Hoàn thiện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng thực chất, số hóa và tạo động lực phát triển kinh tế tư nhân

Luật mới phải giải quyết đúng những vấn đề cốt lõi của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Trưởng phòng Doanh nghiệp nhỏ và vừa, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), trong quá trình lấy ý kiến, nhiều doanh nghiệp và chuyên gia đặt kỳ vọng rất lớn vào dự thảo luật. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rõ rằng một đạo luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa không thể giải quyết toàn bộ các khó khăn của doanh nghiệp, bởi còn nhiều nội dung thuộc phạm vi điều chỉnh của các luật chuyên ngành khác.

Dự thảo lần này được xây dựng trên cơ sở thay thế toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, thay vì chỉ sửa đổi, bổ sung một số điều như kế hoạch ban đầu. Đồng thời, luật cũng mang nhiệm vụ thể chế hóa đầy đủ các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là kế thừa tối đa những quy định còn phát huy hiệu quả trong thực tiễn; đồng thời bổ sung các cơ chế mới nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả triển khai chính sách thông qua số hóa toàn diện.

Bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Trưởng phòng Doanh nghiệp nhỏ và vừa, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) phát biểu tại Hội thảo.

Đơn giản hóa tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc rà soát lại tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng đơn giản, đồng bộ với hệ thống quản lý thuế.

Theo đó, dự thảo dự kiến áp dụng hai tiêu chí chính gồm: Tổng doanh thu và số lao động bình quân năm. So với quy định hiện hành, cách tiếp cận này giúp đơn giản hóa thủ tục, tăng khả năng đối chiếu dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Bà Thủy cho biết, việc duy trì tiêu chí lao động là cần thiết bởi khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp cả nước, đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm và bảo đảm an sinh xã hội.

Dự thảo cũng định hướng số hóa toàn bộ quy trình hỗ trợ, hạn chế tối đa việc doanh nghiệp phải kê khai nhiều lần. Các chính sách hỗ trợ sẽ từng bước được triển khai thông qua hình thức “phiếu hỗ trợ” (voucher), giúp doanh nghiệp chủ động tiếp cận các dịch vụ phù hợp với nhu cầu.

Mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng bằng tài sản số và dòng tiền

Trong nhóm chính sách hỗ trợ chung, hỗ trợ tín dụng là nội dung được đánh giá là khó thiết kế nhất.

Theo đại diện Bộ Tài chính, việc áp đặt tỷ lệ cho vay bắt buộc đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa không còn phù hợp với cơ chế thị trường. Thay vào đó, dự thảo hướng tới mở rộng các hình thức bảo đảm tín dụng và phương thức cho vay.

Cụ thể, ngân hàng có thể xem xét cho vay dựa trên phương án sản xuất kinh doanh, dòng tiền, dữ liệu hoạt động của doanh nghiệp, tài sản hình thành trong tương lai, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản vô hình và tài sản số.

Để thực hiện được định hướng này, hệ thống pháp luật về giao dịch bảo đảm cũng cần được hoàn thiện theo hướng mở rộng phạm vi tài sản được sử dụng làm tài sản bảo đảm, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn.

Thể chế hóa các chính sách ưu đãi về thuế và mặt bằng sản xuất

Đối với chính sách thuế, dự thảo luật kế thừa và luật hóa nhiều nội dung từ Nghị quyết số 198/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.

Theo đó, doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ tiếp tục được hưởng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi; doanh nghiệp thành lập mới được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời hạn 3 năm; các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp chiến lược được hưởng các ưu đãi về thuế theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Về mặt bằng sản xuất kinh doanh, dự thảo cho phép ngân sách địa phương tham gia đầu tư một phần hoặc toàn bộ hạ tầng các cụm công nghiệp dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt tại những địa phương chưa thu hút được nhà đầu tư hạ tầng.

Các chủ đầu tư hạ tầng được hưởng hỗ trợ từ ngân sách phải dành quỹ đất nhất định cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê, ưu tiên doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng được giảm 30% tiền thuê đất trong 5 năm đầu và được ưu tiên tiếp cận các tài sản công dôi dư sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính.

Đẩy mạnh hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh

Dự thảo dành nhiều nội dung cho hỗ trợ công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ngoài việc kế thừa các ưu đãi hiện hành như trích lập quỹ khoa học và công nghệ, tính chi phí nghiên cứu - phát triển (R&D) ở mức ưu đãi khi xác định thu nhập chịu thuế, doanh nghiệp còn được hỗ trợ các nền tảng chuyển đổi số dùng chung.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất mức hỗ trợ cao hơn đối với doanh nghiệp sử dụng các sản phẩm, giải pháp công nghệ do doanh nghiệp trong nước phát triển. Đây được xem là cơ chế thúc đẩy đổi mới sáng tạo nội địa và gia tăng tỷ lệ nội địa hóa.

Bên cạnh đó, lần đầu tiên dự thảo đưa nhóm doanh nghiệp kinh doanh bền vững vào diện hỗ trợ trọng tâm. Các doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, ESG sẽ được tiếp cận các chính sách tài chính xanh, tư vấn tiêu chuẩn môi trường và cơ chế khấu hao nhanh đối với máy móc, thiết bị phục vụ chuyển đổi xanh.

Hình thành hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp toàn diện

Một điểm mới quan trọng của dự thảo là bổ sung chương riêng về phát triển hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo bà Thủy, luật hiện hành chưa xác định đầy đủ vai trò của các thành phần trong hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp. Vì vậy, dự thảo mới quy định rõ trách nhiệm và vai trò của các tổ chức hỗ trợ kinh doanh, cơ sở ươm tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo, mạng lưới tư vấn, cố vấn, huấn luyện, hiệp hội doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và các quỹ đầu tư.

Mục tiêu là hình thành mạng lưới hỗ trợ đồng bộ, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực phát triển một cách hiệu quả hơn.

Tiếp tục nghiên cứu đổi mới hoạt động các quỹ hỗ trợ

Liên quan đến các quỹ tài chính ngoài ngân sách như Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa hay hệ thống Quỹ Bảo lãnh tín dụng, bà Thủy thừa nhận hiệu quả hoạt động thời gian qua còn hạn chế.

Trong bối cảnh Chính phủ đang chỉ đạo rà soát tổng thể các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, dự thảo luật hiện chưa mở rộng thêm nhiều cơ chế mới cho các quỹ này. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dẫn vốn, giảm chi phí tiếp cận vốn và tăng tính thực chất của các công cụ hỗ trợ tài chính dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo bà Thủy, mục tiêu cuối cùng của dự thảo luật là xây dựng một khung chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng hiện đại, số hóa, minh bạch, lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo, qua đó tạo động lực mới cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn tới.