Đất hiếm do các doanh nghiệp Mỹ được Washington hậu thuẫn sản xuất đang được xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc, trong bối cảnh nhu cầu trong nước của Mỹ vẫn chưa hình thành đủ mạnh, bất chấp các nỗ lực của chính quyền Trump nhằm xây dựng chuỗi cung ứng quốc gia.
 |
| Đất hiếm Mỹ vẫn chảy sang châu Á dù Washington dốc tiền xây chuỗi cung ứng nội địa |
Các sản phẩm đất hiếm của MP Materials, Energy Fuels và Phoenix Tailings — những doanh nghiệp đã nhận hàng tỷ USD hỗ trợ từ Chính phủ Mỹ — hiện đang được bán cho các công ty tại châu Á, nơi năng lực sản xuất nam châm vẫn vượt xa quy mô còn non trẻ của Mỹ.
Việc Trung Quốc nắm vị thế thống trị trong nguồn cung đất hiếm và các khoáng sản quan trọng trên toàn cầu đã trở thành mối lo ngại an ninh quốc gia đối với Mỹ và nhiều nước phương Tây, nhất là từ khi Bắc Kinh bắt đầu siết chặt khả năng tiếp cận các vật liệu này.
Đây là nhóm kim loại có vai trò then chốt đối với các công nghệ của thế kỷ 21, được sử dụng trong nhiều lĩnh vực, từ hệ thống dẫn đường vũ khí đến pin xe điện.
Ông Nick Myers, Giám đốc điều hành Phoenix Tailings, cho biết các khách hàng Nhật Bản đang “tranh giành” nguồn kim loại đất hiếm mà công ty sản xuất, trong bối cảnh xuất khẩu vật liệu này từ Trung Quốc giảm mạnh trong năm nay.
Theo ông Myers, khách hàng của công ty khởi nghiệp này “chủ yếu ở Hàn Quốc và Nhật Bản”. “Trừ khi các nhà thầu quốc phòng hàng đầu của Mỹ hành động nhanh chóng, tôi sẽ bán hết… các công ty khác đang trả giá cao hơn và nhanh hơn”, ông nói.
Phoenix, được hậu thuẫn bởi IQT — một công ty đầu tư mạo hiểm do CIA tài trợ — đang mở rộng sản xuất, song vẫn chưa phải là nhà sản xuất quy mô lớn và không công bố số liệu bán hàng. Nhiều doanh nghiệp Mỹ đã công bố kế hoạch khai thác đất hiếm và sản xuất nam châm trong nước, nhưng các chuyên gia cho rằng ngành công nghiệp này cần thêm thời gian để phát triển.
“Hiện nay, chỉ có hai quốc gia sản xuất nam châm neodymium-sắt-boron ở quy mô lớn: Nhật Bản, nơi khởi nguồn công nghệ này, và Trung Quốc”, ông Thomas Kruemmer, tác giả blog Rare Earth Observer, cho biết.
Loại nam châm này được sử dụng trong nhiều sản phẩm, từ ô tô, máy bay chiến đấu đến thiết bị phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn.
MP Materials hiện là nhà sản xuất đất hiếm lớn nhất của Mỹ, bỏ xa các đối thủ trong nước. Theo báo cáo kết quả kinh doanh quý gần nhất, doanh thu từ bán oxit và kim loại neodymium-praseodymium (NdPr) — mảng kinh doanh lớn nhất của công ty xét theo doanh thu — “chủ yếu được tạo ra” theo thỏa thuận với Sumitomo Corporation of Americas, đơn vị phân phối vật liệu này cho khách hàng Nhật Bản. Một phần nguyên liệu cũng được chuyển cho một công ty công nghệ và công nghiệp của Mỹ không được nêu tên, theo thỏa thuận ký trong quý 1/2026. Cùng kỳ năm trước, phần lớn doanh thu bán hàng của MP — khi đó chủ yếu là nguyên liệu khai thác, chưa phải NdPr — đến từ Shenghe Resources của Trung Quốc. Tuy nhiên, MP đã dừng bán cho Shenghe trong khuôn khổ thỏa thuận với Chính phủ Mỹ.
Về dài hạn, MP đặt mục tiêu tự sản xuất nam châm ở quy mô lớn, đồng nghĩa công ty sẽ cần tiêu thụ phần lớn sản lượng do chính mình tạo ra. Đất hiếm sau khai thác được chuyển hóa thành oxit, sau đó dùng để sản xuất kim loại và hợp kim phục vụ chế tạo nam châm.
Công ty đã ký thỏa thuận cung cấp nam châm cho General Motors và Apple. Tháng 5 vừa qua, MP cho biết dự kiến bắt đầu giao nam châm thành phẩm cho GM trong năm nay.
Trong khi đó, Energy Fuels — doanh nghiệp nhận được khoản tài trợ có điều kiện trị giá 725 triệu USD từ Chính phủ Mỹ vào tháng 6 — cũng có kế hoạch mở rộng sản xuất đất hiếm và đang hướng tới thị trường châu Á.
“Chúng tôi sẽ sớm gửi oxit sang Hàn Quốc”, Giám đốc điều hành Ross Bhappu cho biết. Năm ngoái, một nhà sản xuất lớn của Hàn Quốc đã sử dụng một lượng nhỏ NdPr của Energy Fuels để sản xuất nam châm.
Energy Fuels đang trong quá trình mua lại Australian Strategic Materials, công ty sở hữu một nhà máy sản xuất kim loại đất hiếm tại Hàn Quốc. Doanh nghiệp này cũng công bố thỏa thuận trị giá 1,9 tỷ USD nhằm mua lại nhà sản xuất nam châm Đức Vacuumschmelze (VAC) vào tháng 6. Theo ông Bhappu, thương vụ này sẽ giúp nhiều sản phẩm của Energy Fuels được chuyển tới các hoạt động của VAC tại Mỹ.
Trung Quốc hiện là nhà sản xuất nam châm neodymium-sắt-boron lớn nhất thế giới. Bên ngoài Trung Quốc, Nhật Bản sản xuất khoảng 10.000-15.000 tấn mỗi năm, Hàn Quốc đạt 2.000-3.000 tấn mỗi năm, trong khi sản lượng của Mỹ chỉ khoảng 1.000 tấn hoặc thấp hơn, theo ông John Ormerod, chuyên gia tư vấn đất hiếm tại JOC LLC. Châu Âu cũng có một số cơ sở sản xuất, nhưng quy mô còn hạn chế.
Phoenix, doanh nghiệp nhận được khoản tài trợ có điều kiện 500 triệu USD từ Washington vào tháng 6, cho biết nguồn vốn của Chính phủ Mỹ sẽ giúp công ty mở rộng quy mô sản xuất kim loại và oxit, qua đó “mở rộng miếng bánh cho tất cả mọi người”. Trong khi đó, lợi nhuận gần đây của MP tăng lên nhờ khoản tiền nhận được theo thỏa thuận với Chính phủ Mỹ — thỏa thuận bảo đảm giá bán tối thiểu cho một số sản phẩm và bù đắp phần thiếu hụt nếu giá bán cho bên thứ ba thấp hơn mức này.
