Trong dự thảo Thông tư, một trong những nội dung quan trọng được nhấn mạnh là việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương (NSTW) và ngân sách địa phương (NSĐP). Việc phân cấp này được thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) và các văn bản hướng dẫn thi hành, nhằm đảm bảo công bằng và hiệu quả trong việc phân bổ nguồn lực tài chính giữa các cấp chính quyền. Dự thảo cũng cụ thể hóa các nguyên tắc phân chia nguồn thu từ các lĩnh vực có tính đặc thù cao, chẳng hạn như thu từ hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, dịch vụ xuyên biên giới, và các dịch vụ khác do nhà cung cấp nước ngoài thực hiện.
Một điểm đáng chú ý là Bộ Tài chính sẽ tiếp tục điều tiết toàn bộ (100%) các nguồn thu đặc biệt về ngân sách trung ương (NSTW), bao gồm:
- Thu từ hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, nền tảng số và dịch vụ xuyên biên giới do các nhà cung cấp nước ngoài thực hiện, với việc đăng ký và nộp thuế qua Cổng thông tin điện tử của Tổng cục Thuế.
- Thu từ tiền cấp quyền sử dụng tần số vô tuyến điện, một nguồn thu quan trọng nhằm quản lý và khai thác tài nguyên số, đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế số quốc gia.
Bên cạnh đó, các nguồn thu khác cũng được phân chia rõ ràng như thuế bảo vệ môi trường đối với sản phẩm xăng, dầu, hay nguồn thu từ phí sử dụng đường bộ và xử phạt hành chính trật tự an toàn giao thông đường bộ. Các quy định này không chỉ đảm bảo sự công bằng trong phân chia nguồn thu mà còn tạo điều kiện để các cấp chính quyền địa phương có thể chủ động trong việc sử dụng ngân sách để phục vụ các nhiệm vụ chi cấp bách.
 |
| Bộ Tài chính lấy ý kiến về dự toán ngân sách nhà nước năm 2025 (Ảnh: Minh họa). |
Dự thảo Thông tư cũng đề cập đến một số điểm quan trọng nhằm tăng cường khả năng tự chủ tài chính của các địa phương trong việc thực hiện các nhiệm vụ chi. Một trong những thay đổi lớn trong dự thảo là việc tăng bổ sung cân đối ngân sách cho các địa phương, để giúp họ đáp ứng các nhiệm vụ chi quan trọng và phát sinh ở cấp địa phương. Các địa phương có thể đề xuất bổ sung nguồn lực để đảm bảo không có nơi nào có mức chi thấp hơn dự toán đã được thông qua trong Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Việc bổ sung này sẽ giúp các địa phương duy trì tính ổn định tài chính và thực hiện các nhiệm vụ phát triển bền vững, từ đầu tư cơ sở hạ tầng đến thực hiện các chính sách an sinh xã hội.
Đặc biệt, dự thảo cũng tạo điều kiện cho các địa phương có thể chủ động tăng cường khả năng cân đối ngân sách nếu có nguồn thu đột biến từ các dự án mới. Điều này được thể hiện qua quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có quyền trình Hội đồng nhân dân tỉnh để quyết định tăng bổ sung ngân sách nếu có nguồn thu bất ngờ từ các dự án phát triển, chẳng hạn như các dự án về khai thác tài nguyên hoặc phát triển các khu công nghiệp mới.
Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là việc bố trí nguồn lực để thực hiện cải cách tiền lương cho cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Việc thực hiện cải cách tiền lương đang là một trong những mục tiêu quan trọng của Chính phủ trong giai đoạn 2025 - 2030, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động trong khu vực công và thu hút nhân lực chất lượng cao vào làm việc trong bộ máy nhà nước.
Dự thảo Thông tư quy định rằng một phần nguồn thu chuyển nguồn cải cách tiền lương của NSĐP còn dư từ năm 2024 sẽ được bố trí vào ngân sách của các địa phương năm 2025. Điều này nhằm giảm áp lực cân đối cho ngân sách trung ương trong việc đảm bảo nguồn lực cho cải cách tiền lương, đồng thời giúp các địa phương có thể duy trì được mức lương ổn định cho đội ngũ cán bộ, công chức trong bối cảnh nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn.
Việc bổ sung ngân sách cho cải cách tiền lương không chỉ giúp nâng cao đời sống của đội ngũ công chức mà còn là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy cải cách hành chính và tăng cường năng lực của bộ máy nhà nước. Dự thảo cũng yêu cầu các địa phương phải báo cáo với Hội đồng nhân dân về việc sử dụng nguồn lực cho cải cách tiền lương, đảm bảo tính minh bạch và đúng đắn trong việc phân bổ ngân sách.
Trong dự thảo, Bộ Tài chính cũng đưa ra những quy định chặt chẽ về việc giao dự toán thu NSNN cho các cơ quan, đơn vị và chính quyền cấp dưới. Cụ thể, các đơn vị sẽ phải triển khai giao nhiệm vụ thu ngân sách năm 2025 dựa trên cơ sở đánh giá đầy đủ các nguồn thu phát sinh trong năm 2024, từ đó đưa ra dự báo chính xác về mức thu và khả năng hoàn thành chỉ tiêu thu ngân sách.
Đồng thời, dự thảo cũng yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải phân bổ dự toán chi ngân sách các đơn vị sử dụng ngân sách trong phạm vi dự toán đã được Thủ tướng Chính phủ giao. Các đơn vị phải thực hiện các chính sách tiền lương, trợ cấp xã hội, lương hưu, trợ cấp ưu đãi người có công, và các chính sách an sinh xã hội theo đúng quy định, nhằm đảm bảo không có đối tượng nào bị thiếu hụt hoặc bỏ qua quyền lợi.
Mặc dù dự thảo Thông tư về tổ chức thực hiện dự toán NSNN năm 2025 đã đưa ra những bước đi rõ ràng, nhưng thực tế, việc triển khai những quy định này sẽ không dễ dàng. Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế vẫn còn nhiều bất ổn, việc bảo đảm ổn định ngân sách trong khi thực hiện các mục tiêu phát triển và cải cách tiền lương sẽ là một bài toán khó cho các cơ quan chức năng.
Thách thức lớn nhất chính là làm sao cân đối được giữa nguồn thu và nhiệm vụ chi, đảm bảo tính ổn định ngân sách trong khi vẫn đáp ứng được các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội và cải cách hành chính. Sự thiếu hụt ngân sách ở một số địa phương có thể dẫn đến tình trạng nợ đọng, khó khăn trong việc triển khai các dự án đầu tư công, và kéo dài tình trạng bất bình đẳng trong việc phân bổ nguồn lực giữa các vùng miền.
Tuy nhiên, nếu được thực hiện hiệu quả, những thay đổi trong dự thảo sẽ giúp cải thiện hệ thống tài chính công, tăng cường khả năng tự chủ của các địa phương và tạo ra một môi trường tài chính minh bạch, công bằng và bền vững hơn cho nền kinh tế.
Dự thảo Thông tư quy định về tổ chức thực hiện dự toán NSNN năm 2025 là một bước đi quan trọng trong tiến trình cải cách tài chính công của Việt Nam. Những thay đổi trong phân cấp ngân sách, cải cách tiền lương, và cách thức phân bổ ngân sách đều cho thấy Chính phủ đang nỗ lực xây dựng một hệ thống ngân sách công minh bạch và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, việc thực hiện những thay đổi này đòi hỏi các cơ quan chức năng cần phải có một chiến lược chi tiết và hiệu quả, đồng thời giảm thiểu các rủi ro phát sinh trong quá trình triển khai.
