Khơi thông vốn tư nhân qua PPP, cần cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng minh bạch

Trong giai đoạn 2026 – 2030, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, kéo theo nhu cầu đầu tư rất lớn cho hạ tầng, chuyển đổi số và các lĩnh vực trọng điểm. Tuy nhiên, theo tính toán của Bộ Tài chính, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội lên tới khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong khi ngân sách nhà nước chỉ có thể đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng.

Khoảng trống hơn 30 triệu tỷ đồng còn lại buộc phải trông cậy vào khu vực ngoài nhà nước, trong đó riêng khu vực tư nhân được kỳ vọng đóng góp hơn 25 triệu tỷ đồng. Điều này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của khu vực tư nhân trong chiến lược phát triển kinh tế.

Chia sẻ tại chương trình Đối thoại “Tối ưu hóa nguồn lực quốc gia - Vai trò của khu vực tư nhân trong hợp tác công - tư” vừa diễn ra mới đây, GS.TS. Hoàng Văn Cường, nguyên Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, nhấn mạnh rằng khu vực tư nhân không chỉ đơn thuần đóng góp vốn mà còn có khả năng huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

Khơi thông vốn tư nhân qua PPP, cần cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng minh bạch (Ảnh: Minh họa)

“Việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân không đơn thuần là huy động vốn, mà còn là quá trình khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực của xã hội để phục vụ tăng trưởng”, ông nhấn mạnh.

Theo ông, khu vực này còn có lợi thế về tính linh hoạt, khả năng thích ứng nhanh với thị trường và đặc biệt là năng lực đổi mới sáng tạo – yếu tố then chốt trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng hiện nay.

Vai trò ngày càng lớn của khu vực tư nhân

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài, cho rằng khu vực tư nhân không chỉ bao gồm các tập đoàn lớn mà còn là hệ thống doanh nghiệp nhỏ và vừa, hàng triệu hộ kinh doanh cá thể cùng nguồn vốn tích lũy trong dân cư.

Đây là những nguồn lực rất lớn nhưng chưa được khai thác đầy đủ. Theo thống kê, khu vực tư nhân hiện đóng góp khoảng 50% GDP và tạo ra khoảng 80% việc làm trong nền kinh tế. Tuy nhiên, con số này vẫn còn thấp nếu so với các quốc gia phát triển, nơi khu vực tư nhân có thể đóng góp tới 80% GDP.

“Dư địa đóng góp của khu vực tư nhân cho tăng trưởng kinh tế còn rất lớn. Việc huy động hiệu quả nguồn lực từ khu vực này sẽ là điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới”, ông Nguyễn Văn Toàn nhấn mạnh.

Không chỉ dừng lại ở nguồn lực trong nước, khu vực tư nhân còn bao gồm các yếu tố bên ngoài như vốn đầu tư, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và mạng lưới kết nối quốc tế. Đây là những yếu tố giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.

Theo các chuyên gia, kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có quốc gia nào đạt được trình độ phát triển cao chỉ dựa vào khu vực nhà nước hoặc đầu tư nước ngoài. Động lực tăng trưởng bền vững phải đến từ việc phát huy hiệu quả khu vực tư nhân.

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở cơ chế chia sẻ rủi ro

Dù tiềm năng lớn, việc huy động khu vực tư nhân vào các dự án hợp tác công – tư (PPP) vẫn đối mặt nhiều rào cản, trong đó nổi bật là vấn đề niềm tin và cơ chế chia sẻ rủi ro.

Theo ông Nguyễn Văn Toàn, bản chất của PPP là sự hợp tác dài hạn giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Để mối quan hệ này vận hành hiệu quả, yếu tố tiên quyết là niềm tin.

“Muốn hợp tác hiệu quả và lâu dài, trước hết phải xây dựng được niềm tin giữa các bên tham gia. Nếu thiếu niềm tin, rất khó để doanh nghiệp mạnh dạn bỏ vốn và gắn bó với các dự án có thời gian triển khai kéo dài nhiều năm”, ông nói.

Niềm tin này chỉ có thể được xây dựng khi khung pháp lý đảm bảo tính ổn định, minh bạch và dễ dự báo. Trong khi đó, thực tế cho thấy nhiều dự án PPP trước đây gặp khó khăn do thay đổi chính sách hoặc các yếu tố ngoài kiểm soát, khiến phần lớn rủi ro dồn về phía doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, GS.TS. Hoàng Văn Cường, cho rằng cơ chế chia sẻ rủi ro hiện nay chưa thực sự vận hành hiệu quả.

GS.TS. Hoàng Văn Cường, nguyên Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

“Chúng ta thường nói lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ, nhưng trên thực tế cơ chế chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân vẫn chưa thực sự vận hành hiệu quả. Đây là điều khiến nhiều doanh nghiệp và cả các tổ chức tín dụng trở nên thận trọng khi tham gia các dự án PPP”, ông nhận định.

Theo ông, để thu hút mạnh mẽ nguồn lực tư nhân, nguyên tắc chia sẻ rủi ro cần được thể chế hóa rõ ràng trong pháp luật và cụ thể hóa trong từng hợp đồng PPP. Đặc biệt, đối với các dự án có vòng đời dài và chịu nhiều biến động, việc phân bổ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức tài chính là yếu tố then chốt.

Bên cạnh đó, cần thay đổi tư duy quản lý theo hướng Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, định hướng và tạo môi trường thuận lợi, thay vì can thiệp sâu vào hoạt động của doanh nghiệp.

“Vai trò của Nhà nước không phải là làm thay thị trường hay làm thay doanh nghiệp, mà là xây dựng khuôn khổ, định hướng và tạo điều kiện để khu vực tư nhân phát huy tốt nhất năng lực của mình”, GS.TS. Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Trong bối cảnh không gian hợp tác ngày càng mở rộng, từ hạ tầng giao thông đến các lĩnh vực mới như năng lượng hay công nghệ, việc hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro sẽ là chìa khóa để khơi thông dòng vốn tư nhân.

Khi niềm tin được củng cố bằng một hành lang pháp lý minh bạch và ổn định, khu vực tư nhân sẽ không chỉ tham gia mà còn trở thành động lực trung tâm cho tăng trưởng kinh tế bền vững trong giai đoạn tới.