Sau 20 năm, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) đã có hơn 65.000 hội viên, một quy mô đủ lớn để tạo sức mạnh đại diện. Nhưng với doanh nghiệp nhỏ, câu hỏi quan trọng hơn là sức mạnh ấy sẽ được chuyển hóa thành giá trị cụ thể như thế nào.
Hai mươi năm trước, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) thường đứng riêng lẻ trước những bài toán lớn hơn rất nhiều so với năng lực của mình. Vốn khó, thị trường hẹp, thiếu nhân lực, thiếu thông tin và gần như không có sức mặc cả với những đối tác lớn, các tập đoàn đa quốc gia.
Sự ra đời và phát triển của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) vì thế có một ý nghĩa nhất định. Từ khoảng 300 hội viên ban đầu, mạng lưới nay đã lên hơn 65.000 doanh nghiệp. Thế nhưng càng lớn, câu hỏi về giá trị càng cần được đặt ra, bởi khi mạng lưới chỉ vài nghìn doanh nghiệp hội viên sẽ khác hơn nhiều so với hàng chục hay hàng trăm nghìn hội viên trong tương lai.
Với một doanh nghiệp nhỏ, giá trị thực tế hơn nhiều: khi gặp khó khăn về vốn, khách hàng, pháp lý hay nhân lực, họ có thể nhận được sự hỗ trợ cụ thể nào từ sức mạnh của cộng đồng?
Đây cũng là câu hỏi quan trọng với VINASME khi bước sang chặng đường mới.
 |
| Nói đến khó khăn của doanh nghiệp, vốn thường được nhắc đến đầu tiên nhưng câu chuyện không chỉ nằm ở lãi suất. |
Một khảo sát được VCCI TP. HCM dẫn lại cho thấy những khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa khá sát với những gì doanh nghiệp thường xuyên phản ánh. Nguồn vốn đứng đầu với 62%, tiếp đến là nguồn khách hàng 60%, nhà xưởng 55%, pháp lý 45% và nguồn nhân lực.
Những con số này cho thấy doanh nghiệp nhỏ không thiếu những khẩu hiệu về khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nay hội nghị, hội thảo. Cái họ thiếu trước hết vẫn là những điều rất căn bản để tồn tại và phát triển.
Đó là tiền để đầu tư, khách hàng để bán hàng, mặt bằng để sản xuất, nhân lực để vận hành và môi trường pháp lý đủ rõ để doanh nghiệp không phải mất quá nhiều nguồn lực cho chi phí tuân thủ.
Đáng chú ý hơn, bức tranh DNNVV qua điều tra năng lực cạnh tranh cấp tỉnh cho thấy 77% là doanh nghiệp siêu nhỏ và 69% doanh nghiệp nhỏ đi lên từ hộ kinh doanh.
Quy mô nhỏ cũng đồng nghĩa với khả năng chống chịu hạn chế. Một doanh nghiệp lớn có thể có phòng pháp chế, chuyên gia tài chính, bộ phận nhân sự hay đội ngũ phát triển thị trường. Một doanh nghiệp siêu nhỏ nhiều khi chỉ có vài người cùng làm tất cả mọi việc.
Nói đến khó khăn của doanh nghiệp, vốn thường được nhắc đến đầu tiên nhưng câu chuyện không chỉ nằm ở lãi suất.
Một khoản vay lãi suất thấp nhưng doanh nghiệp không tiếp cận được thì vẫn không có nhiều ý nghĩa. Doanh nghiệp nhỏ thường thiếu tài sản thế chấp, hồ sơ tài chính chưa chuẩn, dòng tiền chưa ổn định hoặc chưa chứng minh được khả năng trả nợ theo cách ngân hàng mong muốn.
Đây chính là nơi một hiệp hội với hàng chục nghìn hội viên có thể tạo ra giá trị khác biệt.
Thay vì chỉ dừng ở việc kết nối doanh nghiệp với ngân hàng, trong tương lai, VINASME có thể đi sâu hơn vào chuẩn hóa thông tin doanh nghiệp, nâng cao năng lực tài chính, hỗ trợ xây dựng hồ sơ tín dụng và kết nối các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Giúp hình thành 1 hệ sinh thái đủ mạnh, đủ lớn để tạo trọng lượng khi đàm phán với ngân hàng, xây dựng dữ liệu dùng chung, chuẩn tín nhiệm…
Khi một doanh nghiệp nhỏ đứng một mình, ngân hàng có thể nhìn thấy một khoản vay nhỏ và rủi ro tương đối lớn. Nhưng khi doanh nghiệp nằm trong một chuỗi cung ứng ổn định, có khách hàng rõ ràng và dòng tiền được chứng minh, cách nhìn về rủi ro có thể khác. Đó là giá trị của sức mạnh tập thể.
Nguồn khách hàng đứng thứ hai trong danh sách khó khăn, với 60% doanh nghiệp được khảo sát thừa nhận đây là trở ngại lớn. Con số này đáng suy nghĩ hơn cả câu chuyện về vốn, bởi không có khách hàng, vốn rẻ cũng chỉ giúp doanh nghiệp kéo dài thời gian khó khăn mà thôi.
Bức tranh hội nhập của DNNVV cũng chưa thật sự sáng sủa. Theo số liệu được VCCI TPHCM dẫn lại, chỉ khoảng 3% doanh nghiệp siêu nhỏ, 4% doanh nghiệp nhỏ và gần 9% doanh nghiệp vừa có khách hàng là cá nhân hoặc doanh nghiệp nước ngoài. Hay nói cách khác, phần lớn doanh nghiệp nhỏ vẫn quanh quẩn ở thị trường nội địa.
Trong bối cảnh đó, vai trò của VINASME không nên chỉ là tổ chức những chương trình xúc tiến thương mại rồi kết thúc bằng những cái bắt tay và những biên bản ghi nhớ, thước đo cần thực tế hơn.
Có bao nhiêu doanh nghiệp tìm được khách hàng mới? Bao nhiêu doanh nghiệp trở thành nhà cung cấp của doanh nghiệp lớn? Bao nhiêu doanh nghiệp tham gia được chuỗi cung ứng của khu vực FDI? Bao nhiêu doanh nghiệp có thêm doanh thu từ thị trường nước ngoài? Nếu những con số ấy tăng lên, đó chính là giá trị.
Nhà xưởng, pháp lý và nhân lực cũng là những điểm nghẽn đáng chú ý. 55% doanh nghiệp gặp khó khăn về nhà xưởng cho thấy một doanh nghiệp nhỏ không chỉ cần tiền, họ cần một hệ sinh thái để vận hành.
Một mặt bằng phù hợp, thủ tục rõ ràng, dịch vụ pháp lý có chi phí hợp lý, nguồn nhân lực được đào tạo và khả năng tiếp cận công nghệ đều là những thứ doanh nghiệp nhỏ khó tự xây dựng. Ở đây, VINASME có thể nghĩ đến một mô hình khác: trở thành một dạng hạ tầng năng lực dùng chung.
Một doanh nghiệp nhỏ không đủ khả năng thuê riêng chuyên gia pháp lý, chuyên gia chuyển đổi số, chuyên gia ESG, chuyên gia xuất khẩu hay tư vấn tài chính. Nhưng hàng nghìn doanh nghiệp cùng sử dụng một nền tảng dịch vụ thì câu chuyện chi phí sẽ khác rất nhiều.
Đây là cách một hiệp hội có thể tạo ra giá trị mà thị trường riêng lẻ khó tạo ra.
Doanh nghiệp không cần hiệp hội làm thay mình, họ cần hiệp hội giúp những việc mà một doanh nghiệp nhỏ làm riêng lẻ sẽ rất tốn kém hoặc gần như không thể làm được.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước có gần 111.700 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, với tổng vốn đăng ký hơn 1,35 triệu tỷ đồng, tăng 22,5% về số lượng so với cùng kỳ năm trước. Cùng thời gian này, hơn 58.100 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Tính chung, số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt hơn 169.800 doanh nghiệp.
Nhưng thị trường cũng không hề dễ dàng. Theo số liệu 7 tháng đầu năm, hơn 187.000 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, trong khi hơn 155.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Cứ 10 doanh nghiệp rút lui thì có khoảng 12 doanh nghiệp gia nhập hoặc quay trở lại.
Những con số này cho thấy tinh thần kinh doanh vẫn mạnh, nhưng sức chống chịu của doanh nghiệp cũng đang bị thử thách rất lớn.
Trong bối cảnh ấy, 65.000 hội viên của VINASME không chỉ là một con số đẹp trong báo cáo hoạt động, đó là một nguồn lực kinh tế.
Nếu 65.000 doanh nghiệp chỉ cùng mang một danh xưng hội viên, sức mạnh ấy chưa được khai thác hết, nhưng nếu họ được kết nối thành những chuỗi cung ứng, mạng lưới khách hàng, nhóm mua chung, nền tảng dịch vụ chung và tiếng nói chính sách chung, giá trị sẽ khác.
Một doanh nghiệp nhỏ có thể yếu. Hàng chục nghìn doanh nghiệp nhỏ nếu được kết nối đúng cách có thể tạo thành một thị trường đủ lớn, một nguồn lực, hệ sinh thái đủ mạnh và một tiếng nói đủ trọng lượng.
Sau 20 năm, VINASME đã có thứ không dễ xây dựng: một cộng đồng doanh nghiệp rất lớn. Thách thức tiếp theo không phải là làm sao có thêm thật nhiều hội viên. Câu hỏi khó hơn là làm sao để mỗi hội viên cảm thấy việc tham gia hiệp hội tạo ra giá trị.
Có thể bắt đầu bằng những chỉ số rất đơn giản: số doanh nghiệp tiếp cận được vốn, số hợp đồng được kết nối, số doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, số doanh nghiệp xuất khẩu, số kiến nghị chính sách được giải quyết và số doanh nghiệp giảm được chi phí tuân thủ.
Vấn đề của 20 năm tới là biến lợi thế về số lượng thành sức mạnh về chất lượng. Khi đó, một doanh nghiệp nhỏ sẽ không còn cảm giác mình đang đứng một mình trước ngân hàng, khách hàng lớn, tập đoàn đa quốc gia, thị trường hay chính sách.
Doanh nghiệp nhỏ không cần một hiệp hội đông người hơn, cái họ cần một hiệp hội khiến mỗi doanh nghiệp trở nên mạnh hơn.
Đó có lẽ mới là thước đo đáng giá nhất cho chặng đường 20 năm tiếp theo.
