lý còn lại thành “chủ đầu tư tổ chức quản lý dự án”.

Quy định gỡ bỏ yêu cầu về chứng chỉ năng lực đối với doanh nghiệp là một bước tiến lớn trong việc giảm thủ tục hành chính. “Thay đổi này nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong lĩnh vực quản lý năng lực hoạt động xây dựng, quy định mới bãi bỏ yêu cầu doanh nghiệp phải có chứng chỉ năng lực, đồng thời cắt giảm một số lĩnh vực không còn yêu cầu chứng chỉ hành nghề đối với cá nhân” - Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng nhấn mạnh.

Về mặt quản lý chi phí, hành lang pháp lý mới đưa ra các phương pháp xác định định mức linh hoạt hơn, tạo thuận lợi cho các cơ chế đặc thù. Về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, Luật Xây dựng 2025 làm rõ các khái niệm, phương pháp xác định và hệ thống định mức, giá xây dựng, đồng thời tạo điều kiện linh hoạt hơn trong việc áp dụng các công cụ này, nhất là đối với các cơ chế đặc thù.

Tăng cường hậu kiểm, khuyến khích phát triển công trình xanh

Các điều khoản về hợp đồng cũng được chuẩn hóa để đảm bảo tính đồng bộ với các đạo luật liên quan và ưu tiên giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài. Các quy định về hợp đồng xây dựng cũng được điều chỉnh để bảo đảm thống nhất với Luật Đấu thầu và Bộ luật Dân sự. Luật cũng bổ sung cơ chế bảo đảm thực hiện nghĩa vụ hợp đồng, quy định về bất khả kháng, hoàn cảnh thay đổi cơ bản, đồng thời ưu tiên giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng của các dự án công thông qua trọng tài trong nước.

Việc đưa vào vận hành hệ thống thông tin quốc gia sẽ giúp số hóa dữ liệu, phục vụ tốt hơn cho công tác hậu kiểm và phát triển công trình xanh. Một nội dung mới khác là việc xây dựng Hệ thống thông tin và Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng nhằm “định danh” công trình, phục vụ chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công. Luật cũng bổ sung các quy định về quản lý trật tự xây dựng theo hướng tăng cường hậu kiểm, khuyến khích phát triển công trình xanh, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường và ứng dụng khoa học công nghệ trong hoạt động xây dựng.

Đổi mới trong việc phân cấp quản lý

Đại diện cơ quan chức năng cũng chia sẻ chi tiết hơn về những đổi mới trong việc phân cấp quản lý để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương. Tại hội nghị, bàn về Nghị định số 217/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng về quản lý hoạt động xây dựng, ông Bùi Văn Dưỡng - Cục phó Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng chia sẻ, Nghị định mới này nhằm đổi mới phương thức quản lý và phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Điểm nhấn nổi bật chính là đơn giản thủ tục hành chính và đồng bộ pháp luật.

Nhiều nội dung liên quan đến quản lý dự án sử dụng vốn nước ngoài và quy trình phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi đã được hoàn thiện. Một trong những điểm mới và nội dung đã sửa đổi được ghi nhận như: nguyên tắc quản lý đối với dự án sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài; quy định về điều kiện làm chủ đầu tư, hình thức quản lý dự án đầu tư xây dựng; lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh Báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế xây dựng.

Khung quy định mới cũng bao quát đầy đủ các bước quản lý đối với những loại hình công trình mang tính chất đặc thù hoặc khẩn cấp. Cùng đó là các nội dung như: loại, số bước thiết kế xây dựng; sự phù hợp các bước thiết kế; thẩm định, phê duyệt thiết kế xây dựng; quản lý dự án xây dựng công trình đặc thù: bí mật, khẩn cấp, cấp bách, đầu tư công đặc biệt, tạm; hồ sơ, điều kiện, quy trình cấp giấy phép xây dựng và quản lý trật tự xây dựng.

Nội dung miễn giấy phép xây dựng nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận nhờ tính kế thừa và cập nhật thực tế. Việc xác định rõ các trường hợp miễn giấy phép đối với nhà ở riêng lẻ hay công trình nông thôn dựa trên nguyên tắc tối giản quy trình. Việc miễn giấy phép xây dựng theo nguyên tắc “mỗi công trình, từ giai đoạn chuẩn bị dự án đến khi khởi công xây dựng chỉ phải thực hiện 1 thủ tục hành chính. Bên cạnh đó, cũng làm rõ về công trình nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng; cấp IV tại nông thôn và thuộc khu vực không/chưa có một trong các loại quy hoạch đô thị - nông thôn, quy chế quản lý kiến trúc...

Sự đồng bộ từ hệ thống văn bản hướng dẫn sẽ bảo đảm cho các đơn vị triển khai một cách thống nhất khi các quy định mới chính thức đi vào cuộc sống. Hội nghị được tổ chức nhằm phổ biến kịp thời các quy định mới để các Bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan thống nhất triển khai khi Luật Xây dựng 2025 cùng hệ thống văn bản hướng dẫn chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7.