TS. Lê Xuân Nghĩa: Làm chủ trí tuệ nhân tạo mở đường tăng trưởng bền vững Việt Nam

Chuyển dịch sang kinh tế tri thức – Đòn bẩy nâng tầm năng suất quốc gia

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang tái cấu trúc mạnh mẽ, TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia cho rằng, lợi thế cạnh tranh của các quốc gia không còn dựa chủ yếu vào tài nguyên, lao động giá rẻ hay vốn vật chất, mà nằm ở khả năng tạo ra tri thức và làm chủ công nghệ. Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số đang hình thành một mô hình “tư bản tri thức”, nơi giá trị gia tăng được tạo ra từ chất xám, thuật toán và khả năng kết nối toàn cầu.

Theo ông Nghĩa, các tập đoàn công nghệ lớn hiện nay không chỉ sở hữu sản phẩm, mà còn kiểm soát hệ sinh thái dữ liệu, nền tảng người dùng và năng lực đổi mới liên tục. Điều này tạo ra khoảng cách rất lớn giữa các nền kinh tế làm chủ công nghệ và các nền kinh tế chỉ tham gia vào khâu gia công, lắp ráp. Với Việt Nam, nếu tiếp tục duy trì mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng quy mô sản xuất, khai thác lao động và tài nguyên, dư địa phát triển sẽ nhanh chóng thu hẹp.

TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia.

TS. Lê Xuân Nghĩa đánh giá tinh thần học hỏi, khả năng thích ứng nhanh của doanh nghiệp và người lao động Việt Nam là lợi thế quan trọng để tận dụng làn sóng công nghệ mới. Khi AI được triển khai đúng hướng, doanh nghiệp có thể tối ưu chuỗi cung ứng, giảm chi phí vận hành, nâng cao chất lượng quản trị và đẩy nhanh tốc độ đổi mới sản phẩm. Trong nông nghiệp, công nghệ số giúp kiểm soát đầu vào, dự báo sản lượng, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc. Trong công nghiệp, tự động hóa và phân tích dữ liệu giúp giảm lỗi, tăng hiệu suất. Trong dịch vụ, AI mở rộng khả năng cá nhân hóa, gia tăng trải nghiệm khách hàng.

Tuy nhiên, ông Nghĩa nhấn mạnh, thách thức lớn nhất không nằm ở vốn đầu tư cho công nghệ, mà ở tư duy quản trị và chất lượng nguồn nhân lực. Việc ứng dụng AI đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển từ quản lý theo kinh nghiệm sang ra quyết định dựa trên dữ liệu, xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo và sẵn sàng chấp nhận thử nghiệm. Song song, hệ thống chính sách cần khuyến khích chia sẻ dữ liệu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tạo không gian pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới.

Một điểm nghẽn kéo dài của kinh tế Việt Nam là năng suất lao động tăng chậm, làm suy giảm sức cạnh tranh dài hạn. TS. Lê Xuân Nghĩa nhìn nhân, AI chính là công cụ để tạo ra bước nhảy về chất lượng tăng trưởng, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, không chỉ ở vai trò sản xuất mà còn ở khâu thiết kế, nghiên cứu và quản trị. Đây là nền tảng để chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng dựa trên tri thức và hiệu quả.

Thị trường vốn, bất động sản và tín dụng – Nền móng ổn định tăng trưởng dài hạn

Bên cạnh câu chuyện công nghệ, TS. Lê Xuân Nghĩa đặc biệt nhấn mạnh vai trò của thị trường vốn và bất động sản đối với ổn định kinh tế vĩ mô. Ông cho rằng chưa có quốc gia nào phát triển bền vững nếu cực đoan siết chặt tín dụng bất động sản, bởi đây là lĩnh vực có tác động lan tỏa mạnh đến nhiều ngành nghề và tiêu dùng xã hội.

Ở quy mô toàn cầu, bất động sản là thị trường có giá trị vốn hóa rất lớn, đóng vai trò như “mỏ neo” cho hệ thống tài chính. Tại Việt Nam, bất động sản không chỉ là tài sản tích lũy của người dân mà còn kéo theo chuỗi ngành phụ trợ như vật liệu xây dựng, nội thất, vận tải, tài chính – ngân hàng và lao động. Khi dòng vốn vào lĩnh vực này bị nghẽn, sức cầu suy giảm, doanh nghiệp thiếu động lực đầu tư, tác động lan tỏa tiêu cực đến tăng trưởng.

Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, vấn đề cốt lõi không phải là nới lỏng hay siết chặt, mà là kiểm soát dòng vốn một cách thông minh. Tín dụng cần được định hướng vào các dự án có nhu cầu thực, pháp lý rõ ràng, khả năng hấp thụ thị trường tốt, hạn chế đầu cơ ngắn hạn. Một thị trường bất động sản lành mạnh sẽ góp phần ổn định hệ thống ngân hàng, kiểm soát rủi ro và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Liên quan đến mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15%, ông cho rằng đây là mức hợp lý trong bối cảnh vừa hỗ trợ phục hồi kinh tế, vừa duy trì ổn định vĩ mô. Điều quan trọng là chất lượng dòng vốn và khả năng phân bổ hiệu quả. Chính sách tiền tệ, tài khóa, phát hành trái phiếu chính phủ và điều tiết thanh khoản cần được phối hợp nhịp nhàng, tránh gây cú sốc cho thị trường.

Về dài hạn, thị trường vốn cần phát triển cân bằng giữa tín dụng ngân hàng, thị trường trái phiếu và chứng khoán, nhằm đa dạng hóa kênh huy động vốn cho doanh nghiệp. Khi cấu trúc vốn lành mạnh hơn, áp lực lên hệ thống ngân hàng giảm, khả năng chống chịu của nền kinh tế trước biến động quốc tế được nâng cao.

Cuối cùng, TS. Lê Xuân Nghĩa khẳng định, tương lai tăng trưởng của Việt Nam phụ thuộc vào sự kết hợp hài hòa giữa làm chủ trí tuệ nhân tạo và xây dựng thị trường vốn ổn định, minh bạch. Công nghệ tạo ra năng suất và giá trị mới, trong khi vốn bảo đảm nguồn lực cho đổi mới và mở rộng đầu tư. Khi hai trụ cột này được vận hành đồng bộ, Việt Nam sẽ có nền tảng vững chắc để bứt phá trong kỷ nguyên kinh tế số, nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững.