Tái cấu trúc kênh dẫn vốn giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng thúc đẩy tăng trưởng

Trước yêu cầu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới, câu chuyện huy động và phân bổ nguồn lực tài chính đang trở thành vấn đề trung tâm của nền kinh tế Việt Nam. Khi dư địa mở rộng tín dụng ngân hàng ngày càng thu hẹp, trong khi nhu cầu vốn trung và dài hạn liên tục gia tăng, việc tái cấu trúc các kênh dẫn vốn không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Tại hội thảo “Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn” diễn ra ngày 15/7 tại Hà Nội, nhiều chuyên gia và nhà quản lý đã chỉ ra rằng nền kinh tế không thể tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào hệ thống ngân hàng, mà cần phát triển đồng bộ các kênh huy động vốn khác như thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu.

Nền kinh tế cần đa dạng hóa kênh huy động vốn

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải cho rằng, để nâng cao hiệu quả huy động và phân bổ nguồn lực, việc phát triển đồng bộ các kênh dẫn vốn là điều kiện tiên quyết. Theo ông, tỷ lệ tín dụng hiện nay tương đương khoảng 146% GDP không phải là vấn đề đáng lo ngại nếu so sánh với quốc tế, bởi nhiều quốc gia có tỷ lệ này cao hơn. Tuy nhiên, điều cần quan tâm là chất lượng và tính bền vững của hệ thống tài chính, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn ngân hàng.

Tái cấu trúc kênh dẫn vốn giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng thúc đẩy tăng trưởng.

Một trong những điểm yếu được chỉ ra là hệ số an toàn vốn (CAR) của các ngân hàng Việt Nam hiện chỉ ở mức khoảng 12%, thấp hơn đáng kể so với mức phổ biến 15-18% của nhiều quốc gia. Bên cạnh đó, tình trạng lệch pha giữa nguồn vốn huy động chủ yếu là ngắn hạn trong khi nhu cầu cho vay lại tập trung vào trung và dài hạn đang tạo ra áp lực lớn cho hệ thống ngân hàng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng cung ứng vốn mà còn tiềm ẩn rủi ro cho toàn bộ hệ thống tài chính.

Mối quan hệ giữa thị trường tín dụng và thị trường chứng khoán cũng được nhấn mạnh. Khi lãi suất huy động tăng cao, kéo theo lãi suất cho vay lên mức 13-15%, chi phí vốn của doanh nghiệp sẽ gia tăng đáng kể. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả sản xuất kinh doanh mà còn tác động trực tiếp đến thanh khoản và khả năng huy động vốn trên thị trường chứng khoán. Chính vì vậy, việc phát triển thị trường vốn được xem là giải pháp quan trọng nhằm chia sẻ gánh nặng với hệ thống ngân hàng.

Trong ngắn hạn, các cơ quan quản lý đang tập trung vào việc cải thiện môi trường đầu tư thông qua cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Về dài hạn, các giải pháp mang tính nền tảng như hoàn thiện thể chế, phát triển sản phẩm mới và nâng cao chất lượng nhà đầu tư sẽ đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng một thị trường vốn hiệu quả và bền vững.

Phát triển nhà đầu tư tổ chức và sản phẩm tài chính mới

Bên cạnh việc đa dạng hóa kênh dẫn vốn, một vấn đề quan trọng khác được đặt ra là xây dựng lực lượng nhà đầu tư dài hạn cho thị trường. Ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cho biết nhu cầu huy động vốn trong giai đoạn 2026-2030 sẽ rất lớn để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Trong bối cảnh tín dụng ngân hàng không còn nhiều dư địa, thị trường vốn sẽ phải đảm nhận vai trò lớn hơn, đặc biệt là thị trường cổ phiếu và trái phiếu.

Đối với thị trường công cụ nợ, ông Sơn nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện khung pháp lý để triển khai các sản phẩm mới như trái phiếu phát hành theo phương thức đối tác công tư (PPP) và trái phiếu xanh. Đây không chỉ là công cụ huy động vốn hiệu quả mà còn góp phần thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững, bao gồm cả việc hình thành thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Để thu hút dòng vốn quốc tế, VSDC đã triển khai cơ chế Non-Prefunding, cho phép nhà đầu tư tổ chức nước ngoài không cần ký quỹ đủ tiền trước khi đặt lệnh. Đồng thời, việc tăng cường kết nối giữa hệ thống lưu ký, ngân hàng lưu ký và các công ty chứng khoán cũng đang được đẩy mạnh nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính toàn cầu tham gia thị trường Việt Nam.

Tuy nhiên, một thực tế đáng chú ý là khoảng 98-99% tài khoản trên thị trường hiện thuộc về nhà đầu tư cá nhân, trong khi lực lượng nhà đầu tư tổ chức vẫn còn khá mỏng. Điều này khiến thị trường dễ bị chi phối bởi tâm lý ngắn hạn, dẫn đến biến động mạnh và thiếu ổn định. Vì vậy, việc phát triển ngành quản lý quỹ, mở rộng các quỹ hưu trí, quỹ đầu tư và các định chế tài chính chuyên nghiệp được xem là giải pháp then chốt để tái cấu trúc hệ thống dẫn vốn.

Đồng quan điểm, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Quản lý quỹ PVI, cho rằng để thị trường vốn phát triển bền vững cần xây dựng đồng bộ ba trụ cột gồm ngân hàng, bảo hiểm và quỹ đầu tư. Bà nhấn mạnh các công ty quản lý quỹ cần nâng cao năng lực quản trị, đa dạng hóa sản phẩm và từng bước định hướng nhà đầu tư theo chiến lược dài hạn thay vì chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.

Ngoài ra, việc nâng cao chất lượng hoạt động định mức tín nhiệm, cải thiện tính minh bạch và tăng thanh khoản trên thị trường thứ cấp cũng là những yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Cùng với đó, đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước và thúc đẩy niêm yết doanh nghiệp FDI sẽ giúp gia tăng nguồn hàng chất lượng cho thị trường chứng khoán, qua đó nâng cao hiệu quả huy động vốn.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào chu kỳ phát triển mới với nhu cầu vốn ngày càng lớn, việc tái cấu trúc các kênh dẫn vốn theo hướng cân bằng, đa dạng và bền vững sẽ là chìa khóa quan trọng. Khi thị trường vốn được phát triển đúng hướng, không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng kinh tế dài hạn.