Trung Quốc “mở cửa” cho mít tươi Việt Nam: Chuẩn hóa vùng trồng tận dụng cơ hội xuất khẩu

Xuất khẩu chính ngạch: “Tấm vé thông hành” không dành cho số đông

Việc một mặt hàng nông sản được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc chưa bao giờ chỉ là câu chuyện mở thêm một “cánh cửa thị trường”. Với mít tươi - loại trái cây có diện tích trồng lớn và tốc độ tăng trưởng nhanh tại Việt Nam quyết định cho phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc từ ngày 1/6/2026 đặt ra đồng thời cả cơ hội lẫn thách thức mang tính hệ thống cho ngành hàng này.

Theo Thông báo số 251 năm 2025 do Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) ban hành mới đây, kể từ ngày 1/6/2026, mít tươi của Việt Nam sẽ chính thức được phép nhập khẩu chính ngạch vào thị trường Trung Quốc. Đây là kết quả của quá trình đàm phán và hoàn thiện khung pháp lý dựa trên pháp luật hiện hành của Trung Quốc, đồng thời tuân thủ Nghị định thư về xuất khẩu mít tươi được ký kết giữa GACC và Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam.

Trung Quốc “mở cửa” cho mít tươi Việt Nam: Chuẩn hóa vùng trồng tận dụng cơ hội xuất khẩu

Khác với xuất khẩu tiểu ngạch vốn dễ tham gia nhưng rủi ro cao, cơ chế chính ngạch đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt ngay từ khâu sản xuất. Theo quy định, chỉ các lô mít có nguồn gốc từ vùng trồng và cơ sở đóng gói đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, được cơ quan chức năng hai nước phê duyệt, mới đủ điều kiện nhập khẩu vào Trung Quốc.

Toàn bộ vùng trồng và cơ sở đóng gói tham gia xuất khẩu bắt buộc phải đăng ký mã số và được phía Việt Nam cũng như Trung Quốc chấp thuận. Danh sách các đơn vị đủ điều kiện sẽ do GACC công bố và cập nhật định kỳ trên cổng thông tin điện tử của cơ quan này. Điều này đồng nghĩa với việc, chỉ những chuỗi sản xuất được tổ chức bài bản, có khả năng kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc rõ ràng mới có thể tham gia “sân chơi” mới.

Một trong những điểm then chốt của Nghị định thư là yêu cầu quản lý chặt chẽ ngay tại vùng trồng. Các vườn mít phục vụ xuất khẩu phải xây dựng hệ thống quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc đầy đủ, chịu sự giám sát của cơ quan chuyên môn Việt Nam.

Việc áp dụng Thực hành nông nghiệp tốt (GAP) không chỉ mang tính hình thức, mà đi kèm với các yêu cầu cụ thể như duy trì vệ sinh vườn trồng, thường xuyên thu gom quả rụng, quả hư hỏng, đồng thời triển khai các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM). Đây là những tiêu chí quen thuộc với các ngành hàng đã xuất khẩu chính ngạch quy mô lớn như sầu riêng hay chuối, nhưng với mít vẫn là thách thức không nhỏ.

Theo quy định, Việt Nam có trách nhiệm xây dựng và thực hiện kế hoạch quản lý các đối tượng sinh vật gây hại mà Trung Quốc quan tâm theo tiêu chuẩn ISPM 6, tổ chức giám sát vườn trồng quanh năm. Cụ thể, ruồi đục quả phải được kiểm soát bằng bẫy pheromone; sâu đục trái mít bằng đèn bẫy hoặc bẫy dính màu vàng; rệp sáp phải được theo dõi định kỳ tối thiểu 15 ngày/lần từ giai đoạn ra hoa đến thu hoạch. Toàn bộ hồ sơ giám sát và phòng trừ dịch hại phải được lưu trữ đầy đủ để phục vụ công tác kiểm tra khi cần thiết.

Chuẩn hóa từ vườn cây

Không chỉ dừng ở sản xuất, khâu đóng gói cũng được quy định với yêu cầu nghiêm ngặt. Các cơ sở đóng gói tham gia xuất khẩu phải bảo đảm điều kiện vệ sinh và kỹ thuật, khu vực đóng gói sạch sẽ, nền nhà được cứng hóa, bố trí riêng biệt khu nguyên liệu và kho thành phẩm.

Trong quá trình xử lý, mít phải được tuyển chọn, phân loại thủ công, loại bỏ hoàn toàn quả sâu bệnh, quả thối, đất và tàn dư thực vật. Bề mặt quả được làm sạch bằng khí nén hoặc nước phun áp lực cao. Vật liệu bao bì phải sạch, chưa qua sử dụng và đáp ứng yêu cầu kiểm dịch thực vật của Trung Quốc; bao bì gỗ, nếu có, phải tuân thủ tiêu chuẩn ISPM 15.

Trước khi xuất khẩu, cơ quan chức năng Việt Nam sẽ tiến hành lấy mẫu kiểm dịch với tỷ lệ 2% số lô hàng. Sau một năm không phát hiện vi phạm, tỷ lệ này có thể được giảm xuống còn 1%. Tuy nhiên, tại cửa khẩu nhập cảnh, hải quan Trung Quốc vẫn kiểm tra chặt chẽ cả hồ sơ lẫn thực tế hàng hóa; các lô hàng phát hiện sinh vật gây hại còn sống, lẫn đất hoặc tàn dư thực vật sẽ bị trả lại hoặc tiêu hủy theo quy định.

Theo cơ quan quản lý, trong năm 2025, Việt Nam và Trung Quốc đã ký kết 5 Nghị định thư về xuất khẩu các mặt hàng nông sản, gồm ớt, chanh leo, cám gạo, tổ yến thô và mít tươi. Điều này cho thấy xu hướng ngày càng rõ rệt: Xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc đang chuyển mạnh từ tiểu ngạch sang chính ngạch, với các rào cản kỹ thuật ngày càng tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế.

Ông Huỳnh Tấn Đạt - Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho rằng việc mít tươi được phép xuất khẩu chính ngạch với quy mô lớn sang Trung Quốc, cùng với các mặt hàng chủ lực như sầu riêng, chuối, chôm chôm và dưa hấu, phản ánh năng lực đáp ứng ngày càng tốt của nông sản Việt Nam trước các yêu cầu khắt khe về kiểm dịch, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Ở góc độ thị trường, Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VinaFruit) cho biết, tính đến hết tháng 11/2025, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt khoảng 7,8 tỷ USD, tăng 18% so với cùng kỳ năm trước. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký VinaFruit, kim ngạch xuất khẩu rau quả cả năm 2025 nhiều khả năng sẽ vượt mốc 8,5 tỷ USD, trong đó thị trường Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò then chốt.

Trong bức tranh đó, mít tươi được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những ngành hàng bổ sung quan trọng, góp phần đa dạng hóa cơ cấu xuất khẩu và giảm áp lực cho các mặt hàng đã “nóng” như sầu riêng.