Phú Quốc hướng tới Khu kinh tế đặc biệt, đón cơ hội từ APEC 2027

Phú Quốc đang đứng trước một giai đoạn phát triển có ý nghĩa quan trọng. Hạ tầng giao thông, hàng không, đô thị và dịch vụ được thúc đẩy để phục vụ APEC 2027, trong khi An Giang bắt đầu hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho mô hình Khu kinh tế đặc biệt.

Nếu được triển khai đồng bộ, đây có thể là nền tảng để đảo ngọc mở rộng không gian kinh tế, thu hút dòng vốn mới và nâng cấp vị thế trên bản đồ du lịch, dịch vụ quốc tế.

Từ nền tảng du lịch đến mục tiêu kinh tế quy mô lớn

Ngày 30/10, tại Kỳ họp thứ 7 (kỳ họp chuyên đề) khóa XI, HĐND tỉnh An Giang đã thông qua Đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là Khu kinh tế đặc biệt. Phạm vi đề nghị bao gồm toàn bộ địa giới đặc khu, diện tích tự nhiên 575,29 km², với quy mô dân số đến cuối năm 2025 là 179.060 người, không bao gồm đặc khu Thổ Châu. Đây là bước hoàn thiện hồ sơ để trình cấp có thẩm quyền xem xét, chưa phải quyết định công nhận chính thức.

Ngày 30/10, tại Kỳ họp thứ 7 (Kỳ họp chuyên đề) khóa XI, Hội đồng nhân dân tỉnh An Giang đã thông qua Đề án công nhận đặc khu Phú Quốc là Khu kinh tế đặc biệt - Ảnh: https://baoxaydung.vn

Những số liệu trong hồ sơ cho thấy Phú Quốc đã hình thành nền tảng kinh tế đáng kể. Giai đoạn 2021–2025, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 114.828 tỷ đồng; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt khoảng 198.512 tỷ đồng. Riêng năm 2025, đảo đón hơn 8,26 triệu lượt khách. Quy mô này phản ánh sức hút của thị trường du lịch, đồng thời cho thấy nhu cầu ngày càng lớn đối với vận tải, lưu trú, thương mại, ăn uống và các dịch vụ hỗ trợ.

Đáng chú ý, đề án đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2030 huy động khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội. Đến năm 2030, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn dự kiến đạt 66.292 tỷ đồng, lượng khách du lịch khoảng 15 triệu lượt. So với tổng vốn đầu tư toàn xã hội của giai đoạn 2021–2025, quy mô vốn dự kiến huy động trong 5 năm tiếp theo cao hơn khoảng 70%. Đây là tham vọng lớn, đòi hỏi khả năng hấp thụ vốn và tổ chức thực hiện dự án tương xứng.

Định hướng phát triển cũng không dừng ở việc mở rộng lượng khách. Phú Quốc được đặt mục tiêu trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch sinh thái biển có sức cạnh tranh quốc tế, gắn với thương mại, logistics và kinh tế biển. Nếu các lĩnh vực này phát triển đồng thời, cơ cấu kinh tế của đảo có thêm cơ hội đa dạng hóa, giảm phụ thuộc vào tính mùa vụ của hoạt động du lịch nghỉ dưỡng.

APEC 2027 tạo lực đẩy cho hạ tầng và kết nối quốc tế

Một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy triển vọng của Phú Quốc là chuỗi dự án phục vụ APEC 2027. Theo thông tin từ tỉnh An Giang, danh mục triển khai gồm 21 công trình, dự án, trong đó có 10 dự án đầu tư công và 11 dự án PPP, đầu tư kinh doanh. Các hạng mục trải rộng từ Trung tâm Hội nghị APEC, Đại lộ APEC, đường tỉnh ĐT.975, tuyến tàu điện đô thị đến sân bay, cấp nước, xử lý chất thải và chỉnh trang hạ tầng đô thị.

Tổ hợp Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các công trình chức năng đang được xây dựng tại Phú Quốc, phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 - Ảnh: TTXVN.

Riêng dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc có tổng mức đầu tư được công bố khoảng 22.000 tỷ đồng. Các hạng mục nhà ga, sân đỗ, nhà ga VIP và đường cất hạ cánh được triển khai nhằm tăng năng lực tiếp nhận, phục vụ khách quốc tế.

Cùng với đó, tuyến tàu điện đô thị đoạn 1 được nhà đầu tư cam kết hoàn thành trước ngày 30/6/2027, góp phần bổ sung phương thức kết nối giữa các khu vực trên đảo.

Cơ chế hỗ trợ vốn cũng được điều chỉnh để thúc đẩy tiến độ. Theo Quyết định 1679/QĐ-TTg, ngân sách Trung ương hỗ trợ 70% phần vốn ngân sách Nhà nước đối với các dự án thuộc nhóm được quy định, địa phương cân đối 30% còn lại. Quyết định này đồng thời bổ sung nhà máy xử lý nước thải tập trung khu vực An Thới với hai trạm, mỗi trạm công suất 15.000 m³/ngày đêm, tổng mức đầu tư sơ bộ 800 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành vào tháng 8/2027.

Những công trình này có ý nghĩa vượt ra ngoài thời gian tổ chức hội nghị. Sân bay và giao thông thuận lợi hơn có thể mở rộng khả năng kết nối với các thị trường khách, nhà đầu tư và đối tác quốc tế. Trung tâm hội nghị, cơ sở lưu trú và dịch vụ phụ trợ tạo điều kiện phát triển phân khúc du lịch MICE (du lịch kết hợp hội nghị, khen thưởng, hội thảo và triển lãm), qua đó mở rộng nguồn cầu ngoài hoạt động nghỉ dưỡng truyền thống.

Tuy nhiên, hạ tầng chỉ tạo ra năng lực cung ứng. Để chuyển thành doanh thu và giá trị gia tăng, Phú Quốc còn cần hệ thống doanh nghiệp đủ khả năng cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp, nguồn nhân lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và mạng lưới kết nối hàng không, lữ hành, thương mại ổn định sau APEC.

Cơ chế mới và bài toán tăng trưởng sau sự kiện

Việc đề nghị công nhận Phú Quốc là Khu kinh tế đặc biệt được kỳ vọng tạo thêm dư địa về tổ chức bộ máy, quy hoạch, tài chính và quản lý phát triển. Trước đó, trong quá trình hoàn thiện đề án, UBND tỉnh An Giang đã yêu cầu làm rõ các nội dung về phân cấp, phân quyền, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đồng thời nghiên cứu kiến nghị thành lập khu thương mại tự do tại Phú Quốc.

Đường cất hạ cánh số 2 tại Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc đón chuyến bay thương mại đầu tiên ngày 29/10/2026, bổ sung năng lực khai thác hàng không cho đảo trước thềm APEC 2027 - Ảnh: Sun PhuQuoc Airways.

Nếu được cấp có thẩm quyền chấp thuận cùng các cơ chế cụ thể, mô hình này có thể hỗ trợ địa phương nâng cao tính chủ động trong điều phối quy hoạch, đầu tư và cung ứng dịch vụ công. Với doanh nghiệp, điều đáng quan tâm không chỉ là ưu đãi, mà còn là khả năng tiếp cận đất đai, hạ tầng, thủ tục hành chính minh bạch và tính ổn định của chính sách. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư dài hạn.

Dẫu vậy, tốc độ tăng trưởng cũng kéo theo áp lực đáng kể. Dân số, lượng khách và hoạt động xây dựng gia tăng sẽ làm tăng nhu cầu về nhà ở, lao động, điện, nước sạch, giao thông và dịch vụ công. Hồ sơ đề án đã đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ dân số sử dụng nước sạch đạt 90%, tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt đạt 98%. Những chỉ tiêu này cho thấy hạ tầng môi trường phải được xem là điều kiện phát triển kinh tế, không phải hạng mục bổ sung sau cùng.

Đường dây 110 kV Phú Quốc – Bắc Phú Quốc có tổng mức đầu tư gần 353 tỷ đồng, đóng điện ngày 28/8/2026, góp phần tăng cường năng lực cung ứng điện cho đảo - Ảnh: Huy Hùng/TTXVN.

Bài toán đặt ra là cân bằng giữa khai thác lợi thế du lịch với bảo tồn hệ sinh thái rừng, biển; giữa thu hút dự án mới với năng lực chịu tải của đảo; giữa phát triển đô thị với sinh kế và chất lượng sống của người dân. Nếu các vấn đề về nước sạch, xử lý nước thải, rác thải và quy hoạch không được giải quyết tương ứng, chi phí môi trường có thể làm suy giảm chính sức hấp dẫn đã tạo nên thương hiệu Phú Quốc.

APEC 2027 có thể đưa Phú Quốc đến gần hơn với mạng lưới kết nối quốc tế, nhưng giá trị kinh tế lâu dài không được quyết định chỉ bởi số lượng công trình hoàn thành hay lượng khách trong năm diễn ra sự kiện. Thước đo quan trọng hơn là khả năng duy trì dòng vốn đầu tư, mở rộng hoạt động dịch vụ có giá trị gia tăng, tạo việc làm ổn định và vận hành hạ tầng hiệu quả trong nhiều năm tiếp theo.

Với nền tảng du lịch đã hình thành, quy mô đầu tư đang mở rộng và đề án Khu kinh tế đặc biệt được đưa vào quy trình xem xét, Phú Quốc có cơ hội bước sang một chu kỳ phát triển mới. Điều quyết định là biến cơ hội từ APEC thành năng lực cạnh tranh thực chất, để tăng trưởng không dừng lại khi hội nghị khép lại.