Ngày 13/11/2026 vừa qua, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang (Hiệp hội) có Công văn số 394/CV-HH gửi Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành và tổ chức đại diện cộng đồng doanh nghiệp, kiến nghị kế thừa khoản 1 Điều 124 Luật Đất đai năm 2024. Theo đó, tiếp tục áp dụng cơ chế cho thuê đất không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư đối với dự án đủ điều kiện được miễn tiền thuê đất có thời hạn tại địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn.
Kiến nghị xuất phát từ một thực tế: Doanh nghiệp đầu tư tại khu vực miền núi thường phải chịu nhiều bất lợi về hạ tầng, vận chuyển, thị trường và nguồn nhân lực. Chính sách miễn tiền thuê đất được thiết kế nhằm bù đắp một phần chi phí, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư. Tuy nhiên, ưu đãi sẽ khó phát huy hiệu quả nếu doanh nghiệp không thuận lợi trong việc tiếp cận mặt bằng hợp pháp, ổn định để triển khai dự án.
Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, thời gian chờ đợi đất đai, hoàn thiện thủ tục và chi phí vốn phát sinh có thể ảnh hưởng trực tiếp đến phương án tài chính. Một dự án có tiềm năng nhưng phải kéo dài thời gian chuẩn bị sẽ làm tăng chi phí cơ hội, giảm sức hấp dẫn đầu tư. Vì vậy, theo Hiệp hội, chính sách ưu đãi tài chính cần được thực hiện đồng bộ với cơ chế tiếp cận đất đai.
![]() |
| Công văn số 394/CV-HH gửi Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành và tổ chức đại diện cộng đồng doanh nghiệp, kiến nghị kế thừa khoản 1 Điều 124 Luật Đất đai năm 2024 của Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang. |
Trọng tâm kiến nghị của Hiệp hội nằm ở việc làm rõ phạm vi áp dụng quy định về miễn tiền thuê đất. Theo văn bản, điểm b khoản 2 Điều 118 Luật Đất đai năm 2013 từng quy định trường hợp được miễn tiền thuê đất thuộc diện không đấu giá. Đến khoản 1 Điều 124 Luật Đất đai năm 2024, cơ chế này tiếp tục được kế thừa, kèm ngoại lệ đối với trường hợp pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực yêu cầu xác định số lượng nhà đầu tư quan tâm.
Hiệp hội cho rằng quy định tại Điều 124 không giới hạn việc miễn tiền thuê đất phải áp dụng cho toàn bộ thời hạn thuê. Trong khi đó, chính sách ưu đãi đầu tư hiện có những khoảng thời gian miễn khác nhau. Theo các quy định được viện dẫn tại Nghị định số 103/2024/NĐ-CP và văn bản sửa đổi, bổ sung, thời gian miễn sau giai đoạn xây dựng cơ bản có thể là 7 năm tại địa bàn khó khăn, 11 năm tại địa bàn đặc biệt khó khăn và 15 năm đối với một số trường hợp kết hợp ngành, nghề ưu đãi với địa bàn ưu đãi.
Đây là hình thức miễn tiền thuê đất có thời hạn, không phải giảm tiền thuê đất. Nếu chỉ dự án được miễn trong toàn bộ thời hạn thuê mới được áp dụng cơ chế không đấu giá, không đấu thầu, những dự án được miễn 7, 11 hoặc 15 năm có nguy cơ không được tiếp cận cơ chế này, trừ trường hợp có căn cứ pháp lý độc lập khác.
Theo Hiệp hội, cách hiểu như vậy có thể làm giảm tính đồng bộ giữa chính sách ưu đãi đầu tư và chính sách đất đai. Đáng chú ý, dự thảo Luật Đất đai ngày 5/11/2026 vẫn duy trì trường hợp được miễn tiền thuê đất không qua đấu giá, đấu thầu. Do đó, cần làm rõ việc miễn có thời hạn có thuộc phạm vi áp dụng hay không, tránh biến điều kiện về thủ tục tài chính thành rào cản tiếp cận đất đai.
Từ góc độ phát triển địa phương, khả năng tiếp cận đất đai có ý nghĩa lớn hơn một thủ tục hành chính. Một dự án chế biến nông, lâm sản có thể tạo đầu ra cho vùng nguyên liệu; một cơ sở sản xuất có thể tạo việc làm cho lao động tại chỗ; dự án du lịch, dịch vụ phù hợp có thể thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm và tăng thu nhập cho người dân.
Những lợi ích này cần được đánh giá trong suốt vòng đời dự án, thay vì chỉ nhìn vào khoản thu tiền thuê đất trong một giai đoạn. Đặc biệt, tại những địa bàn còn khó khăn, việc thu hút được nhà đầu tư có năng lực, triển khai dự án hiệu quả sẽ góp phần hình thành chuỗi liên kết sản xuất, kinh doanh và tạo nguồn thu ngân sách lâu dài.
Tuy nhiên, duy trì cơ chế không đấu giá, không đấu thầu không đồng nghĩa với nới lỏng quản lý đất đai. Đấu giá và đấu thầu vẫn là những phương thức quan trọng nhằm bảo đảm cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực đất đai. Vì vậy, các trường hợp ngoại lệ cần được xác định rõ về điều kiện, phạm vi và trách nhiệm giám sát.
Trong kiến nghị, Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang đề xuất công khai quỹ đất, tiêu chí và kết quả giải quyết; kiểm tra năng lực nhà đầu tư, nhu cầu sử dụng đất, tiến độ thực hiện dự án và nghĩa vụ môi trường. Đồng thời, cần có phương án xử lý khi nhiều nhà đầu tư cùng đề xuất một khu đất, kiên quyết ngăn chặn việc lợi dụng ưu đãi hoặc chậm đưa đất vào sử dụng.
Hiệp hội cũng đề nghị đồng bộ thủ tục đầu tư, đất đai và tài chính; không yêu cầu phải có quyết định miễn tiền thuê đất trước mới xem xét cho thuê đất. Các quy định về nghĩa vụ tài chính sau thời gian miễn và cơ chế chuyển tiếp đối với dự án đã được chấp thuận đúng pháp luật cũng cần được làm rõ.
Kiến nghị của Hiệp hội được đặt trong mối liên hệ với chủ trương phát triển kinh tế tư nhân và hoàn thiện thể chế đất đai. Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đặt ra yêu cầu tăng cơ hội tiếp cận mặt bằng, giảm thời gian làm thủ tục thuê đất. Trong khi đó, Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 định hướng giao, cho thuê quỹ đất do Nhà nước quản lý chủ yếu thông qua đấu giá, đấu thầu, đồng thời yêu cầu quy định rõ các trường hợp không áp dụng và cơ chế giám sát.
Bài toán đặt ra là vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ tài sản công, vừa duy trì những cơ chế phù hợp để khuyến khích đầu tư tại địa bàn cần ưu tiên phát triển. Đây cũng là lý do Hiệp hội kiến nghị Quốc hội kế thừa khoản 1 Điều 124 Luật Đất đai năm 2024 trong luật sửa đổi, đồng thời bổ sung quy định xác định rõ trường hợp được miễn tiền thuê đất có thời hạn theo chính sách ưu đãi đầu tư vẫn thuộc phạm vi áp dụng cơ chế không đấu giá, không đấu thầu.
Hiệp hội đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Tài chính đánh giá tác động đối với địa bàn khó khăn, đặc biệt khó khăn; hoàn thiện quy định và hướng dẫn thống nhất. Đồng thời, đề nghị Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam phối hợp nghiên cứu, góp ý với các cơ quan có thẩm quyền.
Suy cho cùng, hiệu quả của chính sách ưu đãi đầu tư không chỉ được đo bằng số năm miễn tiền thuê đất, mà còn ở khả năng giúp doanh nghiệp tiếp cận mặt bằng, triển khai dự án, tạo việc làm và đóng góp cho địa phương. Tại những vùng còn nhiều khó khăn, một dự án phù hợp có thể mở ra sinh kế cho nhiều gia đình, tạo đầu ra cho sản phẩm địa phương và giữ chân người lao động ngay trên quê hương. Vì vậy, hoàn thiện cơ chế thuê đất theo hướng rõ ràng, thống nhất và minh bạch sẽ góp phần đưa chính sách ưu đãi thực sự đi vào cuộc sống.
