Cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa lĩnh 3 năm tù trong vụ Mỏ số 2 Thanh Hóa

Chiều 13/11, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân TP. Hà Nội tuyên án sơ thẩm đối với 11 bị cáo trong vụ Mỏ số 2 Thanh Hóa, khép lại quá trình xét xử chuỗi sai phạm từ chuyển nhượng quyền khai thác, cấp phép khoáng sản đến hoạt động khai thác, kế toán và nghĩa vụ thuế tại Công ty cổ phần Khoáng sản Thiên An Phát.

Cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Giang bị phạt 3 năm tù về tội “Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”.

Cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Giang khai báo trước tòa.

Mức án này thấp hơn mức cao nhất 42 tháng tù mà đại diện Viện Kiểm sát đề nghị trước đó. Bản án sơ thẩm đồng thời cho thấy sự phân hóa khá rõ giữa trách nhiệm của nhóm cán bộ tham gia quá trình tham mưu, quyết định cấp phép với nhóm doanh nghiệp trực tiếp tổ chức khai thác, quản lý sản lượng và hạch toán doanh thu.

Trách nhiệm của người có thẩm quyền quyết định cấp phép

Theo Hội đồng xét xử, thời điểm giữ chức Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, ông Lê Đức Giang được phân công giúp Chủ tịch UBND tỉnh theo dõi, chỉ đạo lĩnh vực tài nguyên, khoáng sản và hoạt động của cơ quan chuyên môn về tài nguyên môi trường.

Quá trình giải quyết hồ sơ Mỏ số 2, bị cáo Giang đã ký văn bản chấp thuận chuyển nhượng quyền khai thác và ký giấy phép khai thác khoáng sản cho Công ty Thiên An Phát trái quy định, gây thất thoát tài sản Nhà nước hơn 5,1 tỷ đồng. Hội đồng xét xử xác định trong nhóm bị cáo cùng bị truy tố về hành vi vi phạm quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước, ông Giang là người có chức vụ cao nhất, có thẩm quyền quyết định đối với việc chuyển nhượng và cấp phép nên phải chịu trách nhiệm lớn hơn.

Cùng tội danh, Phạm Văn Hoành - cựu Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa - bị tuyên 30 tháng tù; Nguyễn Thế Hùng - cựu Trưởng phòng Tài nguyên khoáng sản và Nguyễn Văn Tâm - cựu chuyên viên Văn phòng UBND tỉnh Thanh Hóa, lần lượt lĩnh 26 tháng và 24 tháng tù nhưng được hưởng án treo.

Khi lượng hình, Tòa ghi nhận các tình tiết giảm nhẹ như thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, hợp tác với Cơ quan Điều tra, tự nguyện khắc phục hậu quả và nộp lại tiền hưởng lợi bất chính. Đây là cơ sở để Hội đồng xét xử quyết định hình phạt cụ thể đối với từng bị cáo trên cơ sở vai trò và mức độ tham gia.

Từ sai phạm cấp phép đến khai thác và để doanh thu ngoài sổ sách

Nếu nhóm cán bộ bị xử lý về trách nhiệm trong quá trình chuyển nhượng và cấp phép, nhóm doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm đối với những hành vi phát sinh trực tiếp trong quá trình khai thác Mỏ số 2.

Bị cáo Nguyễn Xuân Tùng - cựu Giám đốc Công ty Thiên An Phát - bị tuyên 3 năm 6 tháng tù về tội “Vi phạm quy định về khai thác tài nguyên” và 4 năm 6 tháng tù về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”, tổng hợp hình phạt là 8 năm tù.

Các bị cáo còn lại nhận mức án từ 15 tháng tù cho hưởng án treo đến 7 năm 6 tháng tù.

Theo nội dung vụ án, trong thời gian từ tháng 4 đến tháng 11/2023, Công ty Thiên An Phát đã khai thác toàn bộ sản lượng được cấp phép hơn 147.294 m³ cát ở trạng thái tự nhiên, tương đương hơn 165.705 m³ cát ở trạng thái nở rời. Tuy nhiên, doanh nghiệp chỉ kê khai 32.337 m³ cát với doanh thu hơn 4,9 tỷ đồng để thực hiện nghĩa vụ thuế, phí, trong khi hơn 133.368 m³ cát khai thác và bán ra không được phản ánh đầy đủ trên sổ sách kế toán.

Kết luận giám định xác định việc khai báo không đúng sản lượng khai thác và doanh thu bán cát đã gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 8 tỷ đồng tiền thuế, phí.

Điểm cần phân biệt là khoản hơn 5,1 tỷ đồng được xác định trong hành vi vi phạm quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước của nhóm cán bộ không phải cùng một khoản với hơn 8 tỷ đồng thiệt hại về thuế, phí phát sinh trong quá trình doanh nghiệp khai thác và hạch toán. Đây là hai nhóm hành vi, hai cơ chế gây thiệt hại và được xem xét dưới các tội danh khác nhau.

Bản án phân hóa rõ trách nhiệm quản lý và trách nhiệm doanh nghiệp

Diễn biến từ điều tra đến xét xử vụ Mỏ số 2 Thanh Hóa cho thấy sai phạm không dừng ở một quyết định hành chính hay một khâu khai thác riêng lẻ, mà nối tiếp qua nhiều công đoạn: từ chuyển nhượng quyền khai thác, tham mưu và cấp phép cho đến tổ chức khai thác, xác định sản lượng, hạch toán doanh thu và thực hiện nghĩa vụ với ngân sách.

Trước đó, tại phiên tranh luận ngày 12/11, Viện Kiểm sát đề nghị phạt Lê Đức Giang từ 36–42 tháng tù; Phạm Văn Hoành từ 30–36 tháng tù; Nguyễn Thế Hùng và Nguyễn Văn Tâm từ 24–30 tháng tù nhưng cho hưởng án treo. Với mức 3 năm tù được tuyên, ông Giang nhận hình phạt ở mức thấp nhất trong khoảng Viện Kiểm sát đề nghị.

Bản án sơ thẩm cũng làm rõ nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm: người có thẩm quyền ra quyết định phải chịu trách nhiệm đối với hậu quả từ quyết định quản lý trái quy định; những người tham mưu được xem xét theo mức độ tham gia; trong khi nhóm doanh nghiệp trực tiếp khai thác, tổ chức kế toán và quản lý doanh thu phải chịu trách nhiệm đối với những hậu quả phát sinh trong quá trình vận hành mỏ.

Với phán quyết ngày 13/11, vụ Mỏ số 2 Thanh Hóa chuyển từ giai đoạn xác định cáo buộc sang xác lập trách nhiệm hình sự ở cấp sơ thẩm. Qua đó, vụ án tiếp tục đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt quá trình chuyển nhượng quyền khai thác khoáng sản, thẩm định hồ sơ và cấp phép, đồng thời bảo đảm sản lượng tài nguyên khai thác thực tế phải được quản lý đầy đủ từ mỏ đến sổ sách kế toán và nghĩa vụ ngân sách.