Hải quan cải cách mạnh mẽ, giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp

Với doanh nghiệp, mỗi thủ tục được bãi bỏ, mỗi loại giấy tờ không còn phải nộp lại hay mỗi khâu xác nhận được rút ngắn đều có thể giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và nguồn lực vận hành. Bởi vậy, hiệu quả cải cách hải quan không chỉ được đo bằng số lượng thủ tục cắt giảm, mà còn ở những thuận lợi thực chất trong quá trình thực hiện.

Giảm thủ tục, tăng tính chủ động cho doanh nghiệp

Thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ, cơ quan Hải quan đã rà soát 225 thủ tục hành chính và 29 điều kiện kinh doanh, làm cơ sở xây dựng phương án bãi bỏ, đơn giản hóa các quy định không còn cần thiết.

Theo Quyết định số 2421/QĐ-BTC ngày 9/7/2025, ngành Hải quan đã thực thi 27/39 thủ tục, gồm 16 thủ tục bãi bỏ và 11 thủ tục đơn giản hóa; 12 thủ tục còn lại cần tiếp tục hoàn thành. Đáng chú ý, 7 thủ tục được chuyển từ phương án đơn giản hóa sang bãi bỏ, giúp doanh nghiệp thuộc phạm vi áp dụng không còn phải thực hiện các hồ sơ hành chính tương ứng.

Cùng với đó, các thủ tục liên quan đến đại lý hải quan, kho bảo thuế và kinh doanh hàng miễn thuế tiếp tục được cắt giảm, gắn với tăng cường khai thác dữ liệu điện tử và đổi mới phương thức quản lý.

Điểm đáng chú ý là cải cách không chỉ dừng ở việc giảm giấy tờ, mà còn hướng đến loại bỏ những khâu trung gian, hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp nhiều lần thông tin cơ quan quản lý đã có. Qua đó, doanh nghiệp có thêm điều kiện tập trung nguồn lực cho hoạt động kinh doanh.

Ông Nguyễn Minh Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Golden Green Services, đánh giá việc chuyển từ cơ chế cấp phép, xác nhận trước sang thông báo điện tử kết hợp hậu kiểm dựa trên quản lý rủi ro là bước cải cách phù hợp, có ý nghĩa thiết thực.

Theo ông Thắng, những thay đổi này giúp doanh nghiệp giảm thời gian chờ đợi đối với các thủ tục thường xuyên, giảm số lượng hồ sơ phải chuẩn bị và số lần thực hiện thủ tục trực tiếp. Đặc biệt, với doanh nghiệp hoạt động ổn định, chấp hành tốt quy định và có hệ thống quản lý dữ liệu đầy đủ, phương thức quản lý dựa trên rủi ro tạo điều kiện chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh.

Ông Nguyễn Minh Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Golden Green Services

Cũng từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Lê Hoàng Yến, CEO Công ty TNHH Việt Mỹ cho rằng, việc giảm các thủ tục xác nhận trước là bước chuyển tích cực trong cải cách hành chính, giúp tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, nâng cao tính chủ động và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Cùng với đó, doanh nghiệp cần tăng cường kiểm soát nội bộ, nâng cao chất lượng nhân lực, chuẩn hóa dữ liệu và hồ sơ, bảo đảm tính chính xác, minh bạch trong khai báo hải quan.

Để quá trình chuyển đổi từ tiền kiểm sang hậu kiểm phát huy hiệu quả, sự đồng hành, hướng dẫn kịp thời của cơ quan Hải quan có ý nghĩa quan trọng. Doanh nghiệp mong muốn cơ quan Hải quan tiếp tục hoàn thiện các hướng dẫn nghiệp vụ rõ ràng, thống nhất, tăng cường đối thoại, giải đáp vướng mắc và cảnh báo sớm những lỗi khai báo phổ biến. Đồng thời, việc hướng dẫn cụ thể về hồ sơ, quy trình giải trình và xử lý sai sót trong kiểm tra sau thông quan sẽ giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro, thực hiện đúng quy định pháp luật.

Bà Lê Hoàng Yến, CEO Công ty TNHH Việt Mỹ

Theo bà Yến, cải cách thủ tục hải quan sẽ mang lại hiệu quả thiết thực khi trách nhiệm tự khai, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp được đặt trong mối quan hệ với cơ chế hỗ trợ minh bạch, nhất quán từ cơ quan quản lý. Khi doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực quản trị và cơ quan Hải quan tiếp tục cải thiện chất lượng hướng dẫn, hỗ trợ, hoạt động xuất nhập khẩu sẽ thuận lợi hơn, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và bền vững.

Số hóa quy trình, giảm chi phí tuân thủ

Chuyển đổi số đang tạo nền tảng quan trọng để cải cách thủ tục hải quan đi vào thực chất. Đến ngày 30/9/2026, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình đạt 98,60%; tỷ lệ số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết đạt 99,98%. Tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu trên hệ thống thông quan tự động duy trì ở mức 100%.

Trong số 171 thủ tục hành chính thuộc trách nhiệm của cơ quan Hải quan, có 96 thủ tục được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, 49 thủ tục trực tuyến một phần và 26 thủ tục cung cấp thông tin trực tuyến. Cục Hải quan đã triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn trình hoặc một phần đối với 100% thủ tục đủ điều kiện.

Việc khai thác dữ liệu giúp giảm yêu cầu nộp lại giấy tờ. Chẳng hạn, doanh nghiệp không phải nộp bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp nếu cơ quan Hải quan có thể khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu quốc gia. Trong kiểm tra chuyên ngành, kết nối giữa hệ thống E-customs V5 và Cổng thông tin một cửa quốc gia cũng giúp hạn chế việc cung cấp lại những chứng từ đã được các bộ, ngành trả kết quả trên hệ thống.

Đối với hệ thống thông quan tự động tập trung được triển khai từ năm 2014, tỷ lệ doanh nghiệp tham gia đạt 99,65%. Riêng hàng hóa thuộc luồng xanh, thời gian thông quan từ 1- 3 giây, cho thấy vai trò của tự động hóa trong việc rút ngắn thời gian xử lý ở những khâu đủ điều kiện.

Theo ông Nguyễn Minh Thắng, các công đoạn thông báo, cập nhật thông tin, đưa hàng vào cửa hàng hoặc kho và luân chuyển hàng hóa có khả năng được rút ngắn đáng kể khi thực hiện trên môi trường điện tử.

Hải quan số, lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Những kết quả cải cách đã đạt được là cơ sở để ngành Hải quan tiếp tục hoàn thiện thể chế, tái cấu trúc quy trình nghiệp vụ trên nền tảng số và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành. Mục tiêu xuyên suốt là giảm hồ sơ giấy, thời gian chuẩn bị, chi phí đi lại và chi phí tuân thủ, đồng thời bảo đảm các yêu cầu quản lý được thực hiện hiệu quả.

Theo định hướng cải cách hành chính gắn với Nghị quyết số 66/NQ-CP, ngành Hải quan đặt mục tiêu cắt giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính và 50% chi phí tuân thủ so với năm 2024; cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình đối với 100% thủ tục đủ điều kiện và hướng tới việc thông tin, giấy tờ liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh chỉ phải cung cấp một lần.

Ngành Hải quan cần bảo đảm chất lượng dữ liệu, duy trì hệ thống vận hành ổn định

Để đạt mục tiêu này, bên cạnh tiếp tục rà soát, bãi bỏ những yêu cầu không cần thiết, ngành Hải quan cần bảo đảm chất lượng dữ liệu, duy trì hệ thống vận hành ổn định và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý chuyên ngành. Đây là những yếu tố quan trọng để việc số hóa không chỉ dừng ở chuyển hồ sơ giấy lên môi trường điện tử, mà thực sự rút ngắn quy trình, giảm các bước trung gian và nâng cao chất lượng phục vụ.

Về phía doanh nghiệp, cải cách cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản trị dữ liệu, kiểm soát nội bộ và trách nhiệm tuân thủ. Khi thông tin được khai thác, đối chiếu trên hệ thống và hoạt động kiểm tra chuyển mạnh hơn sang hậu kiểm, tính chính xác, đầy đủ của dữ liệu trở thành yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro trong quá trình thực hiện thủ tục.

Hướng đi của ngành Hải quan không chỉ là giảm số lượng thủ tục, mà còn là thay đổi cách thức quản lý theo hướng hiện đại

Có thể thấy, hướng đi của ngành Hải quan không chỉ là giảm số lượng thủ tục, mà còn là thay đổi cách thức quản lý theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Khi những khâu xác nhận không cần thiết được loại bỏ, thông tin được tái sử dụng và quy trình được thực hiện trực tuyến, doanh nghiệp có thêm điều kiện tiết kiệm thời gian, chi phí, nâng cao tính chủ động trong hoạt động kinh doanh.

Cải cách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi những thay đổi trong quy định được chuyển hóa thành thuận lợi cụ thể cho doanh nghiệp, đồng thời vẫn bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm soát. Đây cũng là nền tảng để ngành Hải quan tiếp tục hướng tới mô hình Hải quan số, Hải quan thông minh, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.