Luật Thủ đô sửa đổi mở đường biến rác thải thành nguồn lực kinh tế bền vững

Luật Thủ đô sửa đổi: Cú hích cho kinh tế tuần hoàn từ rác thải

Ngày 20/3/2026, buổi toạ đàm Luật Thủ đô sửa đổi: Hà Nội trước cơ hội lịch sử do Báo Tiền phong phối hợp với Uỷ ban Nhân dân TP. Hà Nội, ông Nguyễn Thanh Sơn - Phó Tổng Giám đốc Công ty Môi trường đô thị Hà Nội - nhận định dự thảo Luật mới mang lại những thay đổi bản chất cho ngành vệ sinh môi trường, đặc biệt là việc chuyển dịch mạnh mẽ từ “chính sách” sang “dịch vụ” và từ xử lý hậu quả sang mô hình kinh tế tuần hoàn.

Theo ông Sơn, đây là sự chuyển dịch mang tính bản chất: từ “chính sách” sang “dịch vụ”, từ “xử lý” sang “tái tạo giá trị”. Điều này đồng nghĩa với việc rác thải không còn là gánh nặng ngân sách mà có thể trở thành một phần quan trọng trong chuỗi kinh tế tuần hoàn, góp phần tạo ra nguồn thu và việc làm bền vững.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc thiết lập tính liên vùng trong xử lý rác. Hà Nội có thể kết nối hạ tầng với các tỉnh lân cận, tối ưu hóa khoảng cách vận chuyển, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, lượng rác thải ngày càng gia tăng.

Ông Nguyễn Thanh Sơn - Phó Tổng Giám đốc Công ty Môi trường đô thị Hà Nội

Ông Sơn cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu này, nhiều rào cản cần được tháo gỡ. Đáng kể nhất là sự thiếu công bằng giữa các doanh nghiệp chính quy và lực lượng thu gom, tái chế phi chính thức. Trong khi doanh nghiệp phải tuân thủ đầy đủ quy định về thuế, môi trường, an toàn thì lực lượng tự phát lại chiếm phần lớn thị phần tái chế với chi phí thấp hơn.

"Thực tế này khiến các doanh nghiệp đầu tư bài bản gặp khó khăn trong cạnh tranh. Nếu không có cơ chế điều chỉnh phù hợp, kinh tế tuần hoàn khó có thể phát triển đúng tiềm năng, dù quy mô thị trường được dự báo có thể đạt tới hàng chục tỷ USD mỗi năm, ông chia sẻ.

Để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, yếu tố hạ tầng đóng vai trò then chốt. Một trong những đề xuất đáng chú ý là xây dựng hệ thống trạm trung chuyển rác ngầm trong khu vực nội đô. Đây là mô hình đã được áp dụng tại nhiều quốc gia phát triển, giúp đảm bảo quy trình thu gom khép kín, hạn chế tối đa tình trạng rác tồn đọng trên đường phố.

Lãnh đạo Công ty Môi trường đô thị Hà Nội khẳng định, mục tiêu được đặt ra là rác không rơi xuống đất và không tồn tại quá lâu trong môi trường đô thị. Điều này không chỉ cải thiện mỹ quan mà còn góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, giảm thiểu ô nhiễm và nguy cơ dịch bệnh.

Ông này cho hay, việc chuyển đổi phương tiện thu gom rác sang sử dụng năng lượng sạch cũng là một bước đi quan trọng. Các phương tiện như xe điện ba bánh chở rác được đánh giá là giải pháp hiệu quả, giảm sức lao động cho công nhân và hạn chế phát thải. Tuy nhiên, hiện nay vẫn thiếu hành lang pháp lý để triển khai rộng rãi.

Cũng theo ông Sơn, giải pháp được đề xuất là chuyển sang cơ chế “đặt hàng” hoặc giao nhiệm vụ đặc thù, đặc biệt tại khu vực nội đô lịch sử. Cách làm này không chỉ bảo vệ các doanh nghiệp đầu tư bài bản mà còn đảm bảo duy trì chất lượng dịch vụ môi trường ở mức cao.

Hoàn thiện thể chế để Hà Nội phát triển bền vững

Theo Đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ, Luật Thủ đô sửa đổi cần chọn vấn đề trọng tâm, là điểm nghẽn, nút thắt để tháo gỡ, tạo sự đột phá. Trong đó, phải quy định khung để Hà Nội chủ động, linh hoạt nhưng phải trong khung và có nguyên tắc. Ngoài ra, thành phố phải chuẩn bị lực lượng để xây dựng chính sách, triển khai chính sách, đảm bảo để đảm bảo chính sách đặc thù phát huy hiệu quả. Đặc biệt, quá trình triển khai phải rõ ràng, minh bạch, công khai.

Về chính sách thu hút người tài, ông Tạ Văn Hạ cho rằng thành phố phải có chính sách ưu đãi, tạo môi trường để người tài về với Hà Nội. “Nhà khoa học không thể chuyên tâm làm việc, nghiên cứu khi vừa phải lo mưu sinh, vừa phải lo về đón con”, ông Tạ Văn Hạ nói.

Đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ.

"Bên cạnh đó, thành phố cũng cần xây dựng Quỹ phát triển khoa học công nghệ. Đây là vấn đề rất quan trọng, nhưng phải thay đổi tư duy, nếu không sẽ lại tắc. Hiện nay, vấn đề vướng là sở hữu nhà nước, nếu không thay đổi thì quỹ sẽ không phát huy hiệu quả. Do đó, thành phố có thể nghiên cứu lập quỹ theo hướng PPP", ông Hạ nói thêm.

Ở góc độ quy hoạch đô thị, Luật sửa đổi cũng mở ra cơ hội tái thiết không gian phát triển, đặc biệt tại khu vực trung tâm như Hoàn Kiếm. Việc phân cấp mạnh mẽ sẽ giúp địa phương chủ động hơn trong triển khai dự án, từ giải phóng mặt bằng đến tổ chức không gian đô thị.

Những định hướng này không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn. Hà Nội được kỳ vọng sẽ trở thành một đô thị xanh, thông minh, hiện đại, có khả năng cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Có thể thấy, Luật Thủ đô sửa đổi không chỉ đơn thuần là điều chỉnh một số quy định mà còn thể hiện sự thay đổi tư duy phát triển. Từ cách tiếp cận truyền thống sang mô hình hiện đại, từ quản lý hành chính sang quản trị hiệu quả, từ xử lý vấn đề sang tạo ra giá trị.

Trong đó, việc “kích hoạt” giá trị kinh tế từ rác thải là một minh chứng rõ nét. Nếu được triển khai đúng hướng, đây sẽ là lĩnh vực mang lại lợi ích kép: vừa bảo vệ môi trường, vừa đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó, cần sự đồng bộ từ thể chế, hạ tầng đến nguồn lực con người. Quan trọng hơn, phải có cơ chế minh bạch, công bằng để tất cả các thành phần tham gia đều có cơ hội phát triển.

Với những kỳ vọng lớn, Luật Thủ đô sửa đổi được xem là “chìa khóa” mở ra giai đoạn phát triển mới cho Hà Nội – nơi không chỉ giải quyết các thách thức hiện tại mà còn kiến tạo tương lai bền vững cho một đô thị đặc biệt của cả nước.