Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM), cơ quan phụ trách các hoạt động quân sự của Washington tại Trung Đông, ngày 11/7 cho biết lực lượng Mỹ đã đáp trả sau vụ việc mà cơ quan này mô tả là cuộc tấn công của IRGC nhằm vào tàu container M/V GFS Galaxy mang cờ Cyprus. Một ngày sau, theo đài truyền hình nhà nước Iran IRIB được Reuters trích dẫn, IRGC tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới và cho tới khi Mỹ chấm dứt can thiệp vào khu vực.
IRGC đồng thời khẳng định không tàu nào được phép đi qua tuyến đường thủy quan trọng, nơi trước chiến tranh vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu khí của thế giới. Lực lượng này cho biết đã bắn cảnh cáo vào một tàu bị cho là di chuyển theo tuyến không được phép trong eo biển. Trong khi đó, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải của Anh thông báo đã nhận được báo cáo về một sự cố xảy ra cách Oman 9 hải lý về phía Đông.
Diễn biến này xảy ra một ngày sau khi các quan chức cấp cao Mỹ nêu yêu cầu mới, theo đó Tehran cần công khai cam kết chấm dứt các cuộc tấn công tại eo biển Hormuz nếu muốn tạo điều kiện cho tiến trình đàm phán.
CENTCOM cho biết một thủy thủ dân sự trên tàu Galaxy hiện mất tích, đồng thời xác nhận vụ việc gây hỏa hoạn và khiến phòng máy của tàu bị hư hại nghiêm trọng. Washington cho rằng các hoạt động quân sự của Mỹ trong tuần này là nhằm đáp trả những vụ tấn công của Tehran vào tàu thương mại tìm cách đi qua eo biển.
 |
| Thông cáo của Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM) về diễn biến mới nhất của tình hình chiến sự Iran, đăng trên trang X của cơ quan này |
Theo CENTCOM, Iran từng có thêm cơ hội chứng minh việc tuân thủ Bản ghi nhớ về thoả thuận hoà bình song phương sau khi bị Washington quy trách nhiệm về các cuộc tấn công trước đó nhằm vào tàu thương mại, song đã không đáp ứng kỳ vọng. Bản ghi nhớ này được Mỹ và Iran ký kết gần một tháng trước nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày.
Sau khi hai bên Mỹ - Iran ký bản ghi nhớ trên, Tehran từng đồng ý mở lại tuyến đường thủy này. Tuy nhiên, CENTCOM cho biết Mỹ hiện tiếp tục làm suy yếu năng lực của Iran trong việc tấn công thủy thủ dân sự và tàu thương mại đi qua eo biển. Theo thông báo của bộ tư lệnh này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh tiến hành các cuộc tấn công.
Trước vòng tấn công mới nhất, Mỹ đã không kích hơn 160 mục tiêu trong các đợt quy mô lớn ngày 7 và 8/7, rồi sau đó quay trở lại nỗ lực đàm phán với Iran. Ngày 10/7, ông Trump cho biết Mỹ đã đồng ý nối lại đàm phán với Tehran, song đồng thời khẳng định thỏa thuận ngừng bắn đã chấm dứt. Cùng ngày, các quan chức cấp cao Mỹ nói với báo giới rằng tiến trình đàm phán chỉ có thể đạt bước tiến nếu Tehran đưa ra tuyên bố công khai cam kết chấm dứt mọi cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền trên tuyến đường thủy chiến lược này.
Một quan chức cấp cao Mỹ bày tỏ hy vọng Tehran sẽ công khai tuyên bố ngừng bắn vào tàu thuyền, đồng thời cho biết Tổng thống Trump đã chỉ đạo các quan chức tiếp tục đàm phán. Tuy nhiên, người này cảnh báo Washington sẽ đáp trả nếu Iran tiếp tục tấn công tàu thuyền hoặc có bất kỳ hành động thù địch nào khác. Theo quan chức này, cam kết của Iran cần bao gồm việc bảo đảm mọi luồng hàng hải trong eo biển được mở và không áp phí.
Một quan chức cấp cao khác của Mỹ cho biết các đại diện Iran từng nói với Washington rằng những vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền xuất phát từ một bộ phận lệch hướng trong hệ thống của họ, được cho là đang tìm cách phá hoại thỏa thuận. Quan chức này nói thêm rằng ông Trump muốn dành thêm không gian cho thỏa thuận, dù thời gian không còn nhiều.
Sau khi các cuộc tấn công của Mỹ bắt đầu, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth viết trên mạng xã hội X rằng Iran đã đưa ra lựa chọn sai lầm và phải trả giá cho quyết định này.
Kể từ khi Mỹ và Iran ký thỏa thuận, lực lượng Iran đã tấn công một số tàu, trong đó có các tàu chở dầu của Saudi Arabia và Qatar, tại điểm nghẽn hàng hải từng vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu khí toàn cầu. Mỹ đáp trả bằng các cuộc không kích vào miền Nam Iran, trong khi hai bên tiếp tục cáo buộc nhau vi phạm lệnh ngừng bắn.
Trong bối cảnh đó, Iran khẳng định các tàu phải sử dụng những tuyến hàng hải gần bờ biển nước này, qua đó duy trì mức độ kiểm soát nhất định đối với eo biển Hormuz, vốn được xem là đòn bẩy chiến lược quan trọng. Ngược lại, Mỹ khuyến khích tàu thuyền đi gần bờ biển Oman, nơi có vùng lãnh hải chạy dọc tuyến đường thủy này.
