GS. Hà Tôn Vinh: Nhiều rào cản khiến doanh nghiệp Việt khó niêm yết tại Mỹ và bài học rút ra từ Vinfast

Niêm yết trên sàn chứng khoán Mỹ không chỉ là cuộc chơi về vốn, mà là chuẩn mực quốc tế khắt khe nhất về minh bạch, quản trị và thương hiệu. Trong cuộc trao đổi với Tạp chí Doanh nghiệp & Hội nhập, GS. Hà Tôn Vinh, chuyên gia về tài chính quốc tế và quản trị doanh nghiệp - đã chia sẻ góc nhìn sâu sắc về câu chuyện VinFast và cách doanh nghiệp Việt có thể bước ra sân chơi toàn cầu.

GS. Hà Tôn Vinh, chuyên gia về tài chính quốc tế và quản trị doanh nghiệp

Vì sao doanh nghiệp Việt khao khát lên sàn Mỹ?

Niêm yết tại Mỹ không đơn thuần là để huy động vốn “rẻ” với thanh khoản cao. Đó là tấm hộ chiếu toàn cầu để doanh nghiệp bước vào chuỗi giá trị quốc tế. Khi cổ phiếu xuất hiện trên Nasdaq hay NYSE, doanh nghiệp không còn được nhìn nhận là một công ty nội địa, mà là thương hiệu quốc tế được định giá bằng niềm tin toàn cầu. Có những công ty Việt Nam, để thỏa mãn cộng đồng đầu tư của họ khát khao đến mức kéo cả một ê kíp sang tận Mỹ để được trải nghiệm rung chuông tại Nasdaq.

Theo GS. Hà Tôn Vinh, giá trị lớn nhất của việc niêm yết không nằm ở dòng tiền, mà ở niềm tin thương hiệu: “Niêm yết ở Mỹ là bước chuyển từ ‘doanh nghiệp kiếm tiền’ sang ‘doanh nghiệp được tin’. Trong kinh tế toàn cầu, niềm tin chính là "đồng tiền" mạnh nhất.”

Một doanh nghiệp niêm yết tại Mỹ phải minh bạch đến từng con số, chịu giám sát của SEC (Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ), của các quỹ đầu tư tổ chức và truyền thông tài chính quốc tế. Chính áp lực ấy buộc doanh nghiệp có giá trị thực sự phải rèn kỷ luật quản trị, tăng năng lực điều hành và duy trì sức cạnh tranh bền vững.

20h ngày 15/8/2023 (giờ Việt Nam), VinFast đã rung chuông ra mắt trên Nasdaq Global Select Market.

Giáo sư Hà Tôn Vinh chia sẻ về ba lợi thế mà doanh nghiệp đạt được khi niêm yết ở Mỹ:

Doanh nghiệp tầm quốc tế: Minh bạch và hợp pháp nhờ kiểm toán quốc tế và công bố thông tin đầy đủ.

Bền vững và đáng tin cậy: Vì chỉ những doanh nghiệp có nền tảng quản trị dài hạn mới trụ vững.

Uy tín thương hiệu trong và ngoài nước: mở rộng cơ hội tiếp cận nhà đầu tư và thị trường toàn cầu.

Vào tháng 9/2023, Thủ tướng Phạm Minh Chính từng rung chuông khai phiên giao dịch tại NYSE và Nasdaq gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng Việt Nam sẵn sàng hội nhập sâu hơn vào thị trường vốn quốc tế. “Chính phủ đã mở cánh cửa, nhưng doanh nghiệp Việt phải đủ chuẩn để bước qua,” GS. Hà Tôn Vinh nhấn mạnh.

Thủ tướng Phạm Minh Chính gõ búa khai mạc phiên giao dịch chứng khoán trước sự hưởng ứng đầy phấn khởi của Phó Chủ tịch NYSE John Tuttle (sáng 21/9/2023 tại Mỹ)

Rào cản nào khiến doanh nghiệp Việt khó niêm yết tại Mỹ?

Theo GS. Hà Tôn Vinh: “Rất nhiều rào cản khiến doanh nghiệp Việt Nam chưa thể lên sàn Mỹ được, với nhiều lý do.”

Văn hóa “sợ minh bạch”: Nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình “gia đình trị”, ngại công khai thông tin, hoặc né tránh kiểm toán độc lập. Theo nghiên cứu “Việc tuân thủ pháp lý và công bố thông tin của doanh nghiệp ở Việt Nam” (“Firm Compliance and Public Disclosure in Vietnam”) của Ngân hàng Thế giới (World Bank), mức độ tuân thủ công bố thông tin của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong khu vực tư nhân vẫn còn thấp; cùng với đó, báo cáo của The Investor cho biết chỉ khoảng 60% doanh nghiệp chứng khoán tại Việt Nam đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn công bố thông tin theo quy định.

Thiếu chuẩn quản trị quốc tế: Để niêm yết tại Nasdaq, doanh nghiệp phải lập báo cáo theo chuẩn IFRS hoặc US GAAP, được kiểm toán bởi đơn vị có chứng nhận PCAOB (Public Company Accounting Oversight Board), công bố thông tin song ngữ và có bộ phận IR (Investor Relations) độc lập, những yêu cầu mà phần lớn doanh nghiệp Việt chưa thể đáp ứng, chi phí đầu tư rất lớn.

Hành lang pháp lý trong nước chưa theo kịp: Việt Nam còn thiếu quy định rõ ràng cho chuyển nhượng vốn xuyên biên giới, cấu trúc pháp nhân đa tầng, hay IPO thông qua mô hình SPAC hoặc ADR. Nhiều kế hoạch niêm yết quốc tế bị trì hoãn không phải do thiếu năng lực tài chính, mà vì “chưa có luật để đi.”

Những doanh nghiệp Việt đã từng “gõ cửa” sàn Mỹ

Trước VinFast, Cavico Corp. – doanh nghiệp hạ tầng có gốc Việt, từng niêm yết trên Nasdaq năm 2009 (mã CAVO), nhưng chỉ hai năm sau bị hủy niêm yết do vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin.

Hiện nay, một số doanh nghiệp như VNG, MoMo, Tiki, Bamboo Airways, hay Meey Group đều từng công bố kế hoạch IPO quốc tế. Tuy nhiên, họ vẫn đang trong giai đoạn chuẩn hóa tài chính và hoàn thiện pháp lý.

Theo các chuyên gia cho biết, lý do chính mà nhiều doanh nghiệp chưa niêm yết được là một hoặc tất cả các lý do sau: chưa hoàn thiện chuẩn báo cáo tài chính, chưa có pháp nhân quốc tế đồng bộ và quản trị chưa đủ độc lập. Nếu doanh nghiệp muốn niêm yết hoặc gọi vốn quốc tế, đặc biệt tại Mỹ, họ cần chuẩn báo cáo tài chính theo US GAAP (United-States Generally Accepted Accounting Principles) hoặc chuẩn quốc tế IFRS (International Financial Reporting Standards). “Thực tế, chuẩn US GAAP là yêu cầu bắt buộc đối với phần lớn doanh nghiệp niêm yết tại Mỹ”, GS. Hà Tôn Vinh cho biết.

Ngay tại sân nhà, nhiều doanh nghiệp Việt còn chưa đủ điều kiện giao dịch cổ phiếu ở UPCoM (quy định đủ tối thiểu 100 cổ đông), nhưng vẫn mơ lên sàn Nasdaq. Giấc mơ đó không sai nhưng khó có thể thành hiện thực vì thiếu nền tảng quản trị và giá trị thực chất.

Vì sao VinFast làm được?

Trong khi phần lớn doanh nghiệp Việt còn loay hoay với “cánh cửa trong nước”, VinFast chọn hướng khác: niêm yết qua SPAC (Special Purpose Acquisition Company) hình thức sáp nhập với công ty đã niêm yết sẵn để rút ngắn thời gian và chi phí IPO.

Ngay từ năm 2019, VinFast đã chuẩn bị kỹ lưỡng: áp dụng IFRS, kiểm toán quốc tế, thành lập pháp nhân tại Singapore, thiết lập hệ thống công bố thông tin song ngữ và xây dựng câu chuyện thương hiệu “Ô tô điện Việt Nam vươn ra thế giới.”

GS. Hà Tôn Vinh: “VinFast đã thoả thuận sáp nhập với Black Spade Acquisition Co. - một SPAC tại Mỹ và thông báo ngày 12/5/2023 rằng giá trị doanh nghiệp (enterprise value) khi sáp nhập khoảng 27 tỷ USD và giá trị vốn chủ sở hữu (equity value) khoảng 23 tỷ USD. Giá cổ phiếu của VinFast giao dịch lần đầu là 22 USD, đã lập đỉnh lịch sử quanh 82,35 USD vào ngày 28/8/2023 do sức mạnh của truyền thông, marketing, quan hệ các nhà đầu tư và nhiều hậu thuẫn tại thời điểm. Sau đó, giá trị cổ phiếu rớt liên tục đến nay. Tính đến cuối phiên giao dịch ngày 6/11/2025, vốn hoá thị trường thực tế của VinFast Auto Ltd. (mã VFS) là khoảng 7,72 tỷ USD. (Số liệu được tính theo giá cổ phiếu ~3,32 USD và tổng số lượng cổ phiếu lưu hành, lấy từ dữ liệu thị trường chứng khoán Mỹ).

Nguyên nhân chính là: “Theo tiêu chuẩn quốc tế vô cùng khắt khe, sản phẩm chưa đáp ứng tiêu chuẩn an toàn của thị trường Mỹ, khiến nhiều công ty bảo hiểm chưa chấp nhận bảo lãnh, khách hàng e ngại, dẫn đến doanh số thấp”. Bài học rút ra từ Vinfast, theo GS. Hà Tôn Vinh: “Giá trị không thể được mua bằng tốc độ, mà chỉ được gây dựng bằng giá trị thực và niềm tin.”

Sàn giao dịch chứng khoán hàng đầu thế giới NYSE (Mỹ)

Con đường nào cho doanh nghiệp Việt?

Các chuyên gia từ Nasdaq Advisory, PwC và Harvard Kennedy School đều chung nhận định: điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt niêm yết thành công không phải là lợi nhuận ngắn hạn, mà là năng lực quản trị bền vững và minh bạch dữ liệu. GS. Hà Tôn Vinh cho biết: “Nasdaq hay NYSE không cần doanh nghiệp có hiện tại hoàn hảo, nhiều doanh nghiệp công nghệ còn lỗ nặng những năm đầu. Họ cần doanh nghiệp có tầm nhìn, tương lai tin cậy và quản trị chuẩn mực. Gốc rễ vẫn phải là sản phẩm thực sự đáp ứng được nhu cầu thị trường.”

Lộ trình ông đề xuất cho doanh nghiệp Việt gồm bốn bước then chốt:

Xây dựng quản trị minh bạch: HĐQT độc lập, ủy ban kiểm toán, chính sách ESG và hệ thống kiểm soát rủi ro.

Chuẩn hóa tài chính: Áp dụng IFRS hoặc US GAAP, kiểm toán bởi tổ chức đạt PCAOB, công bố thông tin bằng tiếng Anh.

Lựa chọn mô hình niêm yết phù hợp: SPAC, ADR hoặc IPO truyền thống tùy theo năng lực và chiến lược.

Tích lũy uy tín quốc tế: Có đối tác chiến lược, ngân hàng bảo lãnh và quỹ đầu tư bảo trợ để tạo niềm tin thị trường.

Từ tấm gương VinFast, thế hệ doanh nghiệp Việt dám đi theo con đường minh bạch, chuẩn hóa và hội nhập quốc tế, Việt Nam hoàn toàn có thể có thêm nhiều thương hiệu xuất hiện trên sàn chứng khoán Mỹ.

“Được niêm yết trên sàn Mỹ không phải chỉ để cổ phiếu có giá trị siêu lợi nhuận, mà đây là kết quả của một doanh nghiệp có thương hiệu vững mạnh được quốc tế công nhận. Khi doanh nghiệp Việt vượt qua các rào cản, nỗ lực vượt qua thách thức này, họ không chỉ huy động được vốn, mà còn đạt được niềm tin thương hiệu toàn cầu”, GS. Hà Tôn Vinh kết luận.