VCCI đề xuất loạt giải pháp gỡ áp lực chi phí cho doanh nghiệp kinh doanh trên sàn số

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản gửi Bộ Công Thương góp ý dự thảo hồ sơ Đề án phát triển hệ sinh thái thương mại điện tử Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045. Bên cạnh việc đánh giá những định hướng tích cực của dự thảo, VCCI đề xuất nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về chi phí, dữ liệu và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo VCCI, dự thảo đã thể hiện tư duy tiếp cận hiện đại khi định hình hệ sinh thái thương mại điện tử mở, kết nối đa chiều. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, tiêu chuẩn kết nối và cung cấp các công cụ dùng chung, thay vì trực tiếp làm thay thị trường hoặc tạo ra một nền tảng độc quyền điều phối hoạt động.

Tuy nhiên, để Đề án đi vào thực tiễn và phát huy hiệu quả, cần làm rõ nguyên tắc phân bổ nguồn lực, cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp cũng như các tiêu chí đánh giá kết quả triển khai.

VCCI đề xuất loạt giải pháp gỡ áp lực chi phí cho doanh nghiệp kinh doanh trên sàn số

Cần cơ chế thực chất để phát triển nền tảng thương mại điện tử Việt

Một trong những mục tiêu đáng chú ý của dự thảo là hình thành từ 1-2 nền tảng thương mại điện tử đủ mạnh do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu, vận hành vào năm 2030 và nâng lên 2-3 nền tảng vào năm 2035.

Theo VCCI, đây là định hướng có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang tập trung chủ yếu vào một số nền tảng lớn có yếu tố nước ngoài. Số liệu năm 2025 cho thấy Shopee và TikTok Shop chiếm 97,61% tổng doanh số của nhóm 4 sàn lớn, trong khi Tiki chỉ chiếm 0,04%. Giai đoạn 2025-2026 cũng ghi nhận 17 sàn thương mại điện tử trong nước phải chấm dứt hoặc thu hẹp hoạt động.

Từ thực tế này, VCCI cho rằng cần xác định rõ tiêu chí thế nào là nền tảng thương mại điện tử Việt Nam và điều kiện để được công nhận là nền tảng đủ mạnh. Nếu chỉ căn cứ vào nơi đăng ký pháp nhân hoặc quy mô giao dịch trong ngắn hạn, chính sách hỗ trợ có thể phát sinh nguy cơ bị lợi dụng thông qua các cấu trúc sở hữu chéo.

Vì vậy, VCCI đề nghị việc xác định nền tảng thương mại điện tử Việt Nam cần dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm nơi đăng ký pháp nhân, quyền sở hữu và quyền biểu quyết chi phối thực chất của nhà đầu tư Việt Nam, năng lực làm chủ công nghệ cốt lõi và hạ tầng dữ liệu tại Việt Nam.

Đồng thời, VCCI kiến nghị Bộ Công Thương ban hành trong năm 2027 bộ tiêu chí định lượng để đánh giá, công nhận nền tảng thương mại điện tử đủ mạnh. Các tiêu chí cần xem xét quy mô giao dịch thành công, tỷ lệ người dùng quay lại, năng lực tự chủ công nghệ, khả năng kết nối giao thức mở, khả năng tự duy trì dòng tiền, chất lượng giao hàng, xử lý khiếu nại và năng lực quản trị chuỗi cung ứng.

Về nguồn lực triển khai, VCCI đề xuất ngân sách trung ương và địa phương chỉ tập trung cho thể chế, hạ tầng dữ liệu, tiêu chuẩn kết nối và các công cụ hỗ trợ dùng chung; không sử dụng ngân sách để đầu tư xây dựng mới hoặc vận hành các sàn thương mại điện tử thuộc sở hữu của cơ quan nhà nước tại địa phương.

Theo VCCI, việc sử dụng ngân sách để xây dựng các sàn thương mại điện tử cấp tỉnh có thể dẫn đến phân mảnh thị trường, thiếu người mua và người bán, gây lãng phí nguồn lực, không phù hợp với định hướng xây dựng hệ sinh thái mở và thúc đẩy cạnh tranh theo cơ chế thị trường.

Minh bạch phí sàn, giảm thủ tục dữ liệu cho nhà bán hàng

Một trong những vấn đề tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được VCCI đặc biệt lưu ý là chi phí bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử.

Theo số liệu trong dự thảo Đề án, tổng mức phí bắt buộc và phí dịch vụ chương trình trên 4 sàn thương mại điện tử lớn hiện dao động từ 25,5% đến 34,3% giá trị đơn hàng. Mức khấu trừ này tạo áp lực đáng kể lên biên lợi nhuận, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh và những nhà bán hàng có quy mô vốn hạn chế.

Trước thực tế đó, VCCI kiến nghị Đề án cần đặt ra yêu cầu các nền tảng công khai đầy đủ cấu trúc phí, đồng thời cung cấp công cụ tự động tính toán tổng mức khấu trừ dự kiến trên từng đơn hàng trước khi người bán xác nhận tham gia chương trình.

Đáng chú ý, các sàn cần thông báo trước từ 15-30 ngày khi có thay đổi biểu phí, tạo điều kiện để nhà bán hàng chủ động tính toán chi phí, điều chỉnh giá bán và xây dựng kế hoạch kinh doanh phù hợp.

Bên cạnh vấn đề chi phí, việc kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các chủ thể trong hệ sinh thái thương mại điện tử cũng cần được hoàn thiện theo hướng thuận tiện nhưng bảo đảm an toàn thông tin.

VCCI cho rằng việc xây dựng cơ sở dữ liệu về chủ thể kinh doanh, nền tảng và giao dịch là cần thiết, song phải tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025. Việc chia sẻ dữ liệu giữa các chủ thể kinh doanh cần dựa trên cơ sở tự nguyện, thông qua giao thức kỹ thuật được chuẩn hóa, bảo đảm sự đồng thuận hợp pháp của chủ thể dữ liệu và áp dụng cơ chế khử định danh phù hợp.

Tổ chức này cũng đề xuất thiết lập Cổng kết nối dữ liệu một cửa quốc gia về thương mại điện tử theo nguyên tắc doanh nghiệp chỉ cần khai báo, kết nối một lần; các cơ quan quản lý nhà nước có thể chia sẻ và sử dụng dữ liệu nhiều lần theo thẩm quyền. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giảm tình trạng khai báo trùng lặp, tiết kiệm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh, VCCI kiến nghị xây dựng nền tảng cấp mã truy xuất nguồn gốc cùng bộ công cụ tạo hồ sơ sản phẩm số hóa dùng chung miễn phí, tích hợp với cơ sở dữ liệu sản phẩm OCOP.

Việc áp dụng tiêu chuẩn dữ liệu hàng hóa và truy xuất nguồn gốc cũng cần có lộ trình phân tầng theo mức độ rủi ro, ưu tiên trước đối với thực phẩm chế biến, sản phẩm bảo vệ sức khỏe và hàng hóa xuất khẩu trực tuyến.

Tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp xuất khẩu trực tuyến

Không chỉ tập trung vào thị trường trong nước, VCCI còn đề cập những khó khăn của doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới theo mô hình bán lẻ trực tiếp đến người tiêu dùng nước ngoài.

Theo phản ánh của tổ chức này, doanh nghiệp đang gặp vướng mắc trong việc thông quan các lô hàng gồm nhiều đơn nhỏ, chứng minh hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng và xử lý nghĩa vụ thuế đối với hàng hóa bị hủy đơn, hoàn trả.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, VCCI kiến nghị nghiên cứu cơ chế thông quan chuyên biệt tại các khu vực thí điểm, cho phép khai hải quan điện tử gộp định kỳ, tự động hóa quy trình hoàn thuế trên cơ sở dữ liệu đơn hàng và miễn thuế nhập khẩu tái nhập đối với hàng xuất khẩu trực tuyến bị trả lại trong thời hạn quy định.

Các kiến nghị của VCCI tập trung vào những vấn đề đang tác động trực tiếp đến chi phí, năng lực vận hành và khả năng mở rộng thị trường của doanh nghiệp trong môi trường số. Việc hoàn thiện chính sách theo hướng minh bạch, giảm thủ tục và tạo điều kiện tiếp cận hạ tầng dùng chung được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng hệ sinh thái thương mại điện tử cạnh tranh, bền vững, đồng thời nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt trên thị trường trong nước và quốc tế.