Lợi nhuận “bốc hơi” sau kiểm toán, cảnh báo lớn với doanh nghiệp niêm yết

Một báo cáo tài chính tự lập có thể cho thấy doanh nghiệp đang có lãi, nhưng sau kiểm toán, khoản lãi ấy có thể giảm hơn một nửa, thậm chí chuyển thành thua lỗ.

Đó là điều đang được thị trường chứng khoán đặc biệt chú ý khi Thanh tra Chứng khoán Nhà nước liên tiếp xử phạt doanh nghiệp vì công bố thông tin sai lệch liên quan đến kết quả kinh doanh năm 2025.

Điểm đáng nói không nằm ở vài chục hay vài trăm triệu đồng tiền phạt. Vấn đề lớn hơn là con số lợi nhuận đã được đưa ra thị trường có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định của cổ đông, nhà đầu tư và các đối tác tài chính.

Từ có lãi thành thua lỗ

Ngày 9/9, Thanh tra Chứng khoán Nhà nước xử phạt Công ty Cổ phần Tập đoàn Điện Quang 150 triệu đồng vì công bố sai lệch lợi nhuận sau thuế năm 2025.

Các công ty đại chúng cần nắm vững quy định về công bố thông tin để tránh bị xử phạt cũng như tạo niềm tin cho cổ đông, nhà đầu tư (Ảnh: https://www.tinnhanhchungkhoan.vn).

Tại báo cáo tài chính hợp nhất quý IV/2025, Điện Quang công bố lợi nhuận sau thuế hơn 11,53 tỷ đồng. Nhưng báo cáo tài chính hợp nhất năm 2025 được kiểm toán chỉ ghi nhận khoảng 4,87 tỷ đồng.

Như vậy, con số lợi nhuận sau kiểm toán thấp hơn số đã công bố trước đó khoảng 6,66 tỷ đồng, tương đương gần 58%.

Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp còn bị buộc hủy bỏ hoặc cải chính thông tin sai lệch.

Trước đó, Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng 3-2 cũng bị phạt 150 triệu đồng.

Doanh nghiệp này công bố lợi nhuận sau thuế hợp nhất năm 2025 trên báo cáo quý IV ở mức hơn 39,44 tỷ đồng. Sau kiểm toán, con số còn hơn 26,30 tỷ đồng. Ở báo cáo riêng, lợi nhuận cũng giảm từ hơn 27,59 tỷ đồng xuống còn khoảng 14,85 tỷ đồng.

Trường hợp gây chú ý hơn là Công ty Cổ phần Tập đoàn ST8.

Báo cáo tài chính hợp nhất quý IV/2025 của ST8 ghi nhận lợi nhuận sau thuế 90,38 triệu đồng. Nhưng báo cáo tài chính hợp nhất năm 2025 được kiểm toán lại ghi nhận lỗ hơn 8,04 tỷ đồng.

Thanh tra Chứng khoán Nhà nước đã xử phạt ST8 125 triệu đồng và yêu cầu cải chính thông tin.

Như vậy, vấn đề không còn là một khoản lợi nhuận giảm vài phần trăm. Với ST8, kết quả kinh doanh đã thay đổi hoàn toàn về trạng thái: từ một khoản lãi nhỏ sang thua lỗ.

Không phải cứ chênh lệch là bị phạt

Một điểm cần phân biệt là không phải mọi trường hợp lợi nhuận giữa báo cáo tự lập và báo cáo kiểm toán khác nhau đều đồng nghĩa doanh nghiệp vi phạm.

Báo cáo tài chính trước kiểm toán được lập trên cơ sở số liệu và các ước tính của doanh nghiệp. Quá trình kiểm toán có thể yêu cầu điều chỉnh các khoản mục doanh thu, chi phí, dự phòng, giá trị tài sản, công nợ hoặc các vấn đề kế toán khác.

Điều khiến cơ quan quản lý xử phạt là việc doanh nghiệp công bố thông tin sai lệch thuộc trường hợp bị điều chỉnh bởi quy định về xử phạt công bố thông tin, chứ không đơn thuần vì số liệu trước và sau kiểm toán không giống nhau.

Theo Nghị định 306/2025/NĐ-CP, hành vi công bố thông tin sai lệch có thể bị phạt từ 100-200 triệu đồng và buộc cải chính thông tin.

Điều này đặt trách nhiệm lớn lên bộ phận tài chính, kế toán, ban điều hành và người phụ trách công bố thông tin của doanh nghiệp niêm yết.

Không chỉ lợi nhuận, giao dịch liên quan cũng phải chính xác

Thanh tra Chứng khoán Nhà nước thời gian qua còn phát hiện sai lệch ở những nội dung khác trên báo cáo doanh nghiệp.

Công ty Cổ phần Đầu tư Xây dựng và Vật liệu Đồng Nai từng bị xử phạt 175 triệu đồng đối với hành vi công bố thông tin sai lệch liên quan đến các giao dịch với doanh nghiệp có liên quan. Cơ quan quản lý xác định số liệu trên báo cáo tình hình quản trị năm 2024 và 2025 không khớp với số tiền ghi nhận trên báo cáo tài chính đã kiểm toán.

Với Công ty Cổ phần Transimex, Thanh tra Chứng khoán Nhà nước cũng xác định có sai lệch trong việc ghi nhận giá trị giao dịch với một số công ty con, công ty liên kết. Doanh nghiệp này bị xử phạt tổng cộng 555 triệu đồng vì nhiều nhóm vi phạm, trong đó có hành vi công bố thông tin sai lệch.

Những trường hợp này cho thấy yêu cầu minh bạch không dừng ở chỉ tiêu doanh thu hay lợi nhuận. Các giao dịch với bên liên quan, tình hình quản trị, nghĩa vụ báo cáo và việc sử dụng nguồn vốn cũng là những vùng thông tin mà doanh nghiệp niêm yết không thể làm sơ sài.

Tiền huy động cũng phải đi đúng nơi đã công bố

Một nhóm vi phạm khác liên quan trực tiếp đến niềm tin của nhà đầu tư là sử dụng nguồn tiền huy động không đúng phương án đã công bố.

Theo thống kê trên Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), ngoài vi phạm về lợi nhuận, cơ quan này còn ghi nhận một số trường hợp khác có liên quan đến công bố thông tin sai lệch.

Cơ quan quản lý từng xử phạt doanh nghiệp sử dụng tiền phát hành trái phiếu khác với mục đích được công bố. Đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm bởi nhà đầu tư mua trái phiếu dựa trên thông tin về mục đích sử dụng vốn, khả năng tạo dòng tiền và phương án trả nợ của doanh nghiệp.

Vì vậy, khi mục đích sử dụng vốn thay đổi hoặc số liệu báo cáo không phản ánh đúng thực tế, rủi ro không chỉ nằm ở một lỗi thủ tục. Nó liên quan trực tiếp đến khả năng đánh giá doanh nghiệp của nhà đầu tư.

Doanh nghiệp cần làm gì để tránh sai phạm?

Với doanh nghiệp niêm yết, bài học rõ nhất từ các quyết định xử phạt là phải coi công bố thông tin như một phần của hệ thống kiểm soát nội bộ, thay vì chỉ là công việc của bộ phận quan hệ nhà đầu tư.

Các số liệu trước khi công bố cần được đối chiếu giữa kế toán, tài chính, pháp chế, bộ phận công bố thông tin và đơn vị kiểm toán trong phạm vi cần thiết. Những khoản mục có khả năng điều chỉnh lớn phải được nhận diện sớm.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt các giao dịch với bên liên quan, thay đổi phương án sử dụng vốn, nghĩa vụ với cổ đông và người quản lý, cũng như các báo cáo định kỳ phải công bố.

Một con số lợi nhuận cao hơn có thể tạo ra hình ảnh đẹp hơn trong ngắn hạn, nhưng nếu phải cải chính sau đó, chi phí đối với uy tín doanh nghiệp và niềm tin của nhà đầu tư có thể lớn hơn nhiều so với khoản tiền phạt.

Với thị trường chứng khoán, những vụ việc này cũng nhắc nhà đầu tư rằng báo cáo quý IV chưa phải điểm cuối của câu chuyện. Báo cáo tài chính đã kiểm toán, thuyết minh báo cáo và các khoản điều chỉnh trọng yếu mới là những dữ liệu cần được đặt cạnh nhau khi đánh giá chất lượng lợi nhuận.

Kỷ luật công bố thông tin vì thế không chỉ nhằm xử phạt doanh nghiệp sau khi sai phạm xảy ra. Quan trọng hơn, nó buộc doanh nghiệp phải xây dựng một hệ thống báo cáo đủ chính xác để thị trường có thể định giá doanh nghiệp trên những thông tin đáng tin cậy.