Thị trường vốn cần cú hích thể chế để giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng

Phát biểu khai mạc Hội thảo “Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn” ngày 23/7/2026, nhà báo Phạm Đức Sơn – Tổng biên tập Tạp chí Nhà đầu tư – cho biết định hướng phát triển thị trường vốn đã được xác lập rõ trong các chủ trương lớn của Đảng và Chính phủ. Theo đó, thị trường vốn cần được xây dựng theo hướng minh bạch, hiện đại, an toàn và bền vững, từng bước giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngắn hạn của hệ thống ngân hàng.

Ông Sơn nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển riêng lẻ từng cấu phần mà cần hoàn thiện đồng bộ thể chế cho thị trường chứng khoán, trái phiếu và các định chế trung gian. Đồng thời, việc thúc đẩy xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế, khu vực cũng là một bước đi quan trọng nhằm nâng tầm thị trường vốn Việt Nam.

Nhà báo Phạm Đức Sơn – Tổng biên tập Tạp chí Nhà đầu tư.

Theo nhà báo Phạm Đức Sơn, Nghị quyết 10 được ban hành trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển sang mô hình tăng trưởng mới, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đây là nền tảng để nền kinh tế hướng tới tăng trưởng nhanh nhưng vẫn đảm bảo tính bền vững trong dài hạn.

Ở góc độ điều hành, Chính phủ đã đặt ra mục tiêu tăng trưởng rất cao cho năm 2026, với mức phấn đấu từ 10% trở lên, trong đó riêng 6 tháng cuối năm kỳ vọng đạt gần 12%. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhu cầu vốn của nền kinh tế được dự báo sẽ tăng mạnh trong những năm tới.

Theo tính toán của Bộ Tài chính, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026–2030 cần đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương bình quân 7,7 triệu tỷ đồng mỗi năm – con số cao gấp hơn hai lần so với giai đoạn trước. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải mở rộng và đa dạng hóa các kênh dẫn vốn.

Toàn cảnh buổi Hội thảo Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy cấu trúc cung ứng vốn của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào hệ thống ngân hàng. Tỷ lệ tín dụng trên GDP đã lên tới khoảng 146%, thuộc nhóm cao trong các nền kinh tế có mức thu nhập trung bình thấp. Điều này tạo áp lực không nhỏ trong việc cân đối nguồn vốn cũng như quản trị rủi ro thanh khoản.

Trong khi đó, các kênh dẫn vốn khác vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Vốn hóa thị trường chứng khoán hiện đạt trên 10,6 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 82% GDP, nhưng dư nợ trái phiếu doanh nghiệp mới chỉ khoảng 1 triệu tỷ đồng, tương đương 10% GDP – mức còn khá khiêm tốn so với tiềm năng.

Bà Hà Thu Giang – Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước tại Hội thảo.

Tại hội thảo, bà Hà Thu Giang – Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước – đã chia sẻ về vai trò của hệ thống ngân hàng trong việc cung ứng vốn cho nền kinh tế. Theo bà, mục tiêu xuyên suốt của Ngân hàng Nhà nước là giữ vững ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để dòng vốn chảy vào sản xuất kinh doanh.

Bà cho biết, để đạt được mục tiêu này, ngành ngân hàng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó có việc hoàn thiện cơ chế chính sách, đẩy mạnh chuyển đổi số nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn nhanh hơn và minh bạch hơn. Song song đó, tín dụng được định hướng vào các lĩnh vực ưu tiên như sản xuất, xuất khẩu, nông nghiệp, trong khi các lĩnh vực rủi ro vẫn được kiểm soát chặt chẽ.

Một điểm nhấn quan trọng là chương trình kết nối Ngân hàng – Doanh nghiệp được triển khai rộng khắp, giúp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp ngay tại cơ sở. Bên cạnh đó, các gói tín dụng đặc thù dành cho những ngành trọng điểm cũng được thúc đẩy mạnh mẽ.

Theo bà Hà Thu Giang, kết quả bước đầu cho thấy các giải pháp này đang phát huy hiệu quả. Tính đến giữa tháng 7/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đã đạt gần 20,1 triệu tỷ đồng, tăng 7,86% so với cuối năm trước, với khoảng 1,16 triệu tỷ đồng vốn mới được đưa vào nền kinh tế.

Tuy nhiên, bà cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức lớn. Thứ nhất là tác động từ môi trường quốc tế như biến động giá năng lượng hay đứt gãy chuỗi cung ứng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp. Thứ hai là áp lực cân đối nguồn vốn khi tăng trưởng tín dụng cao hơn huy động, tạo ra khoảng chênh lệch lớn. Và thứ ba là sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng trong cấu trúc vốn của nền kinh tế.

Theo bà, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, không thể chỉ dựa vào tín dụng mà cần một giải pháp tổng thể, trong đó phát triển thị trường vốn – đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp – đóng vai trò then chốt nhằm giảm tải cho hệ thống ngân hàng.

Ông Hà Duy Tùng – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Cùng quan điểm, ông Hà Duy Tùng – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước – cho biết thị trường chứng khoán Việt Nam đang tiếp tục mở rộng và ngày càng khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn trung, dài hạn quan trọng của nền kinh tế.

Ông cho biết, đến cuối tháng 6/2026, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đã đạt khoảng 10,8 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP. Toàn thị trường có 54 doanh nghiệp có vốn hóa trên 1 tỷ USD, trong đó có 4 doanh nghiệp vượt mốc 10 tỷ USD. Quy mô thị trường trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,8 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 22% GDP.

Đáng chú ý, trong 6 tháng đầu năm, tổng giá trị huy động vốn qua thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp đạt hơn 325.000 tỷ đồng, tăng gần 16% so với cùng kỳ năm trước. Những con số này cho thấy thị trường vốn đang từng bước phát triển và đóng vai trò ngày càng rõ nét.

Tuy vậy, ông Hà Duy Tùng cũng nhấn mạnh rằng để thị trường vốn thực sự trở thành trụ cột của nền kinh tế, cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ về thể chế, nâng cao chất lượng hàng hóa và tăng cường tính minh bạch. Việc phát triển các sản phẩm tài chính mới và thu hút dòng vốn quốc tế cũng là những yếu tố quan trọng trong giai đoạn tới.

Từ các ý kiến tại hội thảo, có thể thấy điểm chung là yêu cầu xây dựng một hệ thống tài chính cân bằng hơn, trong đó thị trường vốn và hệ thống ngân hàng cùng đóng vai trò song hành. Khi các kênh dẫn vốn được phát triển đồng bộ, dòng tiền sẽ được phân bổ hiệu quả hơn, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của nền kinh tế Việt Nam trong những năm tới.