TS. Đinh Viết Sang: AI mở ra cơ hội vàng cho tăng trưởng bền vững ESG

AI từ mô phỏng trí tuệ đến kỷ nguyên tạo sinh

TS. Đinh Viết Sang, Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Đại học Bách khoa Hà Nội) cho rằng, có nhiều cơ hội và Thách thức," trong việc tích hợp AI và ESG không chỉ là một khoản chi phí mà là một cơ hội tăng trưởng bền vững chưa từng có.

TS. Đinh Viết Sang đã phác thảo tổng quan về sự phát triển vượt bậc của AI. Theo đó, AI, khởi nguồn từ việc mô phỏng các khả năng "Trí tuệ tự nhiên" của con người như nghe, nói, đọc, viết và suy luận, hiện đã bước vào kỷ nguyên AI tạo sinh (Generative AI) sau nhiều giai đoạn "mùa đông AI" trước đó. Sự bùng nổ này được minh chứng bằng năng lực vượt trội của các mô hình AI hiện đại. Chỉ số IQ của các mô hình này (như OpenAI, Google) được đánh giá đã đạt mức 140-150, vượt xa mức trung bình 100 của con người. AI đã chứng minh khả năng giải toán Olympic quốc tế đạt huy chương vàng và lập trình lọt top đầu thế giới, cho thấy một sự thay đổi cơ bản trong năng lực xử lý vấn đề.

TS. Đinh Viết Sang, Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Đại học Bách khoa Hà Nội) (Ảnh: Phan Chính)

Sự phát triển của AI đã dẫn đến xu hướng "Chuyển đổi Kép" (Twin Transition), nơi Phát triển bền vững và Công nghệ không còn là hai con đường song song mà đã hội tụ thành một lộ trình thống nhất: chuyển đổi số kết hợp chuyển đổi xanh. Trong bối cảnh này, ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang chuyển dịch mạnh mẽ từ trạng thái "tự nguyện" hoặc "khuyến khích" sang "bắt buộc" đối với các doanh nghiệp muốn tham gia vào sân chơi toàn cầu và đảm bảo khả năng cạnh tranh lâu dài.

Theo ông, AI đang trở thành công cụ đắc lực giúp các doanh nghiệp thực thi hiệu quả ba trụ cột Môi trường (E), Xã hội (S) và Quản trị (G):

Trong trụ cột Môi trường (E), AI giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng bằng cách dự báo nhu cầu dựa trên các yếu tố phức tạp như thời tiết. Điển hình là việc Unilever sử dụng AI để sản xuất vừa đủ, giảm thiểu hàng tồn kho và lãng phí, từ đó cắt giảm đáng kể phát thải CO2. AI còn được ứng dụng trong bảo vệ thiên nhiên, như dự án "Lắng nghe rừng xanh" phân tích âm thanh để phát hiện tiếng cưa máy hay lâm tặc theo thời gian thực.

Đối với trụ cột Xã hội (S), AI được coi là một "Siêu chủ thể" (Super Agency). Vai trò của AI không phải là thay thế mà là hỗ trợ con người làm việc hiệu quả hơn, giải phóng nhân sự khỏi các công việc lặp lại, nhàm chán để họ tập trung vào sáng tạo và đổi mới. Về mặt công bằng và an toàn, AI có khả năng phân tích dữ liệu lớn để phát hiện các dấu hiệu bất bình đẳng trong tổ chức (như lương thưởng, thăng chức), dự báo rủi ro tai nạn lao động tiềm ẩn và phân tích cảm xúc nhân viên để kịp thời can thiệp, giảm thiểu tỷ lệ nghỉ việc.

Về Quản trị (G), AI mang lại sự minh bạch và tự động hóa cao. Thay vì tốn hàng tháng trời để làm các báo cáo thủ công, AI có thể giúp tổng hợp dữ liệu và tạo ra báo cáo ESG tự động, nhanh chóng, có thể là hàng ngày. AI còn là công cụ hữu hiệu trong quản lý rủi ro và đảm bảo tuân thủ các quy định quốc tế phức tạp. Một ví dụ cụ thể là giải pháp kiểm kê khí nhà kính như VertZéro của FPT IS, giúp doanh nghiệp tuân thủ các tiêu chuẩn carbon quốc tế.

Cái giá và thách thức của kỷ nguyên AI

Mặc dù AI là chìa khóa cho ESG, TS. Đinh Viết Sang chỉ ra rằng chính việc phát triển và vận hành AI lại đang tạo ra những vấn đề nghiêm trọng về môi trường và xã hội. Đây chính là "cái giá" mà nhân loại phải đối mặt. Thách thức lớn nhất là vấn đề tiêu thụ năng lượng khủng khiếp. Việc huấn luyện một mô hình AI có thể phát thải lượng CO2 gấp 5 lần vòng đời của một chiếc ô tô. Các trung tâm dữ liệu khổng lồ dùng để lưu trữ và vận hành AI tiêu thụ điện năng tương đương với cả một quốc gia nhỏ. Bên cạnh đó, việc làm mát các hệ thống máy chủ này còn tiêu tốn hàng trăm ngàn lít nước sạch.

Về mặt xã hội, AI học từ dữ liệu trên internet nên có nguy cơ nhiễm và khuếch đại các định kiến tiêu cực của con người, bao gồm phân biệt chủng tộc hoặc giới tính, gây ra rủi ro về công bằng. Các vấn đề về rủi ro dữ liệu, bản quyền, lộ lọt thông tin riêng tư và hiện tượng "ảo giác AI" (AI tự bịa đặt thông tin) cũng là những mối đe dọa lớn cần được kiểm soát nghiêm ngặt.

Để triển khai thành công, TS. Đinh Viết Sang gợi ý doanh nghiệp Việt Nam nên áp dụng lộ trình 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 là Thí điểm (Pilot), chọn 1-2 vấn đề trọng yếu như tiết kiệm năng lượng hoặc báo cáo tự động để áp dụng AI. Giai đoạn 2 là Mở rộng, xây dựng Dashboard theo thời gian thực và tích hợp AI vào toàn bộ quy trình. Giai đoạn cuối là Duy trì, thực hiện kiểm toán định kỳ để đảm bảo tính công bằng, chính xác và giảm thiểu các rủi ro do AI gây ra.

TS. Đinh Viết Sang kết luận, tích hợp AI và ESG là một cơ hội tăng trưởng bền vững mà doanh nghiệp không thể bỏ lỡ. Các tổ chức cần tìm kiếm điểm cân bằng hợp lý giữa sức mạnh công nghệ đột phá và trách nhiệm xã hội, môi trường của mình. Đây là thời điểm vàng để các doanh nghiệp Việt Nam nhanh chóng nắm bắt và tham gia vào làn sóng chuyển đổi kép toàn cầu này.