PGS. TS Ngô Trí Long: Cơ chế tiền lương doanh nghiệp Nhà nước phải dựa hiệu quả thật và trách nhiệm cá nhân

Trong bối cảnh cải cách thể chế đang được đẩy mạnh, tiền lương và đãi ngộ của đội ngũ quản lý tại doanh nghiệp nhà nước (DNNN) không chỉ là câu chuyện ngân sách hay thu nhập. Theo phân tích của GS.TS Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế, đây là một thước đo năng lực, đồng thời là cam kết trách nhiệm giữa người quản lý và Nhà nước – chủ sở hữu vốn. Kể từ năm 2024–2025, việc ban hành loạt văn bản pháp lý mới đã đánh dấu bước ngoặt: tiền lương không còn mang tính “bình quân chia đều”, mà được xác lập như một hợp đồng trách nhiệm – hiệu quả – minh bạch, buộc người quản lý phải chứng minh giá trị bằng kết quả thực.

PGS. TS Ngô Trí Long cho hay, Luật số 68/2025/QH15 cùng các nghị định sửa đổi đã đặt nền móng quan trọng để thiết lập một cơ chế trả lương dựa trên nguyên tắc thị trường. Theo đó, quyền của cơ quan đại diện chủ sở hữu được phân định rõ ràng với chức năng quản lý nhà nước, đồng thời mở rộng biên tự chủ cho doanh nghiệp. Cơ chế mới yêu cầu tiền lương của người quản lý phải được xây dựng dựa trên vị trí, quy mô vốn, mức độ phức tạp quản trị và đặc biệt là kết quả kinh doanh cuối cùng. Điều này kết thúc hoàn toàn tư duy "chi đều, chia đều" từng tồn tại nhiều năm trong khối DNNN.

GS.TS Ngô Trí Long, Chuyên gia kinh tế.

Theo PGS. TS Ngô Trí Long, một điểm chuyển biến lớn là quy định bắt buộc về công khai – minh bạch. Việc chi trả thù lao, thưởng, hay các khoản phụ cấp phải được báo cáo đầy đủ và công bố như một phần của thông tin tài chính doanh nghiệp. Các nghị định mới bổ sung chế tài mạnh: doanh nghiệp thua lỗ không có quyền trích thưởng; nếu báo cáo sai, cơ quan chủ sở hữu được phép yêu cầu thu hồi lương – thưởng; trường hợp vi phạm nghiêm trọng có thể xử lý trách nhiệm cá nhân. Đây là cơ chế nhằm đưa khối DNNN bước vào “kỷ luật thị trường” – nơi kết quả tài chính là thước đo cuối cùng.

Cũng theo GS.TS Ngô Trí Long, cơ chế lương mới không chỉ thưởng cho thành tích, mà còn ràng buộc trách nhiệm dài hạn. Ngay đầu năm, người quản lý DNNN được giao bộ chỉ tiêu rõ ràng: lợi nhuận, khả năng bảo toàn vốn, ROE – ROA, năng suất lao động, tiến độ đầu tư, chuyển đổi số, quản trị minh bạch. Cuối năm, mức lương – thưởng được quyết toán đúng theo kết quả thực tế.

Vị chuyên gia này cho rằng, Với hiệu quả tài chính, cơ chế mới đặt ra công thức “kép”: doanh nghiệp có lãi được xét thưởng theo mức độ vượt kế hoạch, nhưng nếu lỗ thì lương chỉ còn tối đa 50–70% mức kế hoạch. Một phần tiền thưởng – tối thiểu 10% – phải được giữ lại đến hết nhiệm kỳ để chống tư duy ăn xổi và buộc người quản lý chịu trách nhiệm với tác động dài hạn.

“Ở nhóm chỉ tiêu năng suất – đổi mới, lương thưởng gắn chặt với tiến độ dự án, chuyển đổi số và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công – lĩnh vực vốn tồn tại nhiều vướng mắc trong DNNN. Trong khi đó, trục chỉ tiêu minh bạch yêu cầu doanh nghiệp báo cáo đúng hạn, đúng quy định và đầy đủ, coi đây là điều kiện tiên quyết để được xét thưởng”, ông chia sẻ.

PGS. TS Ngô Trí Long khẳng định, làm tốt sẽ được thưởng xứng đáng; làm sai bị chế tài; làm giả số liệu bị thu hồi và xử lý trách nhiệm. Với tổng tài sản hơn 5,6 triệu tỷ đồng thuộc khu vực DNNN, cải cách này không chỉ nhằm nâng lương hay điều chỉnh thu nhập, mà là tái thiết lại toàn bộ cấu trúc động lực để DNNN vận hành thực chất hơn, hiệu quả hơn và minh bạch hơn.