Từ vụ CTCP tập đoàn HC Sơn Nam kê khai sai sản lượng, lộ khoảng trống giám sát tại mỏ

Hơn 1,6 tỷ đồng đã được Công ty CP Tập đoàn HC Sơn Nam nộp bổ sung vào ngân sách Nhà nước trong quá trình thanh tra sau khi cơ quan chức năng phát hiện sai lệch trong kê khai sản lượng khoáng sản. Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở khoản tiền phải nộp thêm, mà còn ở những thiếu sót trong hệ thống theo dõi sản lượng, kiểm kê trữ lượng và giám sát khoáng sản vận chuyển ra khỏi mỏ.

Kết luận thanh tra số 708/KL-TTCP của Thanh tra Chính phủ về công tác quản lý, cấp phép khoáng sản và hoạt động khai thác tại Nghệ An xác định Công ty CP Tập đoàn HC Sơn Nam có nhiều vi phạm trong quá trình thực hiện giấy phép khai thác khoáng sản do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp.

Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt vi phạm tại Công ty CP Tập đoàn HC Sơn Nam trong hoạt động khai thác khoáng sản, từ kê khai thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường đến thống kê sản lượng, kiểm kê trữ lượng và giám sát khoáng sản đưa ra khỏi mỏ - Ảnh minh họa.

Sai lệch sản lượng kéo theo nghĩa vụ tài chính

Theo kết luận thanh tra, HC Sơn Nam khai sai sản lượng tính thuế tài nguyên, đồng thời kê khai sai sản lượng và hệ số tính phí bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản. Đây là những căn cứ trực tiếp để xác định nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp đối với tài nguyên được khai thác.

Trong quá trình thanh tra, doanh nghiệp đã kê khai và nộp bổ sung 1,611 tỷ đồng vào ngân sách Nhà nước theo các giấy nộp tiền ngày 28/5/2026 và 3/6/2026. Thông tin này được Báo Điện tử Chính phủ xác nhận khi thông tin về kết quả thanh tra tại Nghệ An.

Tuy nhiên, việc đã nộp bổ sung khoản tiền trên không đồng nghĩa toàn bộ nghĩa vụ tài chính đã được xác định và hoàn tất. Thanh tra Chính phủ yêu cầu UBND tỉnh Nghệ An chỉ đạo cơ quan thuế tiếp tục rà soát, truy thu đầy đủ thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường còn thiếu và tiền chậm nộp đối với doanh nghiệp.

Yêu cầu này cho thấy công việc sau thanh tra không chỉ là ghi nhận số tiền doanh nghiệp đã khắc phục, mà còn phải đối chiếu lại căn cứ tính thuế, phí để xác định chính xác nghĩa vụ còn phải thực hiện.

Thiếu trạm cân, bản đồ và kiểm kê trữ lượng

Đáng chú ý, những sai lệch trong kê khai tài chính tại HC Sơn Nam xuất hiện cùng nhiều thiếu sót trong công tác quản lý sản lượng khai thác thực tế.

Theo kết luận thanh tra, doanh nghiệp có hai hành vi lập thiếu mẫu biểu hoặc lập không đúng mẫu biểu thống kê sản lượng khoáng sản khai thác. Hai hành vi khác liên quan đến việc không lập bản đồ hiện trạng, mặt cắt hiện trạng khu vực khai thác và không thực hiện thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản còn lại trong phạm vi được phép khai thác.

Doanh nghiệp còn không lắp đặt trạm cân tại nơi vận chuyển khoáng sản nguyên khai ra khỏi mỏ để theo dõi, lưu trữ thông tin theo quy định.

Các yêu cầu về trạm cân, thống kê sản lượng và kiểm kê trữ lượng không đơn thuần là thủ tục hồ sơ. Đây là những công cụ quan trọng để xác định khối lượng khoáng sản đã khai thác, đối chiếu với giấy phép, theo dõi lượng tài nguyên còn lại và kiểm soát cơ sở tính thuế, phí.

Khi dữ liệu tại mỏ thiếu tính đầy đủ và liên tục, việc đối chiếu giữa sản lượng khai thác thực tế, khối lượng vận chuyển và số liệu doanh nghiệp kê khai sẽ gặp khó khăn. Điều đó đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát bằng dữ liệu có thể kiểm chứng, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào báo cáo do doanh nghiệp lập.

Ngoài các vi phạm liên quan đến sản lượng và nghĩa vụ tài chính, HC Sơn Nam còn sử dụng đất hoạt động khoáng sản theo giấy phép trước khi được cơ quan có thẩm quyền cho thuê đất và bàn giao đất trên thực địa; bổ nhiệm Giám đốc điều hành mỏ không đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định pháp luật về khoáng sản.

Yêu cầu siết kiểm soát từ mỏ đến khâu kê khai

Những vấn đề tại HC Sơn Nam cần được đặt trong bối cảnh chính quyền tỉnh Nghệ An đang tăng cường kiểm soát hoạt động khai thác, vận chuyển và mua bán khoáng sản trên địa bàn.

Trước đó, ngày 25/9/2026, Doanh nghiệp và Hội nhập thông tin về chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải, yêu cầu các cơ quan chức năng đối chiếu dữ liệu từ trạm cân, thiết bị đo, camera giám sát với hồ sơ kê khai thuế và sản lượng khai thác thực tế. Đây là một trong những giải pháp nhằm hạn chế thất thoát tài nguyên và nghĩa vụ tài chính.

Có thể xem yêu cầu này là một hướng kiểm soát cần thiết đối với hoạt động khai khoáng: dữ liệu sản lượng phải được ghi nhận xuyên suốt từ khâu khai thác, cân đo, vận chuyển đến kê khai nghĩa vụ tài chính. Khi các nguồn dữ liệu được kết nối và đối chiếu thường xuyên, cơ quan quản lý có thêm cơ sở phát hiện chênh lệch, thay vì chỉ xử lý khi tiến hành thanh tra.

Trong kết luận thanh tra, Thanh tra Chính phủ yêu cầu UBND tỉnh Nghệ An chỉ đạo rà soát toàn diện hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan để xử lý theo thẩm quyền. Trường hợp phát hiện dấu hiệu tội phạm, cơ quan chức năng phải chuyển Cơ quan Điều tra xem xét, xử lý theo quy định.

Với HC Sơn Nam, việc nộp bổ sung hơn 1,6 tỷ đồng mới là một phần trong quá trình khắc phục những vấn đề được phát hiện. Kết quả rà soát nghĩa vụ tài chính, việc thực hiện đầy đủ các yêu cầu về quản lý sản lượng và xử lý những vi phạm liên quan sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ chấp hành kết luận thanh tra.

Đối với lĩnh vực khai thác khoáng sản, mỗi sai lệch về sản lượng không chỉ ảnh hưởng đến số thu ngân sách mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng kiểm soát tài nguyên quốc gia. Vì vậy, quản lý hiệu quả không thể chỉ dựa vào giấy phép và báo cáo định kỳ, mà cần hệ thống dữ liệu thực tế, minh bạch và có khả năng đối chiếu tại từng khâu hoạt động của mỏ.