Chủ nhật 22/11/2026 17:07
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thời cuộc

Đằng sau những tỷ USD xuất khẩu tôm

Xuất khẩu tôm Việt Nam dự báo đạt 4,7 tỷ USD năm nay, trở thành quốc gia nuôi và xuất khẩu tôm lớn trên thế giới, nhưng giá thành cao, dịch bệnh và liên kết lỏng lẻo khiến người nuôi khó cải thiện thu nhập.
Bài liên quan
Cà Mau: Bế mạc Festival Tôm Cà Mau và Diễn Đàn OCOP Đồng Bằng Sông Cửu Long 2023
Festival Tôm Cà Mau 2026: Kết nối chuỗi giá trị, đưa thương hiệu tôm vươn tầm thế giới
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu: Nâng tầm tôm Cà Mau bằng chất lượng và bản sắc riêng

Xuất khẩu tôm Việt Nam đang bước vào chu kỳ kỷ lục mới. Sau mốc khoảng 4,6 tỷ USD năm ngoái, kim ngạch 10 tháng đầu năm nay đã đạt 4,22 tỷ USD và cả năm được Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sãn Việt Nam (Vasep) dự báo chạm mốc 4,6 - 4,7 tỷ USD, tiếp tục chiếm giữ tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản, chừng 40-45%.

Đó là thành quả của cả chuỗi ngành hàng, từ hộ nông dân nuôi tôm, hợp tác xã, thương nhân đến doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu. Nhưng đặt bên cạnh bức tranh kim ngạch rực rỡ ấy trong chục năm qua, từ kim ngạch 3,13 tỷ USD, tăng dần qua từng năm, là một nghịch lý kéo dài nhiều năm. Đó là chuỗi ngành hàng tôm càng mở rộng quy mô và chinh phục thị trường quốc tế, thế nhưng người trực tiếp, đa số là nông dân, tham gia chuỗi ngành hàng, làm ra con tôm xuất khẩu vẫn là mắt xích dễ tổn thương nhất.

Đằng sau những tỷ USD xuất khẩu tôm
Chế biến tôm xuất khẩu. Ảnh: TL

Sản lượng tôm nuôi cả nước tăng từ khoảng 650.000 tấn năm 2016 lên hơn gấn đôi, dự báo gần 1,47 triệu tấn năm 2026. Tuy nhiên, tăng sản lượng chưa đi kèm với việc kéo giảm chi phí sản xuất. Theo số liệu từ ngành thủy sản và các tổ chức thị trường, giá thành sản xuất tôm nguyên liệu tại Việt Nam hiện ở mức 4,2 - 4,8 USD/kg, cao hơn đáng kể so với các quốc gia đối thủ xuất khẩu tôm của Việt Nam như Ecuador, Ấn Độ, Indonesia.

Chi phí thức ăn, vốn thường chiếm tới 60 - 65% giá thành nuôi tôm của nông dân, cùng con giống, điện, xử lý môi trường và mua sắm vật tư qua nhiều khâu trung gian, đang bào mòn lợi nhuận của hộ nuôi. Chỉ cần biến động thời tiết, ô nhiễm nguồn nước hoặc dịch bệnh như vi bào tử trùng EHP, bệnh đốm trắng xuất hiện, tỷ lệ nuôi thành công giảm mạnh và người nuôi gánh phần lớn thiệt hại.

Trong khi đó, các đối thủ như Ecuador có lợi thế quy mô lớn và mô hình nuôi công nghiệp có chi phí thấp, còn Ấn Độ mạnh về nguồn cung nguyên liệu giá cạnh tranh. Doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam buộc phải dồn lực vào chế biến sâu, phân khúc giá trị gia tăng và đa dạng hóa thị trường, thay vì phụ thuộc vào một vài điểm tựa hay chạy đua giá rẻ.

Cà Mau là minh chứng rõ nét cho cả tiềm năng lẫn độ vênh của chuỗi giá trị. Với khoảng 418.000 ha nuôi tôm, sản lượng năm 2026 ước đạt 636.000 tấn (tăng 6,9%) và kim ngạch xuất khẩu thủy sản trên 2,8 tỷ USD, địa phương này giữ vị trí đầu tàu về quy mô sản xuất, theo thông tin từ Festival Tôm Cà Mau lần thứ II năm 2026, khai mạc tối 21/11.

Các mô hình tôm - lúa, tôm - rừng hay nuôi công nghệ cao ở thủ phủ tôm Cà Mau đang mở ra cơ hội tạo sản phẩm khác biệt, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Song diện tích lớn và sản lượng cao không hẳn thu nhập ổn định cho mọi hộ nuôi nếu hạ tầng thủy lợi chưa đồng bộ, vùng nuôi thiếu kiểm soát dịch bệnh và liên kết sản xuất còn lỏng lẻo.

Nhiều nông dân vẫn tự xoay xở từ chọn giống, mua vật tư đến tiêu thụ. Khi thị trường thuận lợi hay giá xuất khẩu tăng, phần giá trị gia tăng lớn thường nằm ở khâu chế biến, thương mại và phân phối, trong khi người nuôi ít có cơ chế chia sẻ lợi ích tương xứng nếu thiếu hợp đồng liên kết chặt chẽ.

Chuyển đổi xanh, truy xuất nguồn gốc hay đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế là hướng đi tất yếu để nâng vị thế tôm Việt. Nhưng những yêu cầu này chỉ bền vững khi người nuôi có đủ năng lực thực hiện và được hưởng lợi thực chất. Không thể đẩy toàn bộ chi phí tuân thủ tiêu chuẩn về phía hộ nuôi trong khi giá thu mua chưa phản ánh đúng giá trị của quy trình nuôi bền vững.

Đằng sau những tỷ USD xuất khẩu tôm
Ao nuôi tôm. Ảnh: TL

Để thu hẹp khoảng cách giữa xuất khẩu và sinh kế vùng nuôi, đã có rất nhiều khuyến nghị cho ngành tôm, trong đó có tôm Cà Mau. Đó là Nhà nước phải đầu tư hạ tầng thủy lợi, quan trắc môi trường, kiểm soát dịch bệnh và giống như điều kiện nền tảng, đi cùng tín dụng phù hợp với chu kỳ nuôi. Doanh nghiệp cần gắn kết thực chất với vùng nguyên liệu qua hợp đồng minh bạch và chia sẻ chi phí tiêu chuẩn. Cuối cùng là liên kết, các hợp tác xã phải phát huy vai trò đầu mối gom đơn hàng vật tư, chuẩn hóa quy trình và nâng vị thế đàm phán cho nông dân.

Có một thực tế là thị trường tiêu thụ tôm thế giới đang thay đổi nhanh chóng. Trung Quốc và Hồng Kông nổi lên thành những thị trường quan trọng của tôm Việt Nam, trong khi xuất khẩu sang Mỹ chịu sức ép từ thuế quan, các biện pháp phòng vệ thương mại và sức mua. Sự thay đổi này cho thấy không thị trường nào có thể là điểm tựa duy nhất.

Cà Mau còn có cơ hội mở rộng không gian phát triển nhờ các dự án giao thông, logistics, kinh tế biển và du lịch. Việc kết hợp nghề nuôi tôm với du lịch sinh thái, ẩm thực và trải nghiệm văn hóa vùng sông nước có thể tạo thêm giá trị cho địa phương. Vậy nhưng trước khi nói đến những không gian kinh tế mới, cần giải quyết những vấn đề căn bản của vùng nuôi hiện hữu.

Một ngành hàng xuất khẩu tỷ USD không thể chỉ được đo bằng kim ngạch, sản lượng hay số thị trường đã chinh phục. Thành công còn phải được nhìn từ thu nhập của người nuôi, khả năng chống chịu trước rủi ro và mức độ bền vững của hệ sinh thái.

Nếu người nuôi vẫn phải đánh cược với từng vụ mùa, vẫn còn chịu cảnh như điệp khúc “được mùa rớt giá, mất mùa thì được giá”, còn lợi ích trong chuỗi giá trị chưa được phân chia hợp lý, thì thành quả tăng trưởng tôm Cà Mau nói riêng và cả nước nói chung vẫn chưa trọn vẹn.

Suy cho cùng, giá trị của con tôm không chỉ nằm ở nơi nó được bán ra thế giới giá bao nhiêu, mà còn ở việc người nuôi nhận lại được gì sau mỗi vụ thu hoạch. Muốn có một ngành tôm tỷ USD bền vững, trước hết phải làm cho người nuôi sống được bằng nghề và có thể làm giàu chính đáng từ nghề ấy.

Tin bài khác
Đừng để giá vé máy bay chỉ tăng mà khó giảm

Đừng để giá vé máy bay chỉ tăng mà khó giảm

Nhiên liệu hạ nhiệt giúp hãng hàng không giảm áp lực chi phí, nhưng chưa chắc hành khách được hưởng lợi tương ứng. Vấn đề không chỉ là giá vé có giảm hay không, mà còn là mức độ minh bạch trong cơ cấu giá và trách nhiệm điều chỉnh của doanh nghiệp.
Điện tái tạo tăng tốc, ai “gánh” bài toán lưu trữ?

Điện tái tạo tăng tốc, ai “gánh” bài toán lưu trữ?

Việt Nam đặt mục tiêu phát triển 10.000-16.300 MW lưu trữ bằng pin vào năm 2030. Khi điện mặt trời, điện gió tăng nhanh và nhu cầu phụ tải tiếp tục đi lên, lưu trữ đang trở thành mắt xích quan trọng trong bảo đảm an ninh năng lượng và mở ra thị trường đầu tư mới.
Đủ điện hôm nay, Việt Nam còn bao nhiêu điện cho tương lai?

Đủ điện hôm nay, Việt Nam còn bao nhiêu điện cho tương lai?

Việt Nam đã vượt qua áp lực thiếu điện năm 2026, nhưng nhu cầu tăng nhanh, nguồn mới chậm bổ sung và áp lực đầu tư đang đặt ra bài toán an ninh năng lượng cho giai đoạn 2027-2028.
Hơn 500 tỷ USD tài sản công và những cánh cửa đóng kín

Hơn 500 tỷ USD tài sản công và những cánh cửa đóng kín

Hơn 12,87 triệu tỷ đồng tài sản công, tương đương hơn 500 tỷ USD theo tỷ giá hiện nay, đặt ra bài toán lớn về quản lý, khai thác nhà đất dôi dư và chống lãng phí nguồn lực quốc gia.
Cấm chuyển nhượng hợp đồng mua bán nhà hình thành trong tương lai: Có nên?

Cấm chuyển nhượng hợp đồng mua bán nhà hình thành trong tương lai: Có nên?

Đề xuất cấm chuyển nhượng hợp đồng mua bán nhà ở hình thành trong tương lai nhằm ngăn đầu cơ, thổi giá. Tuy nhiên, chính sách này cũng đặt ra vấn đề về quyền giao dịch hợp pháp và nguy cơ đẩy người mua nhà vào những thỏa thuận khó kiểm soát.
Văn hóa tạo sức hút, kinh tế mở rộng giá trị

Văn hóa tạo sức hút, kinh tế mở rộng giá trị

Từ những bộ phim doanh thu hàng trăm tỷ đồng đến concert thu hút hàng chục nghìn khán giả, sức hút văn hóa đang mở ra cơ hội cho du lịch, lưu trú, ẩm thực và dịch vụ. Bài toán đặt ra là làm thế nào chuyển sức hút nhất thời thành giá trị kinh tế bền vững.
Đừng lấy nghề nghiệp làm thước đo giá trị con người

Đừng lấy nghề nghiệp làm thước đo giá trị con người

Một lời xúc phạm người lái taxi tại Hà Nội đặt ra câu hỏi về văn hóa ứng xử khi tham gia giao thông và định kiến nghề nghiệp. Tiền bạc, thu nhập hay địa vị không quyết định phẩm giá con người. Phản đối hành vi thiếu văn minh cũng cần đi cùng sự tỉnh táo, tôn trọng chứng cứ và tránh biến mạng xã hội thành nơi kết tội thay cơ quan có thẩm quyền.
Kinh tế bạc, cơ hội tăng trưởng từ xã hội đang già đi

Kinh tế bạc, cơ hội tăng trưởng từ xã hội đang già đi

Có một hình ảnh ngày càng quen thuộc ở nhiều khu dân cư: một người vừa bước qua tuổi nghỉ hưu vẫn đi làm, người khác trông cháu cả ngày, người khác nữa ngồi một mình trong căn nhà vốn từng có đủ ba thế hệ. Những câu chuyện tưởng như rất riêng ấy đang phản ánh một thay đổi lớn hơn của xã hội: Việt Nam đang già hóa nhanh, trong khi cách tổ chức việc làm, y tế, an sinh và dịch vụ dành cho người cao tuổi chưa kịp thay đổi.
Golf và doanh nhân: Sau những cú đánh là gì?

Golf và doanh nhân: Sau những cú đánh là gì?

Một vòng golf thường kéo dài vài tiếng, đủ để những câu chuyện vượt ra ngoài công việc, những mối quan hệ có thêm thời gian vun đắp và mỗi người có dịp nhìn lại cách mình ứng xử trước những tình huống không như mong muốn.
Môi trường ô nhiễm, số liệu vẫn sạch: Ai chịu trách nhiệm?

Môi trường ô nhiễm, số liệu vẫn sạch: Ai chịu trách nhiệm?

Có những thứ tưởng như không thể nói dối, bởi chúng được đo bằng máy móc, phân tích trong phòng thí nghiệm và xác nhận bằng những con số. Nhưng khi người vận hành có thể biến thông số ô nhiễm vượt quy chuẩn thành đạt chuẩn, vấn đề không còn nằm ở độ chính xác của thiết bị. Đó là sự đổ vỡ của niềm tin vào cả hệ thống giám sát môi trường.
Vụ Tami Natural: Trách nhiệm của Amity và nghệ sĩ Quyền Linh đến đâu?

Vụ Tami Natural: Trách nhiệm của Amity và nghệ sĩ Quyền Linh đến đâu?

Vụ việc Tami Natural đặt ra một câu hỏi không chỉ dành cho người nổi tiếng, mà còn với bất kỳ ai tham gia đầu tư, điều hành hay quảng bá sản phẩm: Khi doanh nghiệp xảy ra sai phạm, trách nhiệm của mỗi cá nhân này được xác định đến đâu?
Du lịch không thể sống mãi nhờ trend

Du lịch không thể sống mãi nhờ trend

Du lịch đang hưởng lợi từ những video triệu view trên TikTok, Facebook, nhưng chạy theo trend không thể là chiến lược dài hạn. Điểm đến muốn giữ chân du khách cần dựa vào văn hóa, trải nghiệm và giá trị bền vững.
Trạm sạc xe điện và dòng tiền từ tín chỉ carbon

Trạm sạc xe điện và dòng tiền từ tín chỉ carbon

Thời gian gần đây, xe điện đang được nói đến như một giải pháp giao thông xanh cho đô thị Việt Nam, nhưng phía sau tay lái, một thị trường khác đang hình thành, ít ồn ào và rất có khả năng trở thành động lực cho xe điện, đó là tín chỉ carbon gắn với xe và trạm sạc.
Biochar và cuộc chơi mới của thị trường carbon phân tán

Biochar và cuộc chơi mới của thị trường carbon phân tán

Từ mùn cưa, rơm rạ, trấu đến phế phẩm tre nứa, biochar đang mở ra cách biến phụ phẩm phân tán thành sản phẩm và tín chỉ carbon. Nhưng phía sau mỗi tấn biochar là một chuỗi đo đếm, xác minh và chứng nhận quyết định giá trị thực của tài sản carbon.
Đánh thuế bao bì khó tái chế, cần lộ trình phù hợp cho doanh nghiệp

Đánh thuế bao bì khó tái chế, cần lộ trình phù hợp cho doanh nghiệp

Đề xuất đánh thuế môi trường với bao bì khó tái chế đang mở ra một hướng tiếp cận mới trong sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường. Thế nhưng, nếu thiếu hạ tầng tái chế và lộ trình phù hợp thì sắc thuế này có thể biến thành gánh nặng chi phí hơn là động lực chuyển đổi xanh.