Luật mới siết kinh doanh khí cười, mở rộng không gian kinh doanh có kiểm soát

Một bên là khí N₂O được sử dụng ngày càng phổ biến trong hoạt động giải trí và kéo theo những cảnh báo về sức khỏe. Bên kia là hàng loạt điều kiện kinh doanh được rà soát, cắt giảm để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đang đi theo cả hai hướng: siết chặt nơi rủi ro cao và mở rộng nơi có thể quản lý hiệu quả bằng hậu kiểm.

Khí cười được đưa vào diện cấm kinh doanh ngoài mục đích được phép

Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp được bổ sung vào nhóm ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh.

Bộ Y tế cho biết, theo báo cáo của một số địa phương đã xảy ra tình trạng mua bán, sử dụng bóng cười có chứa khí N2O tại các quán bar, vũ trường, quán karaoke, khu vui chơi giải trí… ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người sử dụng, đồng thời gây ra những tác động tiêu cực đến đời sống xã hội.

Quy định này không cấm việc sử dụng N₂O trong mọi trường hợp. Luật loại trừ các mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và những mục đích khác theo quy định của Chính phủ.

Quy định riêng đối với N₂O sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Luật cũng quy định các hợp đồng kinh doanh N₂O đã giao kết để sử dụng qua đường hô hấp ngoài những mục đích được phép sẽ chấm dứt hiệu lực từ thời điểm này; các bên thực hiện thanh lý theo quy định chuyển tiếp.

Như vậy, thay vì chỉ quản lý theo hướng đặt điều kiện đối với hoạt động kinh doanh, pháp luật chuyển sang xác định rõ một phạm vi sử dụng N₂O không được phép kinh doanh.

Đây là sự thay đổi gắn với yêu cầu kiểm soát rủi ro sức khỏe cộng đồng. Theo thông tin của Quốc hội, tình trạng lạm dụng N₂O trong vui chơi, giải trí đã gây nhiều hệ lụy đối với sức khỏe, đặc biệt liên quan đến hệ thần kinh và máu, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội.

Không phải cứ là “khí cười” thì mọi hoạt động kinh doanh đều bị cấm

Điểm cần phân biệt trong quy định mới là đối tượng bị cấm không phải toàn bộ N₂O.

N₂O vẫn có những ứng dụng hợp pháp trong y tế, công nghệ thực phẩm và nghiên cứu. Vì vậy, quy định mới tập trung vào hoạt động kinh doanh N₂O để đưa vào cơ thể người qua đường hô hấp ngoài những mục đích được pháp luật cho phép.

Cách quy định này giúp tránh việc đồng nhất giữa một loại khí có ứng dụng hợp pháp với hành vi sử dụng sai mục đích.

Bộ Y tế trước đó đã cảnh báo việc lạm dụng N₂O trong vui chơi, giải trí có thể gây châm chích ở đầu chi, đi lại loạng choạng, rối loạn khí sắc, trí nhớ và giấc ngủ; đồng thời ảnh hưởng đến tim mạch, gây hạ huyết áp và thiếu máu lên não.

62 ngành nghề được đưa khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện

Ở chiều ngược lại, Luật Đầu tư sửa đổi tạo ra một thay đổi đáng chú ý đối với cộng đồng doanh nghiệp: cắt giảm 62 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và sửa đổi, bổ sung 14 ngành, nghề so với Luật Đầu tư năm 2025.

Theo thông tin được công bố, việc rà soát được thực hiện trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro, khả năng hậu kiểm và hiệu quả quản lý nhà nước.

Từ thay đổi này, dự kiến khoảng 786 điều kiện kinh doanh được cắt giảm và 232 thủ tục hành chính được đơn giản hóa. Chi phí tuân thủ dự kiến giảm khoảng 175 tỷ đồng mỗi năm, thời gian tuân thủ giảm khoảng 7.500 giờ mỗi năm.

Đây là phần có ý nghĩa trực tiếp đối với doanh nghiệp. Khi một ngành nghề không còn cần thiết phải áp dụng điều kiện kinh doanh, doanh nghiệp có thể giảm một lớp thủ tục trước khi đi vào hoạt động, thay vì phải chứng minh sự đáp ứng theo cơ chế tiền kiểm.

Tuy nhiên, cắt giảm điều kiện không đồng nghĩa với buông quản lý.

Luật yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ rà soát pháp luật chuyên ngành để xử lý những quy định trực tiếp hoặc gián tiếp đặt ra điều kiện đầu tư kinh doanh đối với các ngành nghề được cắt giảm. Trường hợp cần thiết phải có phương án quản lý thay thế thì phải bảo đảm thực chất, khả thi, không biến thành một dạng giấy phép hay điều kiện kinh doanh mới.

Mở cửa nơi có thể hậu kiểm, siết nơi rủi ro cao

Hai nhóm quy định tưởng như đi theo hai hướng khác nhau nhưng thực chất cùng nằm trong một cách tiếp cận quản lý.

Với những lĩnh vực có thể kiểm soát hiệu quả sau khi doanh nghiệp đi vào hoạt động, pháp luật giảm bớt điều kiện gia nhập thị trường. Doanh nghiệp có thêm không gian kinh doanh, còn cơ quan quản lý chuyển trọng tâm sang giám sát việc tuân thủ.

Ngược lại, với hoạt động tiềm ẩn rủi ro trực tiếp đối với sức khỏe cộng đồng hoặc an ninh, trật tự xã hội, Nhà nước đặt ra giới hạn chặt hơn.

Quốc hội từng nhấn mạnh yêu cầu hài hòa giữa mở rộng không gian đầu tư, kinh doanh với quản lý rủi ro, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội.

Đó cũng là điểm đáng chú ý của lần sửa đổi này.

Cải cách điều kiện kinh doanh không đơn thuần là bỏ bớt quy định. Điều quan trọng hơn là xác định quy định nào thực sự cần thiết, rủi ro nào cần kiểm soát từ trước và lĩnh vực nào có thể để thị trường vận hành rồi hậu kiểm.

Với doanh nghiệp, điều này mở ra cơ hội giảm chi phí gia nhập và tuân thủ. Nhưng với những ngành, nghề thuộc nhóm rủi ro cao, yêu cầu tuân thủ có thể ngày càng rõ và chặt hơn.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, trong đó quy định cấm kinh doanh N₂O qua đường hô hấp ngoài các mục đích được phép và quy định chuyển tiếp liên quan có hiệu lực sớm hơn, từ 1/1/2027.