Doanh nghiệp xổ số không được trích quỹ đầu tư phát triển khi đủ vốn

Chính phủ vừa ban hành quy định mới về quản lý tài chính đối với doanh nghiệp kinh doanh xổ số, tập trung vào việc xác định doanh thu, hạch toán chi phí, phân phối lợi nhuận và kiểm soát các khoản chi đặc thù. Những quy định này đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn đối với công tác quản trị tài chính, sử dụng vốn và trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu tại doanh nghiệp.

Siết nguyên tắc phân phối lợi nhuận

Ngày 23/10/2026, thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký ban hành Nghị định số 394/2026/NĐ-CP quy định một số nội dung đặc thù về cơ chế quản lý tài chính đối với doanh nghiệp kinh doanh xổ số.

Doanh nghiệp kinh doanh xổ số, bao gồm: Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên xổ số kiến thiết các tỉnh, thành phố; Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Xổ số điện toán Việt Nam.

Nghị định gồm 4 chương, 12 điều, áp dụng đối với các công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên xổ số kiến thiết tại các tỉnh, thành phố, Công ty TNHH MTV Xổ số điện toán Việt Nam (Vietlott), cơ quan đại diện chủ sở hữu và các tổ chức, cá nhân liên quan.

Một nội dung đáng chú ý là quy định về phân phối lợi nhuận. Theo đó, doanh nghiệp kinh doanh xổ số đã được đầu tư đủ vốn điều lệ theo quyết định của cơ quan đại diện chủ sở hữu thì không được trích quỹ đầu tư phát triển.

Quy định này xác định rõ giới hạn trích lập quỹ trong mối quan hệ với yêu cầu bảo đảm vốn điều lệ của doanh nghiệp. Việc quản lý và phân phối lợi nhuận vì vậy phải tuân thủ điều kiện cụ thể, không chỉ căn cứ vào kết quả kinh doanh hoặc nhu cầu sử dụng vốn của doanh nghiệp.

Nghị định cũng quy định doanh nghiệp không được sử dụng lợi nhuận còn lại sau thuế và quỹ khen thưởng, phúc lợi để chi thưởng hoặc hỗ trợ thêm hoa hồng đại lý vượt quá mức tối đa theo quy định pháp luật.

Đối với doanh nghiệp xổ số, hoa hồng đại lý là khoản chi gắn trực tiếp với hoạt động phân phối vé. Việc kiểm soát khoản chi này có ý nghĩa đối với tính minh bạch của chi phí kinh doanh, đồng thời hạn chế tình trạng sử dụng các nguồn tài chính khác để chi trả vượt giới hạn được phép.

Kiểm soát chi phí và hoa hồng đại lý

Nghị định 394/2026/NĐ-CP xác định các khoản chi phí đặc thù của doanh nghiệp kinh doanh xổ số, gồm chi trả thưởng, hoa hồng đại lý, ủy quyền trả thưởng, quay số mở thưởng và giám sát xổ số; hỗ trợ phòng, chống số đề và làm giả vé xổ số; trích lập quỹ dự phòng rủi ro trả thưởng; chi phí vé xổ số, thông tin kết quả mở thưởng và đóng góp hoạt động của Hội đồng xổ số kiến thiết khu vực.

Đối với hoa hồng đại lý, khoản chi được xác định theo tỷ lệ phần trăm trên giá trị vé xổ số đã bán. Bộ Tài chính quy định tỷ lệ hoa hồng đại lý tối đa trong từng thời kỳ.

Doanh nghiệp có trách nhiệm quy định cụ thể tỷ lệ hoa hồng trong hợp đồng đại lý, chỉ thanh toán sau khi hoàn tất xác nhận số lượng vé đã tiêu thụ và đại lý thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kinh tế theo hợp đồng. Trường hợp đại lý là cá nhân, doanh nghiệp phải khấu trừ thuế phải nộp trước khi thanh toán theo quy định của pháp luật thuế.

Công ty TNHH MTV Xổ số Điện toán Việt Nam, là một trong những công ty xổ số lớn tại Việt Nam, nổi bật với việc cung cấp các trò chơi xổ số điện toán hiện đại.

Các yêu cầu này làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong kiểm soát chứng từ, đối soát doanh thu và thực hiện nghĩa vụ thuế. Đây cũng là cơ sở để tăng cường tính minh bạch trong quan hệ giữa doanh nghiệp xổ số với hệ thống đại lý.

Đối với chi phí trả thưởng, Nghị định quy định riêng theo từng loại hình xổ số. Với xổ số truyền thống, xổ số lô tô thủ công và xổ số biết kết quả ngay, chi phí trả thưởng là số tiền trả cho người trúng thưởng theo quy định. Với xổ số điện toán, chi phí còn bao gồm giá trị giải thưởng tích lũy được chuyển sang kỳ quay số tiếp theo theo quy định pháp luật về xổ số.

Quy định trần quỹ dự phòng rủi ro trả thưởng

Một nội dung quan trọng khác là cơ chế trích lập và sử dụng quỹ dự phòng rủi ro trả thưởng. Theo quy định tại Nghị định, tổng số dư quỹ tại thời điểm trích lập không được vượt quá 2% tổng doanh thu có thuế của các loại hình xổ số được phép trích lập đối với doanh nghiệp hoạt động tại khu vực miền Nam và Vietlott; mức tối đa đối với các doanh nghiệp còn lại là 10%.

Quỹ dự phòng được sử dụng để chi trả thưởng khi tỷ lệ trả thưởng thực tế trong kỳ cao hơn tỷ lệ trả thưởng kế hoạch. Nếu quỹ không đủ, phần chi trả thưởng còn lại được tính vào chi phí kinh doanh; số dư chưa sử dụng hết được chuyển sang năm sau để tiếp tục sử dụng theo quy định.

Đối với các doanh nghiệp có số dư quỹ dự phòng rủi ro trả thưởng cao hơn mức tối đa mới, phần chênh lệch được hạch toán vào thu nhập khác tại thời điểm kết thúc năm tài chính 2026 và thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định.

Quy định chuyển tiếp này yêu cầu doanh nghiệp rà soát số dư quỹ, xác định phần vượt mức và thực hiện hạch toán đúng thời điểm. Đây là nội dung cần được bộ phận tài chính, kế toán và cơ quan đại diện chủ sở hữu theo dõi trong quá trình chuẩn bị áp dụng cơ chế mới.

Giới hạn hoạt động đầu tư ra bên ngoài

Nghị định 394/2026/NĐ-CP quy định doanh nghiệp kinh doanh xổ số chỉ được đầu tư ra bên ngoài đối với các ngành nghề liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh xổ số.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính có trách nhiệm hướng dẫn các nội dung thuộc thẩm quyền, hướng dẫn chế độ báo cáo tài chính đặc thù và đánh giá việc chấp hành chính sách để hoàn thiện cơ chế quản lý. UBND các tỉnh, thành phố thực hiện quyền, nghĩa vụ của cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với doanh nghiệp do địa phương thành lập, đồng thời tổ chức kiểm tra, thanh tra, giám sát việc chấp hành quy định.

Về phía doanh nghiệp, trách nhiệm không chỉ dừng ở việc tuân thủ các nguyên tắc hạch toán và phân phối lợi nhuận, mà còn bao gồm thực hiện báo cáo tài chính đặc thù, chịu sự kiểm tra, kiểm toán và giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

Nghị định có hiệu lực từ ngày 8/12/2026, đồng thời bãi bỏ Nghị định số 122/2017/NĐ-CP ngày 13/11/2017 về một số nội dung đặc thù trong cơ chế quản lý tài chính và đánh giá hiệu quả hoạt động đối với doanh nghiệp kinh doanh xổ số.

Với các quy định mới, doanh nghiệp xổ số cần chủ động rà soát quy chế tài chính nội bộ, hợp đồng đại lý, số dư quỹ dự phòng và kế hoạch đầu tư để bảo đảm tuân thủ khi Nghị định có hiệu lực. Việc thực hiện đúng các giới hạn về sử dụng vốn, phân phối lợi nhuận và kiểm soát chi phí sẽ là yêu cầu quan trọng trong quản trị tài chính của nhóm doanh nghiệp này.