Kinh doanh online: Khoảng cách từ thiếu hiểu biết đến vi phạm pháp luật về thuế

Cùng với sự phát triển của công nghệ số, kinh doanh trực tuyến qua các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử đã trở thành phương thức làm ăn phổ biến. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh kết nối internet, nhiều cá nhân có thể mở gian hàng, livestream bán sản phẩm và tạo ra nguồn thu nhập đáng kể.

Theo thống kê, năm 2025, tổng doanh số trên các sàn thương mại điện tử hàng đầu cả nước đạt gần 340 nghìn tỷ đồng. Tại Tuyên Quang, đến tháng 12/2025 có 1.272 cá nhân kinh doanh thương mại điện tử thuộc diện quản lý thuế. Kinh doanh online không còn là công việc làm thêm mà đang trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử cũng đặt ra yêu cầu nâng cao ý thức chấp hành pháp luật thuế. Theo cơ quan thuế, một trong những khó khăn hiện nay là nhiều cá nhân vẫn cho rằng kinh doanh trên mạng xã hội là hoạt động tự phát nên không cần kê khai, nộp thuế.

Các cán bộ Thuế cơ sở 4 (tỉnh Tuyên Quang) tuyên truyền về thực hiện nghĩa vụ thuế đối với hộ kinh doanh online.

Không ít trường hợp khởi nghiệp từ việc bán các sản phẩm nông sản, đặc sản địa phương với quy mô nhỏ. Khi lượng đơn hàng tăng lên, doanh thu đạt hàng chục triệu đồng mỗi tháng, hoạt động kinh doanh ngày càng chuyên nghiệp hơn nhưng nhận thức về nghĩa vụ thuế vẫn không thay đổi. Nhiều người chưa nắm rõ các quy định liên quan đến đăng ký kinh doanh, mã số thuế hay nghĩa vụ kê khai doanh thu.

Bên cạnh những trường hợp vi phạm do thiếu hiểu biết, cơ quan chức năng cũng ghi nhận một số cá nhân cố tình che giấu doanh thu nhằm trốn tránh nghĩa vụ thuế. Các thủ đoạn được sử dụng ngày càng tinh vi như dùng nhiều tài khoản ngân hàng để nhận tiền, chia nhỏ hoạt động kinh doanh cho người thân đứng tên, không ghi nội dung giao dịch khi chuyển khoản hoặc kê khai doanh thu thấp hơn thực tế.

Theo lực lượng chức năng, nhiều người vẫn cho rằng môi trường mạng là không gian “ảo”, dễ dàng xóa dấu vết bằng cách gỡ video livestream, xóa tin nhắn hoặc thay đổi tài khoản. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mọi giao dịch điện tử đều để lại dữ liệu và có thể được truy vết thông qua nhiều nguồn thông tin khác nhau.

Để tăng cường quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trực tuyến, ngành Thuế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử, ngân hàng, đơn vị vận chuyển và các nền tảng số. Việc đối chiếu, phân tích dữ liệu được thực hiện thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện các trường hợp kê khai không đúng thực tế.

Hành lang pháp lý trong lĩnh vực này cũng đang từng bước được hoàn thiện. Theo quy định hiện hành, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên thuộc diện phải thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định của pháp luật. Các trường hợp cố tình trốn thuế có thể bị xử phạt hành chính, truy thu số tiền thuế thiếu, xử lý tiền chậm nộp và trong những trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Từ đầu năm đến tháng 5/2026, Thuế tỉnh Tuyên Quang đã rà soát và phát hiện 8 trường hợp vi phạm trong hoạt động kinh doanh thương mại điện tử. Qua đó truy thu thuế giá trị gia tăng 424 triệu đồng, truy thu thuế thu nhập cá nhân 407 triệu đồng và xử phạt vi phạm hành chính cùng tiền chậm nộp hơn 282 triệu đồng.

Đáng chú ý, mới đây Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với một chủ hộ kinh doanh về hành vi trốn thuế. Kết quả điều tra xác định cá nhân này bán hàng qua livestream với doanh thu hàng chục tỷ đồng nhưng kê khai thấp hơn rất nhiều so với doanh thu thực tế. Vụ việc là lời cảnh báo đối với những trường hợp cho rằng hoạt động kinh doanh trên môi trường số có thể nằm ngoài sự kiểm soát của cơ quan chức năng.

Chị Tô Thị Biên chủ cửa hàng Hoa quả sạch Goldfarm (Cửa hàng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế kinh doanh) phường Minh Xuân cùng nhân viên bán hàng qua mạng xã hội

Ở chiều ngược lại, nhiều hộ kinh doanh sau khi thực hiện đầy đủ việc đăng ký và kê khai thuế đã có điều kiện mở rộng hoạt động, nâng cao uy tín với khách hàng và thuận lợi hơn khi tham gia các chương trình bán hàng trên sàn thương mại điện tử. Việc tuân thủ quy định về thuế không chỉ là nghĩa vụ đối với Nhà nước mà còn là yếu tố giúp hoạt động kinh doanh phát triển ổn định, minh bạch và bền vững.

Để nâng cao hiệu quả quản lý, ngành Thuế đang tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ người dân tiếp cận các quy định mới về thuế trong hoạt động thương mại điện tử. Đồng thời khuyến khích các cá nhân chủ động rà soát, kê khai bổ sung nếu còn thiếu sót, tránh phát sinh vi phạm.

Thương mại điện tử đang tạo ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế trong thời đại số. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là trách nhiệm tuân thủ pháp luật. Chủ động kê khai, nộp thuế đầy đủ không chỉ giúp người kinh doanh tránh các rủi ro pháp lý mà còn tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh ngày càng minh bạch.