Thiên nhiên là tài sản chung nhưng cũng là nguồn lực trực tiếp gắn với đời sống và sự phát triển lâu dài của mỗi địa phương. Rừng, động vật hoang dã, chim di cư và nguồn lợi thủy sản không tồn tại tách rời con người mà có mối quan hệ chặt chẽ với môi trường sinh thái, sinh kế và chất lượng cuộc sống cộng đồng. Khi những nguồn tài nguyên ấy bị săn bắt, khai thác hoặc mua bán trái phép, tổn thất không chỉ thuộc về tự nhiên mà còn ảnh hưởng đến lợi ích của chính người dân.
Bởi vậy, bảo vệ thiên nhiên trước hết phải bắt đầu từ nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật. Nếu người dân chưa hiểu rõ hành vi nào bị nghiêm cấm, chưa nhận thức đầy đủ hậu quả của việc săn bắt, tiêu thụ động vật hoang dã hay sử dụng phương tiện khai thác thủy sản trái phép, thì công tác quản lý sẽ gặp nhiều khó khăn. Ngược lại, khi mỗi người hiểu luật, tự giác thực hiện và chủ động nhắc nhở người thân, cộng đồng sẽ trở thành lực lượng phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở.
![]() |
| Khu vực rừng Dìn Sán tại thôn Mào Sao Chải, xã Sín Chéng, tỉnh Lào Cai. |
Tại xã Sín Chéng, tỉnh Lào Cai, yêu cầu này được cụ thể hóa bằng việc triển khai các hoạt động phối hợp bảo vệ động vật hoang dã, bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ nguồn lợi thủy sản theo Văn bản số 2984/BNNMT-LNKL ngày 30/3/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Văn bản số 3861/UBND-NC ngày 15/5/2026 của UBND tỉnh Lào Cai.
UBND xã Sín Chéng đã ban hành các văn bản chỉ đạo, xây dựng kế hoạch, thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ công tác liên ngành; đồng thời phân công các thôn, Công an xã, Kiểm lâm địa bàn và các đoàn thể phối hợp tuyên truyền, kiểm tra, nắm tình hình. Trọng tâm là phòng ngừa, phát hiện các hành vi săn bắt, vận chuyển, mua bán, nuôi nhốt trái phép động vật hoang dã và khai thác thủy sản bằng phương thức bị cấm.
Đáng chú ý, việc tuyên truyền không chỉ được thực hiện trong hội nghị mà còn hướng đến những địa điểm, nhóm đối tượng có liên quan trực tiếp. Hoạt động tại chợ Sín Chéng, lực lượng Kiểm lâm phối hợp với chính quyền và các đơn vị liên quan tổ chức tuyên truyền về bảo vệ động vật rừng, chim hoang dã, chim di cư; khoảng 500 lượt người được tiếp cận thông tin ngay tại phiên chợ.
Cách làm này cho thấy pháp luật sẽ gần gũi và dễ tiếp nhận hơn khi được truyền tải trong không gian sinh hoạt quen thuộc của người dân, bằng nội dung cụ thể, gắn với những hành vi có thể phát sinh trong đời sống hằng ngày.
![]() |
| Lực lượng Kiểm lâm phối hợp với chính quyền và các đơn vị liên quan tổ chức tuyên truyền về bảo vệ động vật rừng, chim hoang dã, chim di cư tại chợ Sín Chéng. |
UBND xã Sín Chéng đã tổ chức buổi tuyên truyền lồng ghép với hơn 80 lượt người tham gia; phát nội dung trên hệ thống loa truyền thanh xã 4 lượt và đăng một tin, bài qua mạng xã hội, nhóm Zalo thôn, xã. Cùng với đó, một hộ kinh doanh, nhà hàng, quán ăn ký cam kết không săn bắt, mua bán, tàng trữ, tiêu thụ động vật hoang dã; một hộ dân cam kết không sử dụng kích điện, chất nổ và ngư cụ bị cấm trong khai thác thủy sản.
Những con số này phản ánh nỗ lực của địa phương trong việc kết hợp tuyên truyền rộng rãi với vận động trực tiếp. Tuy nhiên, nhìn nhận khách quan, số hộ ký cam kết trong kỳ báo cáo còn khiêm tốn. Điều đó cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục mở rộng phạm vi vận động, không để hoạt động tuyên truyền dừng lại ở một vài buổi phổ biến hay những bản cam kết mang tính hình thức.
Hiệu quả của công tác phổ biến pháp luật không nên chỉ đo bằng số hội nghị, số lượt phát thanh hoặc số người tham dự. Điều cần quan tâm hơn là nhận thức và hành vi của người dân thay đổi như thế nào sau tuyên truyền; các cơ sở kinh doanh có chủ động từ chối tiêu thụ động vật hoang dã không rõ nguồn gốc hay không; người dân có chấm dứt việc sử dụng phương tiện khai thác bị cấm và sẵn sàng thông báo khi phát hiện vi phạm hay không.
Muốn tạo được chuyển biến đó, nội dung tuyên truyền cần dễ hiểu, sát thực tế và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Với hộ kinh doanh, cần nhấn mạnh trách nhiệm không mua bán, lưu giữ, tiêu thụ trái phép động vật hoang dã. Với người dân khai thác thủy sản, cần giải thích rõ tác hại của việc sử dụng kích điện, chất nổ và ngư cụ bị cấm. Với các thôn, bản, cần phát huy vai trò của trưởng thôn, người có uy tín và các tổ chức đoàn thể trong vận động, nhắc nhở, giám sát cộng đồng.
Khi pháp luật được giải thích bằng những câu chuyện cụ thể, gắn với lợi ích của gia đình và môi trường sống của thôn bản, người dân sẽ dễ hiểu, dễ nhớ và có động lực tự giác thực hiện hơn.
![]() |
| Các lực lượng chức năng tuyên truyền trực tiếp về bảo vệ động vật rừng, chim hoang dã, chim di cư đến người dân. |
Một kết quả đáng ghi nhận trong báo cáo của UBND xã Sín Chéng là qua rà soát, địa phương chưa phát hiện tụ điểm phức tạp về buôn bán, nuôi nhốt động vật hoang dã trái phép; chưa phát hiện trường hợp sử dụng chất nổ, xung điện hoặc ngư cụ bị cấm trong khai thác thủy sản.
Đây là tín hiệu tích cực trong công tác quản lý địa bàn. Tuy nhiên, chưa phát hiện vi phạm không có nghĩa là nguy cơ đã được loại bỏ. Địa bàn rộng, địa hình phức tạp, một số khu vực giáp ranh khó kiểm tra thường xuyên; trong khi lực lượng thực hiện nhiệm vụ chủ yếu kiêm nhiệm và kinh phí dành cho tuyên truyền, tuần tra còn hạn chế. Vì vậy, công tác phòng ngừa cần được duy trì liên tục, kết hợp giữa tuyên truyền, nắm tình hình và kiểm tra thực tế.
Bảo vệ thiên nhiên cũng không chỉ giới hạn ở việc ngăn chặn săn bắt động vật hoang dã hay khai thác thủy sản trái phép. Tại thôn Mào Sao Chải, khu vực rừng Dìn Sán có 10 cây nghiến cổ thụ, trong đó 5 cây đã hàng trăm năm tuổi. Người dân cùng lực lượng chức năng duy trì hoạt động tuần tra, kiểm tra và phối hợp bảo vệ rừng. Đây là một ví dụ cụ thể cho thấy trách nhiệm giữ gìn tài nguyên thiên nhiên có thể bắt đầu từ chính những giá trị hiện hữu trong cộng đồng.
Đặc biệt, Hạt Kiểm lâm khu vực Bắc Hà đã lồng ghép và phổ biến những quy định cơ bản của pháp luật về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng; các hành vi bị nghiêm cấm trong khai thác, mua bán, tàng trữ, vận chuyển lâm sản trái pháp luật; những hành vi vi phạm thường gặp và mức xử phạt theo quy định. Đồng thời, hướng dẫn người dân cách phòng ngừa, phát hiện vi phạm; nhận biết các dấu hiệu khai thác, mua bán, vận chuyển lâm sản trái pháp luật; chủ động cung cấp thông tin, tố giác hành vi vi phạm, không tiếp tay hoặc che giấu các hành vi vi phạm pháp luật.
Một nội dung khác được xã quan tâm là tuyên truyền tại các cơ sở tín ngưỡng, tâm linh về hoạt động phóng sinh đúng quy định. Người dân được khuyến cáo không thả các loài ngoại lai xâm hại, không phóng sinh động vật không rõ nguồn gốc. Cách tiếp cận này có ý nghĩa bởi bảo vệ động vật không chỉ là ngăn chặn hành vi săn bắt, mua bán mà còn phải bảo đảm việc con người tác động đến môi trường không gây ra những hệ lụy ngoài mong muốn.
![]() |
| Tổ chức Hội nghị tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ động vật hoang dã trên địa bàn xã Sín Chéng. |
Từ thực tiễn tại Sín Chéng có thể thấy, công tác bảo vệ động vật hoang dã, đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản muốn đạt hiệu quả bền vững cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư. Chính quyền giữ vai trò tổ chức, chỉ đạo; lực lượng chuyên môn hướng dẫn, kiểm tra; các đoàn thể vận động; còn người dân là chủ thể trực tiếp thực hiện và giám sát việc chấp hành pháp luật tại địa bàn.
Thời gian tới, địa phương cần tiếp tục đổi mới hình thức tuyên truyền, mở rộng vận động các hộ kinh doanh, nhà hàng, quán ăn và hộ dân ký cam kết; đồng thời kiểm tra việc thực hiện, tránh tình trạng ký kết nhưng thiếu giám sát. Cần duy trì phối hợp giữa Công an xã, Kiểm lâm và các thôn trong trao đổi thông tin, tuần tra tại khu vực trọng điểm, kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm. Việc hỗ trợ tài liệu, kinh phí và tập huấn nghiệp vụ cho lực lượng cơ sở cũng là yêu cầu cần được cấp trên quan tâm.
![]() |
| Thông tin và đường dây nóng được lực lượng Hạt Kiểm lâm khu vực Bắc Hà công khai tại nhiều địa điểm nơi công cộng và nhà dân. |
Quan trọng hơn, mỗi người dân cần nhận thức rằng bảo vệ thiên nhiên không phải nhiệm vụ xa vời của riêng cơ quan quản lý. Đó là việc không săn bắt chim trời, không mua bán động vật hoang dã trái phép, không sử dụng phương tiện khai thác thủy sản bị cấm và chủ động phản ánh những hành vi xâm hại môi trường.
Đưa pháp luật đến gần người dân không chỉ nhằm ngăn chặn vi phạm, mà còn để hình thành một cộng đồng biết tôn trọng tự nhiên và có trách nhiệm với tài nguyên chung. Khi mỗi gia đình trở thành một địa chỉ tự giác chấp hành pháp luật, mỗi thôn bản trở thành một nơi cùng gìn giữ môi trường sống, công tác bảo tồn sẽ có nền tảng vững chắc hơn. Đó chính là hướng đi để Sín Chéng không chỉ bảo vệ những giá trị thiên nhiên đang có, mà còn gìn giữ nguồn tài nguyên quý báu cho các thế hệ mai sau.
