PGS. TS Ngô Trí Long: Ba "điểm nghẽn" kinh điển đang kìm hãm sự phát triển của Việt Nam

PGS. TS Ngô Trí Long - chuyên gia kinh tế - cho rằng, ba "điểm nghẽn" kinh điển đang kìm hãm sự phát triển của Việt Nam: Thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực. Trong đó, ông đặc biệt nhấn mạnh: “điểm nghẽn về thể chế là điểm nghẽn của các điểm nghẽn”.

Theo ông Long, dù chúng ta có đầu tư bao nhiêu vào hạ tầng hiện đại hay đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nếu thể chế không theo kịp, không minh bạch và không hiệu quả, mọi nỗ lực sẽ khó có thể phát huy hết tác dụng. Chính vì vậy, chuyển đổi số trong khu vực công, theo góc nhìn kinh tế, không đơn thuần là một cuộc cách mạng công nghệ. Nó phải là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để tháo gỡ chính "điểm nghẽn" cốt tử này.

PGS. TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế

“Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định rất rõ, đổi mới khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính là động lực để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế,” ông Long phân tích. “Công cụ chuyển đổi số là một phương thức mới để thúc đẩy cả khu vực công và khu vực tư phát triển.”

Để tránh những cách hiểu sai lệch, PGS. TS Ngô Trí Long đã phân biệt rõ ba khái niệm thường bị nhầm lẫn. Trong đó, số hóa (Digitization) là bước đi đầu tiên, đơn giản là chuyển đổi thông tin từ dạng vật chất sang dạng kỹ thuật số (ví dụ: từ văn bản giấy sang file Word).

Chuyển đổi số (Digitalization): Là cấp độ cao hơn, tích hợp công nghệ số vào các quy trình hiện có để tăng hiệu quả và năng suất.

Chuyển đổi mô hình (Digital Transformation): Đây mới là đích đến cuối cùng và mang tính cách mạng nhất. Nó không chỉ là thay đổi công cụ mà là thay đổi toàn bộ tư duy và mô hình quản trị.

“Quan trọng nhất là chuyển đổi mô hình quản trị công,” ông Long nhấn mạnh. “Nó vượt ra khỏi phạm vi kỹ thuật và công nghệ, mà chuyển hướng đến một mô hình quản lý kiến tạo, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.”

Đây chính là sự dịch chuyển từ một chính phủ "quản lý, kiểm soát, giám sát" sang một chính phủ "hỗ trợ, đồng hành và kiến tạo". Chuyển đổi số phải là phương tiện để thực hiện sự thay đổi căn bản này, đưa dịch vụ công đến với người dân một cách thuận tiện nhất và tạo ra một môi trường minh bạch, hiệu quả.

Mặc dù chủ trương đã rất rõ ràng, PGS. TS Ngô Trí Long cũng chỉ ra ba hạn chế lớn trong quá trình triển khai thực tế tại Việt Nam hiện nay: Thứ nhất, thiếu cơ chế đánh giá hiệu quả đầu tư từ góc độ kinh tế. Các dự án chuyển đổi số đang được đầu tư nhưng lại thiếu bộ tiêu chí để đo lường tác động kinh tế thực sự mà nó mang lại.

Thứ hai, đầu tư phân tán, thiếu liên kết, tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu chuẩn hóa và kết nối giữa các bộ, ngành, địa phương đang gây ra lãng phí nguồn lực đáng kể.

Thứ ba, văn hóa công vụ và thể chế chưa theo kịp, tư duy và thói quen làm việc theo lối cũ vẫn là một rào cản lớn. Thể chế hiện tại chưa thực sự phù hợp với một mô hình quản trị dựa trên dữ liệu.

Để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực kinh tế, PGS. TS Ngô Trí Long đã đưa ra một thông điệp cốt lõi: “Muốn chuyển đổi số trở thành động lực phát triển kinh tế, Việt Nam cần phải can thiệp một cách toàn diện từ cải cách thể chế, đến đầu tư tài chính và đến con người. Phải đặt vấn đề dữ liệu và hiệu quả kinh tế làm trung tâm của mọi quyết sách.”

Cụ thể, ông đề xuất một số giải pháp mang tính đột phá: Trước hết, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư số. Bộ Tài chính cần phối hợp với các bộ, ngành liên quan để xây dựng một bộ tiêu chí riêng cho các dự án đầu tư số. Do tài sản số là tài sản phi vật chất, có vòng đời ngắn và rủi ro bảo mật cao, nó không thể được đánh giá theo các tiêu chuẩn của đầu tư vật chất thông thường.

Bên cạnh đó, cần sớm ban hành Luật Chuyển đổi số hoặc sửa đổi căn bản Luật Công nghệ thông tin để bổ sung các góc nhìn kinh tế, các quy định về kinh tế số, dữ liệu số và định giá tài sản số. Luật hiện hành đang quá thiên về mặt kỹ thuật mà chưa phản ánh đúng vai trò động lực cải cách thể chế của chuyển đổi số.