ĐBQH đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, siết quảng cáo trá hình

Ngày 21/10, thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, nhấn mạnh cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn để giảm tiêu dùng thuốc lá, hạn chế tác động đến sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra.

Theo đại biểu, hệ lụy của thuốc lá không chỉ dừng ở người trực tiếp sử dụng mà còn ảnh hưởng đến gia đình và xã hội thông qua bệnh tật, chi phí điều trị, chi phí y tế và những tổn thất kinh tế khác.

Đại biểu dẫn số liệu cho thấy thuốc lá liên quan đến hơn 100.000 ca tử vong tại Việt Nam, trong đó khoảng 84.500 ca do hút thuốc chủ động và 18.800 ca do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá được ước tính lên tới 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.

Từ thực tế này, ông Vũ Văn Tiến cho rằng việc sửa đổi luật cần hướng tới những công cụ đủ mạnh để giảm mức tiêu thụ thuốc lá và hạn chế những tổn thất mà người dân, xã hội phải gánh chịu.

ĐBQH đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, siết quảng cáo trá hình

Tăng cảnh báo sức khỏe, điều chỉnh chính sách thuế thuốc lá

Một trong những đề xuất được đại biểu Vũ Văn Tiến đưa ra là nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá lên 85%, tiến tới áp dụng bao bì trơn, đồng thời thường xuyên đổi mới hình ảnh và nội dung cảnh báo.

Theo đại biểu, thông điệp cảnh báo cần cụ thể, trực diện, chỉ rõ những nguy cơ như ung thư miệng, họng, phổi, đột quỵ, bệnh tim mạch, suy giảm khả năng sinh sản và tác hại của khói thuốc đối với trẻ em cũng như những người xung quanh. Bên cạnh hình ảnh trực quan về hậu quả bệnh tật, bao thuốc cũng cần cung cấp thông tin về dịch vụ hỗ trợ cai nghiện.

“Không chỉ nói với người sử dụng rằng thuốc lá có hại, cần nói rõ hại cái gì, hại ai và hại như thế nào”, đại biểu nhấn mạnh.

Về chính sách thuế, ông Vũ Văn Tiến cho rằng cần điều chỉnh theo hướng giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá, qua đó góp phần hạn chế tiêu dùng. Theo phân tích của đại biểu, tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá tại Việt Nam hiện còn thấp, trong khi thu nhập tăng khiến sản phẩm này vẫn dễ tiếp cận với nhiều người.

Đại biểu nhấn mạnh, chính sách thuế thuốc lá không chỉ liên quan đến nguồn thu ngân sách mà còn là công cụ bảo vệ sức khỏe cộng đồng, cần được xem xét trong tổng thể các giải pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Ngăn trưng bày thuốc lá trở thành quảng cáo trá hình

Đáng chú ý, đại biểu Vũ Văn Tiến đề xuất cấm trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán, hạn chế tối đa ngoại lệ để ngăn việc lợi dụng trưng bày sản phẩm nhằm quảng cáo trá hình.

Tán thành với đề xuất này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, cho rằng cần hạn chế sự hiện diện của thuốc lá tại các điểm bán, nhất là nhằm giảm tác động quảng bá đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Bà Nga cũng đồng tình với việc cấm bán thuốc lá trên các nền tảng thương mại điện tử và bằng những phương thức điện tử khác. Tuy nhiên, theo đại biểu, dự thảo cần quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng trong phát hiện, ngăn chặn và gỡ bỏ thông tin chào bán, quảng cáo, tiếp thị thuốc lá vi phạm pháp luật.

Nếu một tài khoản bị xử lý nhưng có thể nhanh chóng lập tài khoản khác để tiếp tục hoạt động, hiệu quả thực thi lệnh cấm sẽ bị hạn chế. Vì vậy, cần có cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ, gắn trách nhiệm cụ thể với các chủ thể tham gia hoạt động kinh doanh trên môi trường số.

Chuyển từ “quyền từ chối” sang nghĩa vụ kiểm tra độ tuổi

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga quan tâm là bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi trước nguy cơ tiếp cận thuốc lá.

Theo đại biểu, dự thảo quy định cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá có quyền từ chối bán nếu khách hàng không chứng minh được đủ tuổi mua thuốc lá. Tuy nhiên, cách quy định này có thể khiến việc kiểm tra độ tuổi phụ thuộc vào lựa chọn của người bán, chưa bảo đảm tính bắt buộc trong thực hiện.

Bà Nga đề nghị chuyển từ cách tiếp cận trao quyền sang quy định nghĩa vụ đối với cơ sở kinh doanh. Theo đó, người bán phải yêu cầu khách hàng chứng minh độ tuổi khi có căn cứ nghi ngờ người mua chưa đủ 18 tuổi và không được bán thuốc lá nếu khách hàng không chứng minh được mình đã đủ tuổi theo quy định.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ nằm ở việc bổ sung các lệnh cấm, mà còn cần thiết kế cơ chế thực thi rõ ràng, xác định trách nhiệm của từng chủ thể và tăng khả năng kiểm soát trong cả môi trường kinh doanh trực tiếp lẫn trực tuyến. Mục tiêu xuyên suốt là hạn chế khả năng tiếp cận thuốc lá, nhất là đối với người chưa thành niên, đồng thời giảm những hệ lụy về sức khỏe và kinh tế đối với cộng đồng.