Bức tranh doanh nghiệp 9 tháng năm 2026 cho thấy hai xu hướng diễn ra song song: số doanh nghiệp gia nhập thị trường và quay trở lại hoạt động vẫn cao hơn số rút lui, trong khi áp lực duy trì hoạt động chưa giảm rõ ở nhóm doanh nghiệp nhỏ và các ngành dịch vụ. Vì vậy, chênh lệch dương về số lượng là tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ để phản ánh đầy đủ sức khỏe của khu vực doanh nghiệp.
Theo Cục Thống kê, trong 9 tháng năm 2026, cả nước có 223,9 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, trong khi 172 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Chênh lệch đạt khoảng 51,9 nghìn doanh nghiệp, tương đương số gia nhập và tái gia nhập cao hơn 30,2%; tính bình quân, cứ một doanh nghiệp rút lui có khoảng 1,3 doanh nghiệp gia nhập hoặc quay trở lại.
![]() |
| Đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa tham dự hội nghị đối thoại tại Hà Nội năm 2026. Khu vực doanh nghiệp nhỏ tiếp tục là nhóm chịu nhiều sức ép về vốn, chi phí và thị trường - Ảnh: VGP. |
Doanh nghiệp mới không chỉ tăng về số lượng
Trong 223,9 nghìn doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, có 149,7 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, tăng 3,2% so với cùng kỳ năm trước. Tổng vốn đăng ký của nhóm này đạt khoảng 1.884 nghìn tỷ đồng, tăng 32,7%, trong khi vốn đăng ký bình quân đạt 12,6 tỷ đồng/doanh nghiệp, tăng 28,5%.
Khoảng cách giữa tốc độ tăng vốn và tốc độ tăng số lượng là một tín hiệu đáng chú ý. Nếu số doanh nghiệp thành lập mới chỉ tăng 3,2% nhưng vốn đăng ký tăng hơn 32%, điều đó cho thấy một bộ phận doanh nghiệp mới bước vào thị trường với quy mô vốn lớn hơn so với cùng kỳ.
Xu hướng này cũng thể hiện ở cơ cấu vốn. Số doanh nghiệp thành lập mới có vốn từ 100 đến 1.000 tỷ đồng tăng 29,3%, còn nhóm từ 50 đến 100 tỷ đồng tăng 8,9%. Khu vực công nghiệp và xây dựng ghi nhận 36,9 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, tăng 14,1%; nông, lâm nghiệp và thủy sản có 1,6 nghìn doanh nghiệp, tăng 17%, trong khi dịch vụ có 111,2 nghìn doanh nghiệp, chiếm hơn 74% tổng số doanh nghiệp mới.
Ở góc độ chính sách, Báo cáo kinh tế - xã hội năm 2026 của Chính phủ cũng đánh giá trong 9 tháng có gần 224 nghìn doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, cao hơn số rút lui; cả năm ước có khoảng 1,11 triệu doanh nghiệp đang hoạt động.
Những con số này phản ánh dòng vốn và ý định kinh doanh vẫn tiếp tục hình thành, đồng thời cho thấy khu vực doanh nghiệp chưa rơi vào trạng thái co hẹp về số lượng. Tuy nhiên, phía sau chênh lệch dương đó vẫn tồn tại một lớp doanh nghiệp đang chịu sức ép lớn về khả năng tồn tại.
Sức ép rút lui tập trung ở doanh nghiệp nhỏ và dịch vụ
Trong 9 tháng, có 172 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, giảm 1,7% so với cùng kỳ. Điều đáng lưu ý không chỉ nằm ở quy mô tuyệt đối của con số này mà ở cơ cấu doanh nghiệp rời thị trường.
![]() |
| Trong 9 tháng năm 2026, cứ một doanh nghiệp rút lui thì có khoảng 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường hoặc quay trở lại hoạt động. |
Cục Thống kê nhận định áp lực rút lui tập trung chủ yếu ở nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ; doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vẫn dễ bị tác động bởi biến động sức cầu, chi phí đầu vào, khả năng tiếp cận vốn và cạnh tranh.
Xét theo ngành, riêng khu vực dịch vụ có khoảng 129,5 nghìn doanh nghiệp rút lui, chiếm 75,2% tổng số doanh nghiệp rời thị trường. Trong đó, bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy có 67,3 nghìn doanh nghiệp rút lui, tương đương 39,1% tổng số. Đây cũng là những lĩnh vực có mật độ doanh nghiệp nhỏ cao, nhạy cảm với sức mua, chi phí mặt bằng và thay đổi phương thức tiêu dùng.
Điều này cho thấy bài toán hiện nay không chỉ là tạo điều kiện để doanh nghiệp thành lập, mà còn phải kéo dài vòng đời hoạt động của doanh nghiệp sau khi đã bước vào thị trường. Một môi trường kinh doanh thuận lợi không thể chỉ được đo bằng số giấy chứng nhận đăng ký mới, mà còn phải nhìn vào khả năng doanh nghiệp tồn tại, mở rộng quy mô và tạo việc làm sau những năm đầu hoạt động.
Kết quả điều tra doanh nghiệp chế biến, chế tạo cũng cho thấy áp lực chi phí chưa biến mất. Trong quý III/2026, 31,3% doanh nghiệp cho biết chi phí sản xuất trên một đơn vị sản phẩm tăng; 45,2% kiến nghị giảm lãi suất cho vay và 40,7% đề nghị ổn định giá nguyên vật liệu, năng lượng.
Không nên nhìn riêng mức tăng doanh nghiệp giải thể
Một điểm cần lưu ý khi đánh giá sức khỏe doanh nghiệp là cách đọc số liệu rút lui khỏi thị trường.
Trong 9 tháng, số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn giảm 9,7%, số doanh nghiệp chờ làm thủ tục giải thể giảm 37%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%. Cục Thống kê lưu ý một phần doanh nghiệp hoàn tất giải thể trong kỳ có thể là những trường hợp phát sinh từ trước, đến nay mới hoàn tất thanh lý tài sản, nghĩa vụ thuế, công nợ và các thủ tục liên quan; vì vậy không nên đồng nhất mức tăng số doanh nghiệp hoàn tất giải thể với mức tăng tương ứng của khó khăn mới phát sinh.
Cách phân biệt này đặc biệt quan trọng bởi khái niệm “rút lui khỏi thị trường” gồm cả doanh nghiệp tạm ngừng có thời hạn, doanh nghiệp đang chờ giải thể và doanh nghiệp đã hoàn tất giải thể. Mỗi nhóm phản ánh một trạng thái khác nhau, từ tạm thời thu hẹp hoạt động đến chấm dứt hoàn toàn tư cách kinh doanh.
Vì vậy, con số 1,3 doanh nghiệp gia nhập cho mỗi doanh nghiệp rút lui nên được nhìn như một tín hiệu về dòng chảy của khu vực doanh nghiệp, hơn là một chỉ báo duy nhất về sức khỏe nền kinh tế.
Trong bối cảnh số lượng doanh nghiệp mới vẫn tăng và quy mô vốn đăng ký có xu hướng lớn hơn, trọng tâm chính sách trong giai đoạn tới sẽ không chỉ nằm ở khuyến khích gia nhập thị trường. Cục Thống kê cho rằng hỗ trợ doanh nghiệp cần chuyển mạnh sang nâng khả năng duy trì, mở rộng hoạt động, tiếp cận tín dụng, công nghệ và thị trường, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Dòng doanh nghiệp gia nhập thị trường tiếp tục lớn hơn dòng rút lui cho thấy niềm tin kinh doanh chưa suy giảm theo hướng tiêu cực. Nhưng chất lượng của quá trình này sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào việc doanh nghiệp có đủ sức vượt qua những năm đầu, mở rộng quy mô và đứng vững trước áp lực chi phí, vốn và cạnh tranh hay không.