Vụ án Thiên Minh Đức: Lỗ hổng quản lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu

Vụ án xảy ra tại Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức đặt ra vấn đề đáng chú ý về trách nhiệm quản lý nguồn tiền Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Từ những giao dịch bán hàng không xuất hóa đơn, xuất khống chứng từ đến việc sử dụng tiền quỹ sai mục đích theo cáo buộc, vụ việc đang cho thấy những rủi ro trong hoạt động quản trị tài chính của doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu.

Sáng 2/11, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội mở phiên xét xử sơ thẩm Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức Chu Thị Thành cùng 22 bị cáo về các tội danh liên quan đến tham ô tài sản, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ và trốn thuế.

Tâm điểm của vụ án hướng về bị can Chu Thị Thành - nguyên Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức (ảnh nhỏ).

Gần 80 tỷ đồng từ Quỹ bình ổn bị cáo buộc chiếm đoạt

Theo cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, trong giai đoạn 2020-2022, khi hoạt động kinh doanh gặp khó khăn, Chu Thị Thành bị cáo buộc đã chỉ đạo cấp dưới thực hiện các hành vi liên quan đến việc bán xăng dầu không xuất hóa đơn, sử dụng tiền từ hoạt động kinh doanh và chiếm đoạt tiền Quỹ bình ổn giá xăng dầu của doanh nghiệp.

Cụ thể, các bị cáo Nguyễn Thị Bích Liên, Lê Thanh An và Nguyễn Thị Thanh Hải bị cáo buộc giúp Chu Thị Thành chiếm đoạt gần 80 tỷ đồng từ Quỹ bình ổn giá xăng dầu của Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức.

Đây là khoản tiền có mục đích phục vụ điều tiết, hỗ trợ bình ổn giá bán xăng dầu trong nước. Việc quản lý, trích lập và sử dụng quỹ vì vậy không chỉ liên quan đến hoạt động tài chính nội bộ mà còn gắn với trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong thực hiện chính sách quản lý thị trường.

Cùng với hành vi trên, cáo trạng xác định Chu Thị Thành chỉ đạo cấp dưới xuất khống 153 hóa đơn giá trị gia tăng liên quan đến hoạt động bán xăng dầu, qua đó thu lợi bất chính hơn 20 tỷ đồng.

Tại kho Nghi Thiết, nhóm bị cáo Chu Đức Mạnh, Lê Khắc Duẩn và Dương Thị Thanh Hương bị cáo buộc bán xăng dầu không xuất hóa đơn, sau đó sử dụng 105 hóa đơn giá trị gia tăng xuất khống để cân đối lượng hàng tồn trên sổ sách. Hành vi này được xác định giúp Chu Thị Thành thu lợi bất chính hơn 6,2 tỷ đồng.

Tại kho Hoàng Huy, Mai Anh Tuyên cùng các bị cáo Chu Việt Hùng, Nguyễn Trường Sơn và Phạm Thị Quỳnh Trang cũng bị cáo buộc thực hiện phương thức tương tự, với 48 hóa đơn giá trị gia tăng xuất khống, giúp thu lợi bất chính 14,3 tỷ đồng.

Cơ quan Công tố còn xác định Chu Đức Mạnh đã giúp Chu Thị Thành và các đồng phạm chiếm đoạt hơn 17 tỷ đồng từ Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Mai Anh Tuyên bị cáo buộc thực hiện hành vi giúp chiếm đoạt gần 50 tỷ đồng.

Viện Kiểm sát kiến nghị thay đổi cách giám sát quỹ

Một chi tiết đáng chú ý trong vụ án là những bất cập về quản lý nhà nước đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu được Cơ quan Công tố chỉ ra ngay trong quá trình giải quyết vụ án.

Theo cáo trạng được công bố tại phiên tòa, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao nhận thấy một số văn bản quy phạm pháp luật và công tác quản lý nhà nước về kiểm tra, giám sát việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu còn sơ hở, thiếu sót. Đây được xác định là nguyên nhân, điều kiện dẫn đến hành vi phạm tội của các bị cáo thuộc Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức.

Trên cơ sở đó, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cho biết sẽ kiến nghị các cơ quan hữu quan sửa đổi phương thức kiểm tra, giám sát việc trích lập và chi sử dụng quỹ nhằm khắc phục, phòng ngừa vi phạm, tội phạm.

Đề xuất này có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một vụ án hình sự. Với doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu, việc quản lý quỹ cần được đặt trong hệ thống kiểm soát tài chính chặt chẽ, bảo đảm khả năng đối chiếu giữa lượng hàng thực tế, hóa đơn, doanh thu và số tiền trích lập, chi sử dụng.

Một cơ chế giám sát hiệu quả không chỉ giúp cơ quan quản lý phát hiện sai phạm mà còn bảo vệ những doanh nghiệp thực hiện đúng quy định, hạn chế rủi ro phát sinh từ việc sử dụng nguồn tiền có mục đích quản lý đặc thù.

Hơn 100 tỷ đồng được nộp khắc phục hậu quả

Phiên tòa có tổng cộng 23 bị cáo, trong đó 12 người thuộc Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức. Sáu bị cáo đang bị tạm giam, 17 bị cáo được tại ngoại. Có 15 luật sư đăng ký tham gia bào chữa.

Tòa án cũng triệu tập đại diện Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, 6 Cơ quan Thuế tại các tỉnh, thành phố cùng khoảng 60 người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến tham gia tố tụng.

Đáng chú ý, trong quá trình điều tra, các bị cáo đã chủ động nộp hơn 100 tỷ đồng để khắc phục hậu quả liên quan đến Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức. Riêng Chu Thị Thành đã nộp hơn 99 tỷ đồng.

Việc khắc phục hậu quả là tình tiết được xem xét theo quy định pháp luật, nhưng không thay thế việc xác định trách nhiệm hình sự của từng bị cáo tại phiên tòa.

Vụ án Thiên Minh Đức vì vậy không chỉ là câu chuyện về trách nhiệm của những cá nhân bị truy tố, mà còn đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Đối với cộng đồng doanh nghiệp, minh bạch dòng tiền, kiểm soát chứng từ và tuân thủ nghĩa vụ thuế không đơn thuần là yêu cầu kế toán, mà là nền tảng để bảo đảm năng lực quản trị và uy tín trên thị trường.