Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đang xây dựng quy hoạch phát triển mới với tầm nhìn đến năm 2050 và xa hơn, TS. Trần Du Lịch - nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh cho rằng thành phố cần thực hiện một cuộc chuyển đổi mang tính nền tảng trong tư duy phát triển. Thay vì tiếp cận theo địa giới hành chính hay phân bổ đất đai đơn thuần, quy hoạch phải hướng đến kiến tạo một hệ sinh thái kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và có khả năng cạnh tranh toàn cầu.
Tăng trưởng hai con số phải trở thành bài toán trung tâm của quy hoạch
Theo TS. Trần Du Lịch - nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh cho rằng định hướng chiến lược tăng trưởng kinh tế và tổ chức không gian phát triển TP. Hồ Chí Minh đã được xây dựng trên nền tảng khá toàn diện, từ phân tích SWOT đến cấu trúc không gian với 5 cực, 5 hành lang và 10 vùng phát triển.
 |
| TS. Trần Du Lịch - nguyên Phó Trưởng đoàn chuyên trách, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh. (Ảnh: Uyển Nhi) |
Tuy nhiên, ông đề nghị cần bổ sung góc nhìn từ các đô thị từng đạt tốc độ tăng trưởng hai con số trên thế giới như Quảng Châu hay Thâm Quyến để nhận diện rõ những điều kiện phát triển mới trong bối cảnh hiện nay. Theo ông, các lợi thế từng tạo nên kỳ tích phát triển cách đây vài thập niên đã thay đổi đáng kể, đòi hỏi TP. Hồ Chí Minh phải tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới phù hợp với thời đại số.
Đặc biệt, vị chuyên gia kinh tế này nhấn mạnh tăng trưởng hai con số không còn là mục tiêu mang tính định hướng mà đã trở thành yêu cầu chiến lược. Vì vậy, quy hoạch phải trả lời được câu hỏi quan trọng nhất: TP. Hồ Chí Minh sẽ làm gì để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong 10 năm tới, tạo nền tảng cho các mục tiêu dài hạn đến năm 2045 và xa hơn.
“Tôi hoàn toàn đồng ý với tầm nhìn, mục tiêu phát triển, định hướng cấu trúc không gian gồm 5 cực, 5 hành lang, 10 vùng cũng như khung triển khai 18 đột phá. Tuy nhiên, riêng các mục tiêu đến năm 2030, tôi đề nghị làm rõ hơn mục tiêu năm 2035 theo tinh thần Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị. Năm 2030 chỉ còn 4 năm nữa nên chưa phải là đối tượng chính của quy hoạch dài hạn. Quy hoạch phải có tầm nhìn ít nhất 10 năm. Nói cách khác, cần làm rõ cơ hội để TP. Hồ Chí Minh tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 10 năm tới.”- TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh.
Theo ông, nếu thành phố không tận dụng được giai đoạn “cửa sổ cơ hội” hiện nay để tăng tốc phát triển trước khi bước vào thời kỳ dân số già, việc hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược sau này sẽ gặp rất nhiều khó khăn.
Từ quy hoạch đất đai đến quy hoạch hệ sinh thái kinh tế
Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất của TS. Trần Du Lịch là thay đổi căn bản tư duy quy hoạch.
Theo ông, với quy mô diện tích hơn 6.700 km² và dân số khoảng 11 triệu người sau khi mở rộng không gian phát triển, TP. Hồ Chí Minh không còn là một đô thị đơn lẻ mà đang từng bước hình thành một đại đô thị, thậm chí là siêu đô thị.
Trong bối cảnh đó, quy hoạch không thể chỉ tập trung trả lời câu hỏi “đất này sẽ làm gì” mà phải trả lời những vấn đề lớn hơn như: ngành kinh tế nào sẽ tạo ra giá trị gia tăng cao nhất; người dân sẽ sống và làm việc ra sao; hạ tầng nào tạo nên bước nhảy vọt về năng suất; và những yếu tố nào bảo đảm phát triển bền vững, bao trùm và đổi mới sáng tạo.
“Quy hoạch mới phải chuyển từ tư duy quản lý đất đai sang tư duy xây dựng hệ sinh thái kinh tế”, ông nhấn mạnh.
Cùng với đó, mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm cần được lượng hóa rõ hơn về quy mô, chức năng và vai trò của từng cực tăng trưởng, tạo nên mạng lưới liên kết chặt chẽ trong toàn đô thị.
 |
| TP. Hồ Chí Minh không còn là một đô thị đơn lẻ mà đang từng bước hình thành một đại đô thị, thậm chí là siêu đô thị. |
Giao thông công cộng phải là xương sống phát triển đô thị
Một triết lý khác mà TS. Trần Du Lịch đưa ra là TP. Hồ Chí Minh trong tương lai nên lấy giao thông công cộng làm nền tảng. Ông cho rằng hệ thống metro, đường sắt đô thị và mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD) phải trở thành xương sống của toàn bộ cấu trúc không gian đô thị, thay thế cách tiếp cận lấy giao thông cá nhân làm trung tâm như hiện nay.
Bên cạnh đó, định hướng phát triển thành phố hướng biển và bám sông cần được cụ thể hóa rõ nét hơn. Không gian phát triển dọc sông Sài Gòn từ thượng nguồn đến Cần Giờ cần được quy hoạch như một trục cảnh quan, kinh tế và văn hóa đặc sắc của đô thị tương lai.
Xây dựng đô thị số, lấy dữ liệu và AI làm động lực tăng trưởng mới
Trong mô hình phát triển mới, TS. Trần Du Lịch cho rằng TP. Hồ Chí Minh cần đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế thâm dụng lao động sang nền kinh tế dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo đó, dữ liệu, tài sản số và trí tuệ nhân tạo cần được xem là những nguồn lực sản xuất mới, đóng vai trò tương tự như đất đai và vốn trong các mô hình phát triển truyền thống.
Ông đề xuất thành phố xây dựng các mục tiêu cụ thể cho phát triển kinh tế số, dữ liệu lớn, AI, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu, thương mại điện tử xuyên biên giới và các nền tảng số.
Đồng thời, TP. Hồ Chí Minh cần thúc đẩy chuyển đổi công nghiệp theo hướng công nghệ cao, tập trung vào các ngành có giá trị gia tăng lớn như thiết kế chip bán dẫn, công nghệ sinh học, robot và tự động hóa nhằm nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh quốc tế.
Theo định hướng của Nghị quyết 09, đến năm 2035 kinh tế tri thức phải đóng góp khoảng 60% GRDP. Đây là mục tiêu rất thách thức và đòi hỏi lộ trình triển khai cụ thể ngay từ bây giờ.
Thích ứng biến đổi khí hậu phải là một trụ cột của quy hoạch
Một nội dung khác được TS. Trần Du Lịch đặc biệt nhấn mạnh là khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo ông, đây không thể chỉ là một hợp phần kỹ thuật mà phải trở thành trụ cột của toàn bộ quy hoạch phát triển thành phố.
Các hạng mục như hồ điều tiết, công viên ngập nước, hành lang xanh ven sông, hạ tầng hấp thụ nước đô thị và các khu đô thị phát thải thấp cần được tích hợp vào quy hoạch với những chỉ tiêu định lượng cụ thể.
Ông cũng đề nghị thành phố đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2045, sớm hơn mốc thời gian quốc gia cam kết hiện nay.
Định vị TP. Hồ Chí Minh trong mạng lưới đô thị toàn cầu
Theo TS. Trần Du Lịch, quy hoạch hiện đại không chỉ nhằm trả lời thành phố sẽ xây thêm những gì, mà quan trọng hơn phải xác định được thành phố sẽ giữ vai trò gì trong mạng lưới các đô thị khu vực và thế giới trong 25 năm, 50 năm hay 100 năm tới.
Ông đề nghị xác lập rõ các cột mốc phát triển đến năm 2035, 2045 và xa hơn đối với những mục tiêu chiến lược như trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm logistics khu vực, trung tâm đổi mới sáng tạo của ASEAN và đô thị vận hành dựa trên dữ liệu.
Đặc biệt, TP. Hồ Chí Minh cần chuyển từ tư duy phát triển trong phạm vi địa giới hành chính sang tư duy phát triển vùng. Thành phố phải được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với Đồng Nai, Tây Ninh và toàn bộ vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, từng bước hình thành một siêu vùng đô thị - kinh tế quy mô khoảng 30 triệu dân vào giữa thế kỷ XXI.
Hướng tới một đô thị đáng sống và có sức cạnh tranh toàn cầu
Bên cạnh các chỉ tiêu kinh tế, TS. Trần Du Lịch đặc biệt nhấn mạnh quy hoạch tương lai cần đặc biệt quan tâm đến chất lượng phát triển con người.
Ông đề xuất TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu chỉ số phát triển con người (HDI) vượt ngưỡng 0,9 vào năm 2045, cùng với các chỉ tiêu đầy tham vọng như thu nhập bình quân đầu người đạt 75.000 USD.
Theo ông, thành công của quy hoạch không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế hay quy mô hạ tầng, mà còn phải được đánh giá bằng chất lượng cuộc sống, sức khỏe, giáo dục và cơ hội phát triển của người dân.
“Quy hoạch phải tạo ra một TP. Hồ Chí Minh không chỉ giàu có hơn, mà còn đáng sống hơn, sáng tạo hơn và có vị thế cạnh tranh toàn cầu”, TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh.
Với tầm nhìn đó, ông tin tưởng TP. Hồ Chí Minh có thể xây dựng được một bản quy hoạch tổng hợp mang tính chiến lược cho 100 năm tới, tạo nền tảng để trở thành một trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á.
