Doanh nghiệp đối mặt rủi ro hình sự nếu xem nhẹ an toàn xây dựng

Hoạt động xây dựng có thể kéo theo những hệ lụy lớn nếu chủ đầu tư và nhà thầu xem nhẹ các yêu cầu pháp lý, kỹ thuật và an toàn. Từ một quyết định thi công thiếu căn cứ đến việc không kiểm soát chất lượng công trình, sai sót có thể dẫn đến thiệt hại về người, tài sản và trách nhiệm pháp lý đối với những cá nhân liên quan.

Cảnh báo của Công an tỉnh Lâm Đồng đặt ra vấn đề đáng lưu ý với cộng đồng doanh nghiệp: tuân thủ pháp luật xây dựng không chỉ là điều kiện để triển khai dự án mà còn là một phần của quản trị rủi ro và bảo vệ hoạt động kinh doanh.

Vụ tai nạn đổ sập tường nghiêm trọng tại khu công nghiệp Giang Điền (Đồng Nai) nhiều người thương vong.

Sai phạm xây dựng có thể kéo theo trách nhiệm hình sự

Khung pháp lý về xây dựng đã có những thay đổi đáng chú ý trong năm 2026. Từ ngày 1/7/2026, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 có hiệu lực, thay thế Luật Xây dựng số 50/2014/QH13. Cùng ngày, Nghị định số 217/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về quản lý hoạt động xây dựng và Nghị định số 207/2026/NĐ-CP về quản lý chất lượng, thi công và bảo trì công trình xây dựng cũng bắt đầu được áp dụng.

Bên cạnh đó, từ ngày 26/8/2026, Nghị định số 339/2026/NĐ-CP có hiệu lực, quy định việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng và một số lĩnh vực liên quan, thay thế Nghị định số 16/2022/NĐ-CP. Những quy định này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp, chủ đầu tư và nhà thầu phải chủ động rà soát nghĩa vụ pháp lý, tuân thủ quy định trong từng giai đoạn triển khai công trình và kiểm soát nguy cơ vi phạm.

Những quy định này đặt ra yêu cầu đối với chủ đầu tư, doanh nghiệp và nhà thầu trong việc rà soát điều kiện pháp lý trước khi triển khai công trình, đồng thời kiểm soát chất lượng và an toàn trong suốt quá trình thi công.

Theo Điều 15 Luật Xây dựng năm 2025, các hành vi bị nghiêm cấm bao gồm vi phạm quy định về điều kiện khởi công, an toàn lao động, bảo vệ tài sản, phòng cháy, chữa cháy và môi trường; tự ý thay đổi thiết kế đã được thẩm định, phê duyệt làm ảnh hưởng đến an toàn xây dựng.

Đáng chú ý, trách nhiệm pháp lý không chỉ phát sinh khi công trình xây dựng không có giấy phép hoặc sai quy hoạch. Những vi phạm trong khảo sát, thiết kế, lựa chọn vật liệu, thi công, giám sát và nghiệm thu cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Cảnh báo từ những vụ việc tại Lâm Đồng

Thực tế tại Lâm Đồng thời gian gần đây cho thấy hậu quả của sự cố xây dựng có thể vượt xa chi phí sửa chữa hoặc xử lý vi phạm hành chính.

Hiện trường sạt lở taluy trên đường Hoàng Hoa Thám, phường 10, TP. Đà Lạt.

Cụ thể, ngày 29/6/2023, vụ sạt lở taluy tại công trình kè chắn đất trên đường Yên Thế, phường Xuân Hương - Đà Lạt khiến hai người tử vong. Theo thông tin Công an tỉnh Lâm Đồng công bố, Cơ quan Điều tra đã khởi tố vụ án và khởi tố bị can đối với các trường hợp liên quan về tội Vi phạm quy định về xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng.

Một vụ việc khác liên quan đến Công ty TNHH Thương mại Trang trại Việt Phong Phú. Ngày 2/7/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lâm Đồng khởi tố bị can Trần Quang Tính - Giám đốc công ty, về tội danh nêu trên.

Trước đó, sự cố vỡ hồ nước của doanh nghiệp tại khu vực Tuy Phong vào tháng 11/2025 đã gây thiệt hại nghiêm trọng, trong đó có một trẻ em tử vong.

Ở góc độ quản lý dự án, Kết luận thanh tra số 55/KL-TTr ngày 10/6/2026 của Thanh tra tỉnh Lâm Đồng xác định dự án Khu du lịch thác Đam B’ri có 18 khu vực xây dựng vi phạm, với tổng diện tích gần 5.600 m², không có giấy phép xây dựng và không phù hợp với quy hoạch được phê duyệt.

Các vụ việc cho thấy rủi ro xây dựng có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức: từ vi phạm thủ tục pháp lý đến sai sót kỹ thuật, quản lý chất lượng hoặc bảo đảm an toàn công trình. Đối với doanh nghiệp, việc phát hiện và xử lý rủi ro muộn có thể kéo theo đình trệ hoạt động, chi phí khắc phục, bồi thường và những hệ quả pháp lý nghiêm trọng.

Người đứng đầu và các khâu chuyên môn đều cần được kiểm soát

Theo Điều 298 Bộ luật Hình sự, hành vi vi phạm quy định về xây dựng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả đáp ứng các điều kiện luật định. Phạm vi xem xét không chỉ giới hạn ở người trực tiếp thi công mà còn có thể liên quan đến những người thực hiện nhiệm vụ khảo sát, thiết kế, giám sát, nghiệm thu hoặc các khâu khác của hoạt động xây dựng.

Tùy tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả, người phạm tội có thể chịu hình phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù; các hình phạt bổ sung cũng có thể được áp dụng theo quy định pháp luật.

Đối với doanh nghiệp, ngay cả khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi vi phạm vẫn có thể bị xử phạt hành chính, buộc khắc phục hậu quả và phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định - Ảnh minh họa.

Đối với doanh nghiệp, điều này đặt ra yêu cầu phân định rõ trách nhiệm giữa chủ đầu tư, người đại diện theo pháp luật, người phụ trách dự án, đơn vị tư vấn và nhà thầu. Việc giao khoán thi công không đồng nghĩa với việc mọi trách nhiệm đều chuyển sang nhà thầu; trách nhiệm cụ thể phải được xác định trên cơ sở nghĩa vụ pháp lý, nhiệm vụ được giao và hành vi của từng chủ thể.

Ngay cả khi chưa đến mức xử lý hình sự, vi phạm vẫn có thể dẫn đến xử phạt hành chính, buộc khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại theo quy định. Vì vậy, kiểm soát tuân thủ cần được xem là một phần của hệ thống quản trị doanh nghiệp, thay vì chỉ thực hiện khi cơ quan chức năng kiểm tra.

Rà soát pháp lý trước khi khởi công, kiểm soát an toàn trong thi công

Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp và chủ đầu tư cần xây dựng quy trình kiểm tra điều kiện pháp lý trước khi khởi công. Trọng tâm là rà soát quy hoạch, giấy phép xây dựng trong trường hợp pháp luật yêu cầu, hồ sơ khảo sát, thiết kế được phê duyệt, điều kiện năng lực của các đơn vị tham gia và những điều kiện khởi công có liên quan.

Trong quá trình thực hiện dự án, cần kiểm soát chặt việc thay đổi thiết kế, chất lượng vật liệu, biện pháp thi công, công tác giám sát và nghiệm thu. Mọi thay đổi có khả năng ảnh hưởng đến an toàn phải được đánh giá và xử lý theo đúng trình tự pháp luật, không tự ý điều chỉnh để tiết kiệm chi phí hoặc đẩy nhanh tiến độ.

Đặc biệt, các công trình kè chắn đất, taluy, san lấp mặt bằng, hồ chứa nước và công trình trên địa hình đồi dốc cần được quan tâm đúng mức đến điều kiện địa chất, thủy văn và khả năng ảnh hưởng đến khu vực lân cận. Khi xuất hiện dấu hiệu mất an toàn, chủ đầu tư và nhà thầu cần kịp thời dừng thi công, triển khai biện pháp bảo vệ người và tài sản, đồng thời thông báo cơ quan có thẩm quyền theo quy định.

Công an tỉnh Lâm Đồng khuyến cáo doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, chủ đầu tư và nhà thầu chủ động kiểm tra hồ sơ pháp lý, lựa chọn tổ chức, cá nhân đủ điều kiện năng lực, thực hiện nghiêm quy định về giám sát, nghiệm thu và an toàn công trình.

Với doanh nghiệp xây dựng nói chung, chi phí tuân thủ ngay từ đầu thường dễ kiểm soát hơn những tổn thất phát sinh khi công trình xảy ra sự cố hoặc bị xử lý vi phạm. Bảo đảm an toàn xây dựng vì thế không chỉ là nghĩa vụ pháp luật, mà còn là điều kiện để duy trì hoạt động kinh doanh ổn định, bảo vệ uy tín và hạn chế rủi ro cho người lao động, cộng đồng.