TS. Nguyễn Văn Thân: Chuyển từ hỗ trợ sang kiến tạo cơ hội để kinh tế tư nhân bứt phá

Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh mở rộng thị trường và tăng liên kết sẽ là những trọng tâm để doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng sức cạnh tranh, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Phóng viên Báo Nhân Dân đã trao đổi với Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, về những giải pháp để doanh nghiệp nhỏ và vừa nắm bắt cơ hội, vượt qua sức ép cạnh tranh và đóng góp hiệu quả hơn vào mục tiêu tăng trưởng của đất nước.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (phải). Ảnh: PV

Từ Nghị quyết của Đảng đến "sức sống" của Nghị quyết 68-NQ/TW

Phóng viên: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng lãnh đạo Đảng, Nhà nước nhiều lần khẳng định kinh tế tư nhân phải thực sự trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đồng thời yêu cầu tháo gỡ các "điểm nghẽn" thể chế. Vậy thưa Thưa Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân, nhìn lại hơn 20 năm đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đã thể hiện vai trò "cầu nối chiến lược" như thế nào trong việc đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân: 20 năm qua, với vai trò “cầu nối chiến lược” giữa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước với 65 nghìn hội viên, Hiệp hội tập trung vào 4 trụ cột chính.

Thứ nhất, phản biện và hiến kế hoàn thiện thể chế kinh tế tư nhân. Hiệp hội đã đóng góp ý kiến để Quốc hội thông qua và thực thi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017, đồng thời tiếp tục góp ý sửa đổi Luật này. Hiệp hội cũng thường xuyên phối hợp tổ chức các hội nghị đối thoại giữa Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp, đề xuất đơn giản hóa thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn về đất đai, thuế, tín dụng.

Thứ hai, thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ. Hiệp hội đồng hành cùng Bộ Thông tin Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) triển khai Chương trình Chuyển đổi số quốc gia, giúp hội viên tiếp cận các nền tảng số như SMEdx, One SME với chi phí tối ưu.

Thứ ba, thúc đẩy “xanh hóa” và phát triển bền vững. Hiệp hội chuyển trọng tâm sang chiến lược “Chuẩn hóa-Số hóa-Xanh hóa”, đồng thời tập huấn, hướng dẫn hội viên áp dụng các tiêu chí ESG để đáp ứng yêu cầu của các thị trường mà Việt Nam có hiệp định thương mại (FTA) thế hệ mới.

Thứ tư, kết nối dòng vốn và xúc tiến thương mại trong nước, quốc tế. Hiệp hội làm đầu mối hợp tác với các ngân hàng thương mại, hỗ trợ tín dụng cho hội viên; đồng thời thúc đẩy liên kết giao thương, đưa sản phẩm của doanh nghiệp nhỏ vào hệ thống phân phối lớn.

20 năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể và cũng đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế đất nước. Vì vậy, Hiệp hội đề xuất đổi tên “Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa” thành “Luật Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam”, thể hiện đầy đủ hơn tinh thần phát triển doanh nghiệp.

Phóng viên: Rào cản của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ là vốn mà còn là tâm lý e ngại rủi ro pháp lý và chi phí tuân thủ. Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đã có những đề xuất chính sách nào để Nghị quyết 68-NQ/TW trở thành "bệ đỡ" pháp lý, tiếp thêm niềm tin cho doanh nhân?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân: Thực tiễn cho thấy rủi ro pháp lý và chi phí tuân thủ luôn là rào cản đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Về rủi ro pháp lý, Hiệp hội kiên trì đề nghị luật hóa tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW, trong đó có nguyên tắc không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự. Cần chuyển từ tư duy quản lý sang hỗ trợ phát triển năng lực tuân thủ. Với trường hợp doanh nghiệp vi phạm lần đầu, không cố ý, cơ quan quản lý nên hướng dẫn khắc phục trước khi xử phạt, qua đó làm rõ ranh giới giữa vi phạm hành chính và xử lý hình sự.

Về chi phí tuân thủ, Hiệp hội đề xuất đơn giản hóa thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn về đất đai, thuế, tín dụng; chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” kết hợp liên thông dữ liệu và nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế đối với hộ kinh doanh.

Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ gặp mặt cộng đồng doanh nghiệp giữa tháng 7 vừa qua, Hiệp hội kiến nghị miễn thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong 3 năm đầu kể từ khi phát sinh lợi nhuận, thay vì tính từ khi thành lập; đồng thời nâng ngưỡng miễn thuế đối với hộ kinh doanh từ dưới 1 tỷ đồng lên dưới 3 tỷ đồng doanh thu/năm.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân phát biểu tại Hội nghị Thường trực Chính phủ gặp mặt cộng đồng doanh nghiệp, khẳng định cam kết đồng hành, tạo cơ hội và tăng cường liên kết để cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới. Ảnh: Trần Hải

Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế

Phóng viên: Trong quá trình góp ý sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và Luật Doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam có những đề xuất đột phá nào để "cởi trói", bảo vệ và hỗ trợ thực chất cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân: Với tinh thần luật không chỉ hỗ trợ mà phải kiến tạo môi trường thể chế lấy doanh nghiệp làm trung tâm, Hiệp hội đề xuất đổi tên “Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa” thành “Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa”, đồng thời tập trung vào 4 nhóm giải pháp.

Thứ nhất, thay đổi nguyên tắc xử lý vi phạm theo hướng hướng dẫn trước, xử phạt sau, giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm tâm lý e ngại trước các rào cản pháp lý.

Thứ hai, chuyển từ “hỗ trợ theo chính sách” sang “hỗ trợ theo kết quả thực tế”. Hiệu quả cần được đo bằng số doanh nghiệp tiếp cận vốn, tăng doanh thu, năng suất, đơn hàng, mở rộng thị trường, áp dụng thành công kế toán số và làm chủ quy trình pháp lý.

Thứ ba, đồng bộ hệ thống pháp lý để khơi thông nguồn lực, trong đó có việc sửa đổi các quy định về tài sản bảo đảm trong Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và Luật Các tổ chức tín dụng.

Thứ tư, số hóa quy trình tiếp cận chính sách hỗ trợ. Doanh nghiệp có thể tự tra cứu, lựa chọn gói dịch vụ và tổ chức hỗ trợ phù hợp mà không phải qua nhiều cấp xét duyệt. Cách làm này vừa giảm thủ tục, chi phí tuân thủ, vừa tạo cạnh tranh giữa các tổ chức hỗ trợ.

Về tổng thể, một môi trường thể chế tốt sẽ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tự vệ trước biến động của thị trường.

Phóng viên: Theo ông, đâu là những "điểm nghẽn", "vùng xám" thể chế cần tiếp tục cắt giảm để tạo dư địa tăng trưởng, giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng góp hiệu quả vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân: Một chương trình hỗ trợ có thể giải ngân hết ngân sách nhưng nếu năng suất, doanh thu doanh nghiệp không tăng, chi phí không giảm, thị trường không mở rộng thì chương trình đó không hiệu quả.

Ngược lại, một thủ tục hành chính được rút gọn, giúp hàng trăm nghìn doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ, lại là sự hỗ trợ thiết thực nhất.

Vì vậy, trợ lực cần thiết nhất hiện nay là tiếp tục đơn giản hóa và cắt giảm thủ tục hành chính. Đồng thời, cần thay đổi cách cung cấp chương trình hỗ trợ theo hướng doanh nghiệp được chủ động lựa chọn dịch vụ phù hợp và thay đổi cơ chế đánh giá để tối đa hóa hiệu quả.

Việc luật hóa và triển khai tinh thần Nghị quyết 68 về “không hình sự hóa các quan hệ kinh tế” cũng cần được thực hiện sớm, thực chất. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp tự tin đổi mới, sáng tạo trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Phóng viên: Mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số đòi hỏi sự bứt phá lớn. Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần những "trợ lực" nào từ Nhà nước để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua công nghệ và phát triển xanh?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân: Tập đoàn Hyundai của Hàn Quốc khởi đầu không có thiết bị máy móc nhưng nhận được đơn hàng xây dựng doanh trại cho 1 đơn vị quân đội Mỹ, từ đó từng bước trở thành tập đoàn kinh tế hàng đầu thế giới về khoa học công nghệ và hiện nay dẫn dắt quá trình xanh hóa toàn cầu.

Trong cuộc đua công nghệ và xanh hóa hiện nay, trợ lực thiết thực nhất đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam là đơn hàng và việc làm. Có đơn hàng, có việc làm, doanh nghiệp sẽ có động lực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Hiện Hiệp hội tiếp tục đề xuất sửa đổi điểm b, khoản 2, Điều 12 của Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), nâng tỷ lệ tối thiểu dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia các gói mua sắm, dự án đầu tư công từ 20% lên 30%.

Điều này sẽ tạo dư địa thị trường lớn hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Nếu doanh nghiệp nhỏ và vừa không có cơ hội tiếp cận thị trường công một cách thực chất, các chính sách hỗ trợ khác cũng khó phát huy hết hiệu quả.

Khát vọng tăng trưởng 2 chữ số và thông điệp hành động

Phóng viên: Hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa đứng trước cơ hội lớn vừa chịu áp lực “chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hoặc bị đào thải”. Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam sẽ tập trung vào những đột phá chiến lược nào trong thời gian tới, thưa Tiến sĩ?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân: Trong thời gian tới, VINASME sẽ tập trung vào một số đột phá chiến lược, trước hết là nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chúng tôi sẽ đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ, quản trị hiện đại và từng bước chuyển đổi xanh.

Đặc biệt, Hiệp hội sẽ chú trọng đào tạo, tư vấn để doanh nghiệp không chỉ biết chuyển đổi mà phải chuyển đổi có hiệu quả, tạo ra doanh thu, năng suất và thị trường mới. Đây là điều rất quan trọng, bởi doanh nghiệp nhỏ và vừa không thể chuyển đổi chỉ để đáp ứng phong trào.

Một trọng tâm khác là tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các chuỗi cung ứng trong nước, quốc tế. Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam sẽ làm tốt hơn vai trò kết nối thị trường, công nghệ, vốn và đối tác cho hội viên.

Quan trọng nhất, chúng tôi muốn chuyển mạnh từ tư duy “hỗ trợ doanh nghiệp” sang “tạo cơ hội để doanh nghiệp phát triển”. Có thị trường, có đơn hàng, có môi trường kinh doanh thuận lợi, doanh nghiệp sẽ tự tạo động lực để đổi mới, lớn mạnh và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng 2 con số của đất nước.

Phóng viên: Nhìn lại hơn 20 năm phát triển của Hiệp hội gắn với sự trưởng thành của lực lượng doanh nhân tư nhân Việt Nam, thông điệp lớn nhất ông muốn gửi tới cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa và các hộ kinh doanh trên cả nước là gì, thưa Chủ tịch?

Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân: Trong nền kinh tế hội nhập, mỗi khi nhắc tới cạnh tranh tôi lại nhớ tới câu chuyện “bó đũa”. Không chỉ Việt Nam có câu chuyện này, các cường quốc kinh tế ở châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc hay châu Âu như Thụy Sĩ, Thụy Điển đều phát triển với tinh thần đó.

Vì vậy, thông điệp hàng đầu của doanh nghiệp nhỏ và vừa đã, đang và sẽ luôn là đoàn kết. Đoàn kết giữa các doanh nghiệp với nhau, giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam và với các cơ quan Đảng, Nhà nước, cùng hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế đất nước.

Trong mục tiêu đó, Hiệp hội sẽ luôn đóng vai trò chất keo kết dính, cầu nối quan trọng nhằm phát huy sức mạnh của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tốt nhất cơ hội phát triển đang mở ra trong “Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.

Xin trân trọng cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Văn Thân!