Đẩy mạnh hoàn thiện thể chế xây dựng trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang bước vào giai đoạn hoàn thiện với những yêu cầu cao hơn về hiệu quả vận hành, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng – một trong những trụ cột quan trọng của quản lý nhà nước.

Sau một năm thực hiện, bức tranh tổng thể cho thấy những chuyển biến rõ nét cả về tổ chức bộ máy, cải cách thủ tục hành chính lẫn ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, đi cùng với đó là không ít thách thức đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất và khả thi trong thực tiễn.

Hoàn thiện thể chế – yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn mới

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho rằng, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là một chủ trương lớn, quan trọng của Đảng và Nhà nước nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường phân cấp, phân quyền và phát huy tính chủ động, sáng tạo của chính quyền cơ sở.

Sau 1 năm thực hiện, chủ trương này đã từng bước đi vào cuộc sống, tạo được sự chuyển biến tích cực trong tổ chức bộ máy hành chính, cải cách thủ tục hành chính và trong công tác phục vụ người dân, doanh nghiệp.

"Đối với lĩnh vực xây dựng, một năm vừa qua dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, thế nhưng, Bộ Xây dựng và các địa phương đã quán triệt và triển khai thực hiện nghiêm chỉ đạo, bám sát thực tiễn, chủ động các giải pháp, đạt được nhiều kết quả tích cực", Thứ trưởng nói.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh

Ghi nhận những kết quả đạt được, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cũng thẳng thắn chỉ ra một số bất cập còn tồn tại.

Điển hình, việc xử lý, đề xuất sửa đổi, bổ sung văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian ngắn gặp khó khăn do nhiều nội dung cần được nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng và phải tuân thủ quy trình, thủ tục theo quy định.

Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp làm khối lượng công việc của chính quyền địa phương cấp tỉnh, cấp xã tăng lên. Nhiều địa phương còn khó khăn về nguồn nhân lực chuyên ngành xây dựng, dẫn đến còn lúng túng trong giải quyết những nhiệm vụ mới được phân cấp.

Chính quyền địa phương cấp xã còn hạn chế về năng lực, thiếu nguồn nhân lực dẫn đến có thời điểm không đủ khả năng đáp ứng khối lượng công việc tăng đột biến.

Nhiều nhiệm vụ vừa triển khai, vừa hoàn thiện thể chế dẫn đến quy trình nghiệp vụ trong việc xây dựng các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và việc thu thập, tạo lập dữ liệu còn gặp khó…

Tiếp tục triển khai hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong thời gian tới, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh cho biết, thời gian tới, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo triển khai kịp thời, đồng bộ các chủ trương, kết luận của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Đảng ủy Chính phủ, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Bộ sẽ tiếp tục rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực xây dựng trên tinh thần cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, tăng cường phân cấp, phân quyền, bảo đảm cơ sở pháp lý, tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tính khả thi, phù hợp với thực tiễn.

"Bộ Xây dựng cũng sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới phương thức quản lý, điều hành, chú trọng duy trì, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin dùng chung và các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo mô hình tập trung, liên thông, lấy dữ liệu làm nền tảng", Thứ trưởng nói.

Về phía địa phương, Thứ trưởng Bộ Xây dựng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan thống nhất sử dụng hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung của Bộ (đối với các thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Xây dựng), bảo việc đồng bộ hồ sơ dữ liệu; hoàn thiện thể chế, quy trình nghiệp vụ làm cơ sở triển khai đồng bộ các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu thuộc phạm vi quản lý.

"Cấp có thẩm quyền và cơ quan liên quan địa phương cũng cần có sự rà soát, đánh giá năng lực, điều kiện đảm bảo triển khai thực hiện các nhiệm vụ đã được phân cấp, phân quyền cho địa phương, đặc biệt là chính quyền cấp xã để đề xuất điều chỉnh (nếu cần thiết)

Chuyển đổi số và nâng cao năng lực địa phương

Sau 1 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp, 11 kết quả tíh cực được ông Vũ Thành Trung, Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Xây dựng) chỉ rõ.

Một là, công tác tuyên truyền, phổ biến, quán triệt chủ trương, định hướng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy được Bộ Xây dựng và các cấp uỷ đảng thực hiện nghiêm túc, hiệu quả.

Hai là, công tác sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy đạt kết quả rõ nét. Bộ đã giảm mạnh số lượng đầu mối tổ chức, tiếp tục sắp xếp các chi cục, cảng vụ, phòng thuộc cục, đơn vị sự nghiệp công lập và đầu mối bên trong đơn vị sự nghiệp; hoàn thành giải quyết chế độ, chính sách đối với 542 người chịu tác động do sắp xếp tổ chức bộ máy.

Ba là, công tác phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền được triển khai quyết liệt. Đến nay, số nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền cho địa phương là 81 nhiệm vụ, cơ bản được thực hiện trên cơ sở đánh giá khả năng thực thi của bộ máy, đội ngũ cán bộ và nguồn lực của địa phương.

Bốn là, các cơ quan đơn vị thuộc Bộ trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ đã tăng cường phối hợp trong công tác tham mưu, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho địa phương khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; Chú trọng thiết lập cơ chế phối hợp theo từng lĩnh vực chuyên môn.

Năm là cải cách thủ tục hành chính (TTHC) đạt kết quả tích cực. Trong năm 2025, Bộ đã hoàn thành phân cấp 45 thủ tục hành chính từ Trung ương xuống địa phương, bãi bỏ 16 TTHC, phân định thẩm quyền giải quyết 41 TTHC từ cấp huyện về cấp xã.

Từ năm 2025 đến tháng 5/2026, Bộ Xây dựng đã phân cấp 75 TTHC được thực hiện tại cấp Bộ, giảm số TTHC được thực hiện tại cấp Bộ còn 168 TTHC thuộc phạm vi quản lý (đạt gần 30%); cắt giảm gần 6,9 tỷ đồng chi phí tuân thủ TTHC (đạt gần 55%); cắt giảm 2.549 ngày thời gian giải quyết TTHC (đạt gần 54%).

Sáu là, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu đã có bước tiến nổi bật. Bộ đã triển khai hệ thống thông tin giải quyết TTHC theo mô hình tập trung, cung cấp 263 dịch vụ công trực tuyến trên tổng số 266 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết, (đạt 98,9%). Hệ thống của Bộ đã tiếp nhận, xử lý hơn 57.700 hồ sơ, trong đó 55.395 hồ sơ trực tuyến (đạt 96%).

Đối với hệ thống phục vụ cấp tỉnh, cấp xã, Bộ đã tạo lập gần 67.800 tài khoản cho cán bộ địa phương, tiếp nhận và xử lý 351.312 hồ sơ, trong đó 285.537 hồ sơ trực tuyến (đạt hơn 81%).

Bảy là, công tác xây dựng, kết nối cơ sở dữ liệu được đẩy mạnh. Bộ đã hoàn thành xây dựng và triển khai 10/10 cơ sở dữ liệu theo yêu cầu. Trong đó, 8/10 cơ sở dữ liệu đã thống nhất chỉ tiêu thông tin và đồng bộ dữ liệu với Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng đã được đưa vào sử dụng từ ngày 1/1/2026, quản lý hơn 124.000 hồ sơ quy hoạch, dự án, công trình.

Tám là, công tác đào tạo, bồi dưỡng được chú trọng. Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã ban hành Kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã sau sắp xếp. Từ ngày 1/7/2025 đến nay, Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng đã tổ chức 69 lớp bồi dưỡng, tập huấn với khoảng 7.149 học viên, tập trung vào quản lý xây dựng, quy hoạch, cấp phép xây dựng, quản lý dự án đầu tư xây dựng, nhà ở, thị trường bất động sản, hạ tầng, giao thông và kỹ năng số.

Chín là, công tác sắp xếp cơ sở vật chất, tài sản công được triển khai chủ động. Trên tổng số 365 cơ sở nhà, đất, Bộ đã sắp xếp 323 cơ sở giữ lại tiếp tục sử dụng, 32 cơ sở chuyển giao về địa phương và các bộ, ngành khác, 10 cơ sở điều chuyển nội bộ. Đối với tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ, Bộ đã báo cáo và được Bộ Tài chính ban hành quyết định điều chuyển 368 cơ sở nhà đất về địa phương theo phân cấp, đạt 100% yêu cầu.

Mười là, công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh được thực hiện nghiêm túc.

Cuối cùng, qua tổng hợp nhanh báo cáo của các địa phương, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp bước đầu phát huy hiệu quả, góp phần rút ngắn quy trình xử lý công việc, nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Các địa phương đã chủ động rà soát, kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí cán bộ, phân định nhiệm vụ, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, không để gián đoạn nhiệm vụ phục vụ người dân và doanh nghiệp.