PGS.TS Nguyễn Trọng Điều: Viên chức nên được tham gia làm giám đốc doanh nghiệp

PGS.TS Nguyễn Trọng Điều, Chủ tịch Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, nguyên Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia, cho rằng những bất cập hiện tại của Luật Viên chức và đề xuất một tầm nhìn cải cách mang tính chiến lược.

PGS. TS Nguyễn Trọng Điều nhận định, Luật Công chức, Viên chức hiện hành đã có từ lâu, nhưng nhiều quy định vẫn còn thiếu tính rạch ròi, chưa thực sự phù hợp với thực tiễn. Điều này không chỉ gây khó khăn trong công tác quản lý mà còn chưa tạo ra môi trường làm việc tối ưu cho người lao động. Sự thiếu đồng bộ giữa luật khung và các quy định đặc thù riêng, đặc biệt trong các ngành nghề đòi hỏi trình độ cao như khoa học và giáo dục, đã tạo ra những chồng chéo, làm ảnh hưởng đến hiệu quả chung. Theo ông, cần phải có một sự điều chỉnh tổng thể để xây dựng một bộ luật khung vững chắc, đồng thời phải đảm bảo tính linh hoạt cho các chuyên ngành đặc thù. Ông cũng kiến nghị sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Nội vụ và các bộ ngành khác để đưa ra những quy định hài hòa và thực tiễn hơn.

PGS.TS Nguyễn Trọng Điều, Chủ tịch Hội Doanh nhân tư nhân Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ (Ảnh: Phan Chính)

Một trong những vấn đề cốt lõi được chuyên gia này chỉ ra là sự lãng phí nguồn lực chất xám trong khu vực công. PGS. TS Nguyễn Trọng Điều thẳng thắn bày tỏ sự trăn trở khi nhiều công trình nghiên cứu, đề tài khoa học được thực hiện bởi viên chức nhưng lại không được áp dụng vào thực tiễn cuộc sống. Chúng có thể chỉ dừng lại ở tính hình thức, thiếu đi "giá trị thực tiễn" và "tính áp dụng".

PGS. TS Nguyễn Trọng Điều chia sẻ câu chuyện về sự phức tạp trong quy trình thanh toán, quyết toán các đề tài khoa học, đôi khi chỉ một câu nói, một thủ tục nhỏ cũng có thể làm khó những người làm nghiên cứu. Điều này cho thấy, cơ chế hiện tại chưa thực sự khuyến khích viên chức tạo ra những sản phẩm có giá trị xứng đáng, hay nói cách khác là chưa kích hoạt được động lực cống hiến thực sự.

Từ những bất cập đó, PGS.TS Nguyễn Trọng Điều đưa ra một đề xuất mang tính đột phá và táo bạo: xem xét cho phép viên chức trong các lĩnh vực chuyên môn sâu như khoa học, đào tạo, và y tế, được quyền tham gia làm giám đốc, quản lý các doanh nghiệp có liên quan đến chuyên ngành của họ. Ông nhấn mạnh đây là một vấn đề đã từng được bàn cãi nhiều nhưng chưa được luật hóa, và ông tin rằng đây là một hướng đi đúng đắn. Ông khẳng định: "Tôi nghĩ rằng nên để tận dụng cái lực lượng khoa học, viên chức," vì đây là một lực lượng rất quan trọng đối với sự phát triển của đất nước. Việc cho phép họ tham gia quản lý, điều hành các đơn vị kinh tế sẽ giúp sản phẩm khoa học không chỉ nằm trên giấy mà còn có cơ hội được thương mại hóa, áp dụng trực tiếp, mang lại giá trị kinh tế và xã hội cao. Đây là cách để đảm bảo công sức của viên chức được ghi nhận "xứng đáng" và tạo ra "tính áp dụng" trong thực tế.

Để thực hiện được điều này, PGS. TS Nguyễn Trọng Điều khẳng định cần phải điều chỉnh lại quan niệm về vai trò của viên chức, tiến tới sự xóa bỏ rào cản giữa khu vực công và tư, tạo ra một sân chơi bình đẳng, nơi năng lực và hiệu quả công việc là thước đo chính. Sự cạnh tranh lành mạnh này sẽ thúc đẩy các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động hiệu quả hơn, nâng cao chất lượng dịch vụ công. Ông cũng gợi mở về việc áp dụng cơ chế hạch toán, tính toán chi phí hoạt động tương tự như khu vực tư nhân, nhằm tạo sự minh bạch và thúc đẩy tính tự chủ.

Cuối cùng, PGS.TS Nguyễn Trọng Điều quả quyết, Luật Viên chức phải là một văn bản có tính định hướng, là "khung chung" để các chuyên gia và cơ quan quản lý chi tiết hóa bằng các quy định cụ thể. Ông đặc biệt lưu ý rằng, khi xây dựng luật khung, cần phải kèm theo các văn bản hướng dẫn chi tiết, các nghị định, thông tư chuyên ngành để đảm bảo luật đi vào cuộc sống một cách hiệu quả và không gây ra những mâu thuẫn hay bất cập như đã từng xảy ra với một số đạo luật trước đây, chẳng hạn như Luật Giáo dục Đại học. Đây là cách để thể chế vừa giữ được tính ổn định, vừa có sự linh hoạt cần thiết để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của nền kinh tế tri thức hiện đại.