Sai lầm phổ biến khi chọn trường, chọn ngành và lời khuyên dành cho học sinh trước ngưỡng cửa đại học

Thay đổi về số lượng nguyện vọng

TS. Hoàng Thị Thu Phương cho rằng, việc giới hạn tối đa 15 nguyện vọng cùng quy định siết chặt điều kiện xét học bạ (bắt buộc có Toán hoặc Văn đủ 6 học kỳ) đã chính thức chấm dứt kỷ nguyên đăng ký tràn lan để cầu may. Sai lầm lớn nhất của học sinh lúc này là xếp thứ tự nguyện vọng theo tâm lý đám đông hoặc "để dành" những ngành mình yêu thích xuống dưới. Các em cần phân bổ 15 nguyện vọng này thành 3 nhóm rõ rệt như: Nhóm lựa chọn an toàn nhắm đến những ngành/trường có điểm chuẩn năm ngoái thấp hơn năng lực thực tế của mình; Nhóm lựa chọn phù hợp có những ngành có điểm chuẩn năm ngoái ngang bằng với điểm số dự kiến; Nhóm lựa chọn lý tưởng dành cho ngành/trường top có điểm chuẩn nhỉnh hơn một chút.

Việc phân bổ một cách chiến lược thứ tự ưu tiên nguyện vọng đối với từng ngành trong từng nhóm sẽ đảm bảo cơ hội trúng tuyển vào ngành/trường mong muốn. Một điểm đặc biệt trong tâm lý mùa tuyển sinh năm nay mà các thí sinh cần lưu ý: Khi cơ hội trúng tuyển bị thu hẹp lại, số đông học sinh khối trường đại trà sẽ có xu hướng hạ thấp kỳ vọng để tìm kiếm sự an toàn. Đây chính là "khoảng trống chiến thuật" cho các học sinh khối trường chuyên. Nếu có lợi thế về thành tích học tập xuất sắc và tính chuyên biệt của bộ môn, các em trường chuyên hãy tự tin đặt những nguyện vọng thử thách ở các vị trí đầu tiên. Đừng để tâm lý đám đông làm lung lay mục tiêu, bởi chính sự kiên định vào năng lực đặc thù sẽ mở ra cánh cửa vào các chương trình đào tạo tinh hoa.

Việc siết lợi thế từ IELTS (chỉ còn là điểm khuyến khích với mức cộng tối đa 1,5 điểm trên thang 30) phản ánh xu hướng đưa mọi phương thức xét tuyển về một thước đo công bằng. Học sinh cần hiểu rằng chứng chỉ đã không còn là "tấm vé đặc quyền" để thay thế hoàn toàn điểm thi, đã đến lúc các em ngừng tư duy chỉ chuyên chú lấy tấm bằng IELTS làm bệ phóng, mà phải đầu tư cho nền tảng kiến thức cốt lõi.

TS. Hoàng Thị Thu Phương – Giảng viên Khoa Kinh doanh, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV)

Lựa chọn ngành học và trường đại học

Đứng ở góc độ một người làm giáo dục và thường xuyên đồng hành cùng các bạn sinh viên, TS. Hoàng Thị Thu Phương nhận thấy có 3 sai lầm phổ biến nhất nhưng lại có sức ảnh hưởng rất lớn đến lộ trình dài hạn của các em khi đứng trước ngưỡng cửa chọn ngành, chọn trường:

Chọn trường vì danh tiếng hào nhoáng hơn là sự phù hợp: Nhiều phụ huynh và học sinh thường đặt danh tiếng của trường làm tiêu chí tối thượng. Các em cố gắng bằng mọi giá để chen chân vào một ngôi trường "Top 1" chỉ vì thương hiệu trường nổi tiếng mang lại cảm giác an tâm và hãnh diện thời điểm ban đầu. Tuy nhiên, thực tế là thương hiệu của nhà trường không tự động biến thành năng lực của cá nhân. Một ngôi trường có danh tiếng lâu đời chưa chắc đã có phương pháp giảng dạy, văn hóa học tập hay môi trường trải nghiệm phù hợp với tính cách và phong cách tiếp thu của học sinh. Khi bước vào học, sự lệch pha về kỳ vọng và thực tế rất dễ dẫn đến trạng thái hụt hẫng, mất định hướng. Các em nên lựa chọn ngồi trường có văn hóa học tập hướng đến những giá trị cốt lõi nhân văn, tập trung vào sự phát triển cá nhân của người học và có triết lý học thuật phù hợp với định hướng về sự nghiệp và cuộc sống trong tương lai.

Chọn ngành theo số đông hoặc định kiến cũ: Nhiều bạn trẻ chọn ngành dựa trên từ khóa "hot" của thị trường tại thời điểm đó (ví dụ như AI, Logistics, Data...) hoặc chọn theo sự sắp đặt mang tính an toàn của gia đình mà thiếu đi sự thấu hiểu bản thân. Bản chất của thị trường lao động là biến đổi không ngừng. Một ngành đang "khát" nhân lực năm nay hoàn toàn có thể rơi vào trạng thái bão hòa sau 3-4 năm nữa khi các em tốt nghiệp. Nếu chọn ngành chỉ vì trào lưu mà không có sự say mê cốt lõi hay năng lực phù hợp, các em sẽ rất khó cạnh tranh với những nhân sự có nội lực và sự cam kết sâu sắc với nghề. Ngược lại, theo đuổi một chương trình học đúng theo sở nguyện cá nhân sẽ mang lại những động lực mạnh mẽ và thuận lợi mang tính đòn bẩy, đảm bảo thành tích cao và trải nghiệm hữu ích, thú vị cho các em trong toàn bộ hành trình học đại học.

Nhầm lẫn giữa "Chương trình giáo dục" và "chất lượng giáo dục”: Đây là sai lầm mang tính hệ thống. Phụ huynh và học sinh thường chỉ nhìn vào chương trình đào tạo trên giấy tờ hoặc điểm số đầu vào để đánh giá chất lượng; trong khi ở kỷ nguyên số, kiến thức lý thuyết có thể tìm thấy ở bất cứ đâu, và một ngôi trường chỉ mạnh về lý thuyết hàn lâm mà thiếu không gian thực hành sẽ khiến sinh viên dễ bị tụt hậu khi bước ra thị trường lao động. Chất lượng giáo dục thực chất đòi hỏi sự cộng hưởng của trình độ giảng viên, chất lượng học viên, và một văn hóa học tập hiện đại, có tính tương tác cao; nơi sinh viên không chỉ học từ sách vở mà còn được truyền cảm hứng từ giảng viên, học hỏi từ bạn bè cùng trang lứa và được nhúng mình vào môi trường trải nghiệm học tập thực tế (Impact-Based Learning) để làm dự án thật, cọ xát với doanh nghiệp thật ngay từ năm nhất. Thay đổi của quy chế năm nay chính là lời cảnh tỉnh để học sinh ngừng tư duy "học gạo", bước ra khỏi "bẫy lý thuyết" và những định kiến cũ để lựa chọn một môi trường giáo dục có thể kích hoạt phiên bản tốt nhất của chính mình.

Trong một môi trường cạnh tranh và đa dạng lựa chọn như hiện nay, học sinh rất dễ bị choáng ngợp bởi điểm số hay danh tiếng của nhà trường. Tuy nhiên, đứng ở góc độ giáo dục bền vững,TS. Hoàng Thị Thu Phương cho rằng trải nghiệm học tập và cơ hội nghề nghiệp tương lai mới là hai yếu tố cốt lõi cần được ưu tiên hàng đầu. Chọn ngành, chọn trường thực chất là một bài toán về sự tương thích. Các em hãy chuyển dịch tư duy từ "Trường này có danh tiếng không?" sang "Môi trường này có cho mình không gian để phát triển phiên bản tốt nhất của chính mình và sẵn sàng cho tương lai hay không?".

"Danh tiếng của một ngôi trường chỉ là bệ đỡ ban đầu, nhưng chính trải nghiệm học tập thực tế — nơi các em được rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và làm việc trong môi trường đa văn hóa — mới là thứ định hình năng lực của nhân sự tương lai. Điểm số chỉ có giá trị tại thời điểm xét tuyển, nhưng năng lực hành động và khả năng thích ứng mới là chiếc chìa khóa giúp các em đi đường dài trong sự nghiệp. Thay đổi của quy chế năm nay chính là cơ hội để các em học cách chịu trách nhiệm với lựa chọn của chính mình từ sớm", TS. Hoàng Thị Thu Phương chia sẻ.