VINASME và hành trình kiến tạo thể chế cho kinh tế tư nhân

Có những tổ chức được nhớ đến bởi quy mô hội viên, có những tổ chức được ghi dấu bằng những sự kiện lớn. Nhưng cũng có những tổ chức tạo nên giá trị bằng việc âm thầm góp phần thay đổi tư duy phát triển của một quốc gia. Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) thuộc nhóm thứ ba.

Nhìn lại chặng đường hơn 20 năm hình thành và phát triển của VINASME cũng chính là nhìn lại hành trình trưởng thành của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), lực lượng hiện chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp cả nước, tạo việc làm cho hơn một nửa lực lượng lao động trong khu vực doanh nghiệp và đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế. Từ chỗ chủ yếu được xem là đối tượng cần hỗ trợ, khu vực này ngày càng được xác định là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế tư nhân, đúng như tinh thần các nghị quyết mới của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân.

VINASME đang chuyển từ vai trò đại diện doanh nghiệp sang tham gia kiến tạo thể chế, thúc đẩy DNNVV và kinh tế tư nhân phát triển.

Trong hành trình đó, VINASME không chỉ làm nhiệm vụ kết nối doanh nghiệp. Điều đáng chú ý hơn là Hiệp hội từng bước trở thành một chủ thể tham gia kiến tạo thể chế, góp phần định hình môi trường phát triển của kinh tế tư nhân.

Đồng hành cùng sự lớn mạnh của doanh nghiệp nhỏ và vừa

VINASME được thành lập năm 2005, đúng thời điểm khu vực kinh tế tư nhân bước vào giai đoạn phát triển mạnh sau gần hai thập niên đổi mới. Khi ấy, doanh nghiệp nhỏ và vừa đông về số lượng nhưng còn yếu về năng lực quản trị, thiếu vốn, thiếu thông tin, khó tiếp cận thị trường và đặc biệt thiếu một tổ chức đại diện đủ tầm để phản ánh tiếng nói với các cơ quan hoạch định chính sách.

Ngay từ những năm đầu, Hiệp hội đã xác định vai trò là cầu nối giữa doanh nghiệp với Nhà nước. Giai đoạn 2005-2010 tập trung xây dựng mạng lưới hiệp hội địa phương, tham gia góp ý khung pháp lý cho DNNVV và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin hội nhập. Đây được xem là giai đoạn đặt nền móng để khu vực DNNVV được nhìn nhận như một thành phần quan trọng của nền kinh tế thị trường.

Giai đoạn 2010-2015 đánh dấu sự mở rộng nhanh về tổ chức và hội viên.

Giai đoạn 2010-2015 đánh dấu sự mở rộng nhanh về tổ chức và hội viên. Hoạt động đào tạo quản trị, tư vấn tài chính, thuế, xúc tiến thương mại và kết nối thị trường được triển khai rộng hơn. Theo đánh giá của chính Hiệp hội, đóng góp đáng chú ý nhất thời kỳ này là giúp DNNVV từng bước giảm tính tự phát, nâng cao tính chuyên nghiệp trong quản trị.

Khi Việt Nam ký kết hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, VINASME chuyển trọng tâm sang hỗ trợ doanh nghiệp hội nhập, kết nối chuỗi giá trị, thúc đẩy xúc tiến thương mại và đầu tư quốc tế. Từ năm 2015 đến 2020, nhiều chương trình giao thương, kết nối B2B được triển khai, giúp doanh nghiệp từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất khu vực.

Đại dịch Covid-19 lại mở ra một thử thách hoàn toàn khác. Khi hàng trăm nghìn doanh nghiệp đối mặt nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng và thiếu dòng tiền, VINASME trở thành kênh tổng hợp kiến nghị quan trọng, đồng hành cùng Chính phủ trong việc xây dựng các chính sách hỗ trợ về thuế, tín dụng, phục hồi sản xuất và thúc đẩy chuyển đổi số. Theo đánh giá của Hiệp hội, đây là giai đoạn VINASME thực sự trở thành "kênh hỗ trợ sống còn" đối với nhiều DNNVV.

Giá trị lớn nhất nằm ở dấu ấn thể chế

Nếu chỉ nhìn vào số lượng hội viên hay các chương trình xúc tiến thương mại, sẽ khó thấy hết vai trò của VINASME. Giá trị lớn nhất của Hiệp hội này nằm ở những đóng góp đối với quá trình hoàn thiện thể chế cho khu vực kinh tế tư nhân.

Một nền kinh tế hiện đại không chỉ cần nguồn vốn hay công nghệ mà còn cần một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và có khả năng khuyến khích đổi mới sáng tạo. Đây chính là lĩnh vực mà VINASME dành nhiều nỗ lực trong nhiều năm qua.

Trong phát biểu tại Hội nghị Thường trực Chính phủ gặp cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7/2026, Chủ tịch VINASME Nguyễn Văn Thân không chỉ kiến nghị các chính sách ưu đãi thuế mà còn đề xuất nhiều giải pháp mang tính thể chế như xây dựng loại hình doanh nghiệp cá thể, miễn thuế theo thời điểm phát sinh lợi nhuận, thành lập nền tảng xếp hạng tín nhiệm số cho DNNVV, thí điểm ngân hàng số chuyên biệt, mở rộng tổ chức hội đến cấp xã, phường và giao thêm dịch vụ công cho các hiệp hội doanh nghiệp.

Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Nguyễn Văn Thân đề nghị có cơ chế chuyển từ tài sản đảm bảo sang tín nhiệm của doanh nghiệp. Theo ông, việc cho vay cần quan sát dòng tiền của doanh nghiệp.

Điểm đáng chú ý là các kiến nghị này không chỉ nhằm giải quyết khó khăn trước mắt mà hướng tới thay đổi cách thức vận hành của môi trường kinh doanh. Đó cũng là sự khác biệt giữa một hiệp hội nghề nghiệp và một tổ chức tham gia kiến tạo chính sách.

Từ "hỗ trợ" đến "phát triển"

Có lẽ dấu ấn rõ nét nhất của VINASME trong giai đoạn gần đây chính là đề xuất đổi tên Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thoạt nhìn, đây chỉ là việc thay đổi một cụm từ, nhưng thực chất, đó là sự thay đổi về tư duy phát triển.

Theo lập luận của VINASME, Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 được xây dựng trên quan điểm Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp bằng các nguồn lực công như ưu đãi thuế, quỹ phát triển hay quỹ bảo lãnh tín dụng. Tuy nhiên, cách tiếp cận này vô hình trung tạo tâm lý chờ đợi chính sách và coi DNNVV là nhóm yếu thế. Trong khi đó, điều doanh nghiệp cần hơn là một môi trường kinh doanh thông thoáng, thể chế minh bạch và hệ sinh thái đủ mạnh để họ tự phát triển.

Chính vì vậy, VINASME đề xuất chuyển từ tư duy "hỗ trợ" sang "phát triển". Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, còn doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh. Mục tiêu không phải duy trì doanh nghiệp nhỏ mãi ở quy mô nhỏ, mà tạo điều kiện để hộ kinh doanh trở thành doanh nghiệp, doanh nghiệp siêu nhỏ phát triển thành doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp nhỏ thành doanh nghiệp vừa và doanh nghiệp vừa từng bước trở thành doanh nghiệp lớn.

Đó không đơn thuần là thay đổi tên một đạo luật mà là thay đổi triết lý phát triển kinh tế tư nhân, trong bối cảnh Nghị quyết 68 xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, tư duy này càng có ý nghĩa hơn.

Từ người đại diện đến đối tác phát triển

Trong nền kinh tế số, vai trò của một hiệp hội doanh nghiệp cũng cần thay đổi.

Nếu trước đây, nhiệm vụ chủ yếu là phản ánh kiến nghị của hội viên thì ngày nay hiệp hội phải trở thành một trung tâm kết nối nguồn lực. Điều này cũng được VINASME xác định khá rõ trong định hướng đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.

Hiệp hội đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái số dùng chung cho DNNVV; hỗ trợ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; tham gia sâu hơn vào xây dựng chính sách; thúc đẩy liên kết vùng, liên kết ngành; tăng cường kết nối doanh nghiệp với chuỗi giá trị toàn cầu và huy động nguồn lực từ các bộ, ngành, tổ chức quốc tế.

Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển của nhiều quốc gia.

Minh bạch tài chính và xếp hạng tín nhiệm đang được kỳ vọng mở thêm cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).

Tại Đức, mạng lưới Mittelstand không chỉ nhận hỗ trợ của Nhà nước mà còn được kết nối chặt chẽ với các hiệp hội ngành nghề, viện nghiên cứu và trường đại học.

Tại Nhật Bản, các doanh nghiệp vừa và nhỏ được hỗ trợ thông qua hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.

Ở Hàn Quốc, hiệp hội doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối doanh nghiệp nội địa với các chaebol và thị trường quốc tế.

Việt Nam cũng cần một hệ sinh thái tương tự. Trong hệ sinh thái ấy, VINASME có thể trở thành trung tâm kết nối dữ liệu, đào tạo quản trị, chuyển đổi số, ESG, đổi mới sáng tạo và phản biện chính sách.

Thách thức phía trước

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, khu vực DNNVV vẫn đang đối mặt với những thách thức rất lớn.

Khó tiếp cận vốn, đất đai, thị trường, chuỗi cung ứng và thủ tục hành chính vẫn là những "nút cổ chai" cản trở sự phát triển. Bên cạnh đó là yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, tiêu chuẩn ESG, kinh tế tuần hoàn và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, theo quan điểm của Chủ tịch VINASME Nguyễn Văn Thân, cần đồng thời cải cách thể chế, phát triển các mô hình tài chính mới, mở rộng thị trường, minh bạch hóa môi trường kinh doanh và thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng.

Đây không chỉ là bài toán của riêng doanh nghiệp, mà là bài toán nâng cao năng suất của cả nền kinh tế.

Kiến tạo cho một giai đoạn phát triển mới

Hơn hai thập niên trước, VINASME ra đời khi doanh nghiệp nhỏ và vừa cần một tiếng nói đại diện. Ngày nay, vai trò ấy đã mở rộng hơn rất nhiều. Hiệp hội không chỉ kết nối doanh nghiệp với Nhà nước mà còn góp phần kết nối doanh nghiệp với thị trường, công nghệ, tri thức và các nguồn lực phát triển.

Quan trọng hơn, VINASME đang góp phần thay đổi cách tiếp cận đối với khu vực kinh tế tư nhân: từ tư duy hỗ trợ sang tư duy phát triển; từ giải quyết khó khăn trước mắt sang kiến tạo năng lực cạnh tranh dài hạn; từ quản lý doanh nghiệp sang đồng hành cùng doanh nghiệp.

Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và bền vững không thể chỉ dựa vào những tập đoàn lớn. Sức mạnh thực sự nằm ở hàng triệu doanh nghiệp nhỏ có khả năng đổi mới, thích ứng và liên kết.

Nếu ví kinh tế tư nhân là động cơ tăng trưởng mới của Việt Nam thì VINASME chính là một trong những tổ chức đang góp phần thiết kế và hoàn thiện "đường băng" để động cơ ấy cất cánh.

Đó cũng là giá trị lớn nhất mà Hiệp hội đã tạo dựng trong hơn 20 năm qua và sẽ tiếp tục theo đuổi trên hành trình kiến tạo thể chế cho kinh tế tư nhân trong những thập niên tới.