Hành lang kinh tế Việt - Trung: Bước chuyển từ kết nối quan hệ sang kết nối phát triển

Được hình thành từ năm 2004, trải qua 22 năm với 11 kỳ hội nfghị được tổ chức luân phiên, cơ chế hợp tác giữa Lào Cai, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) đã tạo nền tảng tương đối bền vững cho giao lưu giữa các địa phương. Tuy nhiên, dấu ấn đáng chú ý trong giai đoạn 2024 - 2026 không nằm ở số lượng hoạt động, mà ở sự thay đổi cách tiếp cận: từ kết nối quan hệ sang kết nối phát triển.

Bước chuyển này cho thấy các địa phương đang nhìn hành lang kinh tế như một chỉnh thể, thay vì tập hợp những quan hệ hợp tác song phương hoặc từng lĩnh vực riêng lẻ. Giao thông, cửa khẩu, logistics, dữ liệu, sản xuất, thị trường và doanh nghiệp được đặt trong mối liên kết toàn tuyến, hướng tới những sản phẩm và kết quả có thể đo đếm.

Các đại biểu tham dự Hội nghị hợp tác hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh (Việt Nam) và Vân Nam (Trung Quốc) lần thứ XII. (Ảnh: Nguyễn Thành Phú)

Mỗi địa phương trên hành lang nắm giữ một mắt xích quan trọng. Lào Cai giữ vai trò cửa ngõ; Hà Nội có lợi thế về thị trường, khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực; Hải Phòng gắn với hệ thống cảng biển và logistics; Quảng Ninh có thế mạnh về du lịch, dịch vụ; trong khi Vân Nam mở ra khả năng kết nối thị trường, công nghệ và các nguồn lực từ phía Trung Quốc.

Nhưng lợi thế địa lý chỉ có thể chuyển thành lợi thế kinh tế khi các mắt xích vận hành thông suốt. Nếu hạ tầng giao thông, thủ tục cửa khẩu, dữ liệu logistics và mạng lưới doanh nghiệp vẫn kết nối theo từng đoạn, hành lang chủ yếu làm nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa, chưa tạo được giá trị gia tăng tương xứng cho các địa phương nằm trên tuyến.

Đề xuất thúc đẩy Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài một công trình giao thông. Khi kết nối với hệ thống cửa khẩu và cảng biển, tuyến đường có thể rút ngắn hành trình hàng hóa, giảm chi phí logistics và nâng khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp.

Cùng với đường sắt, định hướng thí điểm cửa khẩu thông minh, vận tải không người lái qua biên giới và Khu hợp tác kinh tế qua biên giới cho thấy kết nối đang được mở rộng từ hạ tầng vật lý sang hạ tầng số. Dòng hàng hóa chỉ thực sự được khai thông khi dòng dữ liệu về phương tiện, đơn hàng, kiểm dịch và thủ tục hải quan có thể phối hợp đồng bộ.

Lãnh đạo các tỉnh, thành phố ký kết biên bản hội nghị hợp tác. (Ảnh: Nguyễn Thành Phú)

Một hành lang kinh tế chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp tìm thấy đối tác, thị trường và vị trí của mình trong chuỗi giá trị. Đề xuất xây dựng danh mục chung về dự án kêu gọi đầu tư, năng lực logistics, sản phẩm chủ lực, nhu cầu thị trường và doanh nghiệp đầu mối vì vậy có giá trị thực tiễn hơn hoạt động xúc tiến dàn trải.

Cách kết nối theo ngành hàng mở thêm cơ hội hình thành các chuỗi liên kết trong chế biến nông sản, công nghiệp hỗ trợ, thiết bị điện - điện tử, năng lượng xanh, logistics thông minh và thương mại điện tử xuyên biên giới. Khi năng lực và nhu cầu của từng địa phương được nhận diện rõ, doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu sản xuất, chế biến đến phân phối, thay vì chỉ mua bán hàng hóa qua cửa khẩu.

Với Lào Cai, sự chuyển dịch này mở ra triển vọng nâng vai trò từ địa bàn trung chuyển thành đầu mối kết nối cửa khẩu, logistics, sản xuất và thị trường. Giá trị mang lại cho địa phương khi đó không chỉ được đo bằng kim ngạch xuất nhập khẩu, mà còn nằm ở dịch vụ logistics, chế biến, thương mại số và khả năng tham gia của doanh nghiệp địa phương.

Ông Giàng Quốc Hưng - Phó Chủ tịch UBND tỉnh phát biểu bế mạc hội nghị. (Ảnh: Nguyễn Thành Phú)

Khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế xanh và nguồn nhân lực chất lượng cao đang được xác định là những động lực mới của hành lang. Việc phát huy vai trò của Hà Nội và Vân Nam như các trung tâm khoa học, công nghệ và kết nối thị trường có thể tạo không gian để gắn nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp, nhất là trong công nghiệp công nghệ cao và kinh tế số.

Du lịch cũng là phép thử rõ nét đối với khả năng phối hợp toàn tuyến. Định hướng xây dựng các tour Vân Nam - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, kết hợp đường bộ, đường sắt và đường hàng không cho thấy khả năng hình thành một sản phẩm liên vùng có quy mô lớn. Triển vọng khai thác phụ thuộc vào sự đồng bộ của giao thông, thủ tục xuất nhập cảnh, chất lượng dịch vụ và hoạt động quảng bá chung.

Sau hơn hai thập kỷ, hành lang kinh tế Việt - Trung đang bước vào giai đoạn mà hiệu quả hợp tác không còn được đánh giá chủ yếu bằng số cuộc gặp hay số lĩnh vực được đề cập. Thước đo quan trọng hơn sẽ là những tuyến kết nối được hình thành, dự án được triển khai, chuỗi cung ứng đi vào vận hành và giá trị mà doanh nghiệp, người dân từng địa phương nhận được.