GS.TS Mạc Quốc Anh: R&D Và ESG sẽ dẫn dắt mô hình tăng trưởng mới

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi chiến lược, nơi khoa học công nghệ và phát triển bền vững trở thành hai động lực quan trọng quyết định mô hình tăng trưởng trong thập kỷ tới. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động nhanh, yêu cầu mới của các thị trường xuất khẩu lớn và sức ép đổi mới mô hình sản xuất, việc thúc đẩy doanh nghiệp chuyển dịch theo hướng xanh, tiết kiệm tài nguyên và ứng dụng công nghệ đã trở thành yếu tố không thể trì hoãn. GS. TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội cho rằng, hai nghị quyết quan trọng của Chính phủ, gồm Nghị quyết 57 với mục tiêu nâng đầu tư R&D (Nghiên cứu và Phát triển) lên 2% GDP vào năm 2030, và Nghị quyết 68 về ưu tiên tín dụng xanh và thúc đẩy doanh nghiệp thực thi ESG, đã đặt nền móng cần thiết cho doanh nghiệp bứt phá nếu biết tận dụng đúng thời điểm.

GS. TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội.

Theo GS. TS Mạc Quốc Anh, trên thực tế cho thấy doanh nghiệp lớn đang là nhóm chủ động nhất trong việc nắm bắt và triển khai các yêu cầu ESG cũng như chiến lược R&D. Họ có lợi thế về bộ máy pháp chế, tài chính và chiến lược, giúp cập nhật chính sách nhanh, đánh giá chính xác những ưu đãi và cơ hội tiếp cận vốn. Nhiều tập đoàn lớn coi ESG là chiến lược cạnh tranh dài hạn, không phải chi phí, vì nó giúp giảm rủi ro pháp lý, mở rộng thị trường và tăng mức độ an toàn trong chuỗi cung ứng. Việc đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, quản trị phát thải hay xây dựng các trung tâm R&D đang trở thành xu hướng tất yếu nhằm tạo ra giá trị bền vững.

Tuy nhiên, GS. TS Mạc Quốc Anh khẳng định, nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa – lực lượng chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam – lại gặp nhiều rào cản trong quá trình chuyển đổi. SME thiếu nguồn lực tài chính, hạn chế về nhân sự chuyên môn và chưa quen với các tiêu chuẩn báo cáo phức tạp. Dù vậy, chính họ mới là nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất từ những yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường như EU, Mỹ và Nhật Bản. Những thị trường này đang áp dụng hàng loạt cơ chế về phát thải, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng. Điều đó khiến ESG không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu để doanh nghiệp tồn tại trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Vị chuyên gia này phân tích, điểm tích cực là SME hoàn toàn có thể bắt đầu ESG bằng các bước nhỏ, chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả thực tế. Khi doanh nghiệp cải thiện sử dụng năng lượng, quản lý rác thải khoa học, số hóa quy trình sản xuất hoặc minh bạch hóa dữ liệu môi trường, họ đã có thể đáp ứng tiêu chí cơ bản của tín dụng xanh do ngân hàng đặt ra. Nhiều ngân hàng trong nước hiện triển khai danh mục tín dụng ưu đãi cho các dự án chứng minh được tác động tích cực tới môi trường hoặc tiết kiệm năng lượng. Đây là cơ hội quan trọng giúp SME tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp, giảm gánh nặng tài chính và tăng khả năng mở rộng sản xuất.

Để tận dụng hiệu quả các cơ chế chính sách đã được ban hành, GS.TS Mạc Quốc Anh cho rằng doanh nghiệp cần triển khai ba định hướng quan trọng. Đầu tiên là chủ động nâng cao nhận thức và kỹ năng quản trị ESG. Khi hiểu rõ yêu cầu, lợi ích và cách thức thực thi, doanh nghiệp sẽ không bỏ lỡ các ưu đãi về vốn và thuế. Việc tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu, cập nhật tiêu chuẩn quốc tế và hình thành đội ngũ chuyên trách là bước đi nền tảng.

Tiếp theo, SME cần hợp tác với các đơn vị tư vấn và đối tác công nghệ để xây dựng lộ trình ESG phù hợp quy mô và nguồn lực. Sự đồng hành của các tổ chức tư vấn sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, có bộ hồ sơ đầy đủ khi tiếp cận tín dụng xanh, đồng thời đảm bảo tính khả thi về mặt kỹ thuật và tài chính.

Cuối cùng, doanh nghiệp phải đặt R&D vào trọng tâm chiến lược phát triển. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp tuân thủ các tiêu chuẩn bền vững mà còn cải thiện năng suất, giảm chi phí và nâng cao giá trị gia tăng. Khi R&D trở thành một bộ phận cốt lõi, doanh nghiệp có thể duy trì lộ trình ESG bền vững, đáp ứng yêu cầu của thị trường và tăng tốc trong cạnh tranh quốc tế.

Theo đó, GS. TS Mạc Quốc Anh khẳng định, hai nghị quyết của Chính phủ đã tạo ra khung khuyến khích mạnh mẽ cho cả doanh nghiệp lớn lẫn SME trong hành trình chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo. Sự chủ động, linh hoạt và tầm nhìn dài hạn sẽ là yếu tố quyết định để doanh nghiệp nắm bắt thành công cơ hội, đóng góp vào mục tiêu xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên chất lượng, đổi mới và phát triển bền vững.