Hà Nội được đề xuất thí điểm cơ chế vượt luật, mở rộng quyền tự chủ cho Thủ đô

Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh LĐO

Hà Nội được đề xuất trao quyền mạnh hơn trong quản trị đô thị

Tại phiên họp thứ 55 ngày 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), với trọng tâm là thiết kế một khuôn khổ pháp lý đặc thù, vượt trội và ổn định hơn cho Hà Nội.

Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết việc sửa đổi luật nhằm hoàn thiện thể chế phù hợp với vị trí, vai trò đặc biệt của Thủ đô, đồng thời tạo hành lang pháp lý đủ rộng để Hà Nội chủ động hơn trong điều hành, phát triển và giải quyết các vấn đề đặc thù của đô thị trung tâm cả nước.

Theo định hướng này, dự thảo tập trung đẩy mạnh phân quyền cho Hà Nội, mở rộng không gian chủ động, sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố. Song song với đó là yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực thi.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là dự thảo quy định thành phố Hà Nội được quyết định thí điểm các cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định, để áp dụng trong phạm vi địa giới hành chính của thành phố.

Nếu được thông qua, đây sẽ là cơ chế phân quyền có mức độ linh hoạt rất cao, giúp Hà Nội có thêm công cụ thể chế để xử lý nhanh các điểm nghẽn trong phát triển đô thị, cải cách hành chính, đầu tư, quy hoạch và quản trị.

Tuy nhiên, dự thảo cũng đặt ra ranh giới rõ ràng. Thành phố không được thực hiện thí điểm cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia theo quy định của pháp luật.

180 thẩm quyền được giao, mở rộng dư địa cho mô hình quản trị đặc thù

Theo thống kê trong hồ sơ dự thảo, có tổng cộng 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố Hà Nội. Trong đó, 49 thẩm quyền đã được quy định tại Luật Thủ đô năm 2024 và Nghị quyết số 258 của Quốc hội; 47 thẩm quyền là những nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên; và 84 thẩm quyền mới chưa có quy định từ cấp trên.

Các con số này cho thấy xu hướng tiếp cận mới trong xây dựng thể chế cho Thủ đô: không chỉ dừng ở việc trao thêm thẩm quyền hành chính, mà hướng đến một mô hình quản trị đô thị linh hoạt hơn, phù hợp với tính chất đặc thù của Hà Nội trong vai trò trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đầu tàu về văn hóa, giáo dục, khoa học và đổi mới sáng tạo.

Hà Nội được đề xuất thí điểm cơ chế vượt luật, mở rộng quyền tự chủ cho Thủ đô

Theo giới quan sát, với tốc độ đô thị hóa cao, áp lực dân số lớn và nhiều bài toán chồng lấn về hạ tầng, môi trường, giao thông, đất đai, Hà Nội cần một khuôn khổ pháp lý đủ khác biệt để xử lý nhanh hơn những vấn đề mà mô hình quản lý thông thường khó đáp ứng.

Việc cho phép thành phố được thí điểm chính sách mới, thậm chí khác với quy định hiện hành trong một số lĩnh vực, có thể tạo thêm dư địa cho Hà Nội thử nghiệm các mô hình quản lý tiên tiến, từ cải cách thủ tục hành chính đến cơ chế huy động nguồn lực, tổ chức không gian phát triển hay nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công.

Với cộng đồng doanh nghiệp, đây là tín hiệu đáng chú ý. Một môi trường điều hành linh hoạt hơn có thể giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, cải thiện tính dự báo chính sách và mở ra dư địa cho các cơ chế hỗ trợ đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển hạ tầng đô thị theo hướng hiện đại hơn.

Phân quyền mạnh phải đi cùng kiểm soát chặt

Thẩm tra dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết Thường trực Ủy ban tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024.

Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra đánh giá việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên là một cơ chế phân quyền rất mạnh. Cơ chế này có thể tạo ra sự linh hoạt lớn trong quản trị đô thị, đồng thời cho phép thử nghiệm những chính sách phù hợp với điều kiện phát triển đặc thù của Hà Nội.

Tuy vậy, để bảo đảm phân quyền mạnh nhưng không làm ảnh hưởng đến kỷ cương và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ hơn phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với cấp trên. Theo đó, cơ chế này chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn trực tiếp với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc nhu cầu thử nghiệm chính sách mới.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng cần quy định cụ thể hơn về nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này. Những yêu cầu như đánh giá tác động chính sách, tham vấn các cơ quan, tổ chức liên quan và thiết lập cơ chế giám sát độc lập được cho là yếu tố không thể thiếu nếu muốn vận hành hiệu quả mô hình “thể chế thử nghiệm” cho Thủ đô.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này là một bước tiến mang tính lịch sử, có tầm nhìn dài hạn, với trọng tâm là trao thẩm quyền tối đa và bảo đảm quyền tự chủ toàn diện hơn cho Hà Nội, đồng thời tạo đột phá trong cải cách thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, người đứng đầu Quốc hội cũng lưu ý những lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, môi trường rất dễ phát sinh tiêu cực, tham nhũng nếu thiếu cơ chế kiểm soát. Vì vậy, dự thảo cần bổ sung quy định về công khai, minh bạch, cơ chế đánh giá hậu kiểm và giám sát việc thực hiện các chính sách thí điểm.

Thông điệp được đặt ra khá rõ: mở rộng quyền cho Hà Nội là cần thiết, nhưng quyền lực càng lớn càng phải đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Chỉ khi đó, mô hình phân quyền mạnh mới thực sự trở thành động lực phát triển thay vì tạo ra rủi ro về thể chế.