Định hướng ứng phó cho doanh nghiệp Việt trước chính sách thuế quan của Hoa Kỳ

Theo báo cáo vừa công bố ngày 25/6/2025 của PwC Việt Nam mang tên "Chính sách thuế quan mới của Hoa Kỳ: Tác động và định hướng ứng phó cho doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam", bối cảnh kinh tế vĩ mô đầy biến động, cùng với làn sóng bảo hộ thương mại, đang đẩy doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ vào giai đoạn thử thách nghiêm trọng. Báo cáo dựa trên khảo sát chuyên sâu với sự tham gia của hàng trăm doanh nghiệp hoạt động trong chuỗi giá trị xuất khẩu, trong đó 33% có giao thương trực tiếp với thị trường Mỹ.

Chính sách thuế mới của Mỹ, có hiệu lực từ tháng 4/2025, đã áp mức thuế cao chưa từng có – lên đến 46% – lên một loạt mặt hàng chủ lực như dệt may, giày dép, gỗ, nội thất, nông sản và thủy sản. Điều này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn khiến đơn hàng dài hạn từ Mỹ sụt giảm đáng kể, trong khi áp lực cạnh tranh từ các quốc gia như Mexico, Indonesia và Malaysia ngày càng gay gắt.

Khảo sát cho thấy 86% doanh nghiệp bày tỏ quan ngại sâu sắc về tác động tiêu cực từ thuế quan Mỹ. Trong đó, 23% xác định "chi phí gia tăng" là rủi ro hàng đầu, kế đến là nguy cơ "dịch chuyển thị trường" và "nhu cầu giảm" từ phía Mỹ, mỗi yếu tố chiếm 15%.

Định hướng ứng phó cho doanh nghiệp Việt trước chính sách thuế quan của Hoa Kỳ

Trước thực trạng này, các doanh nghiệp Việt đang từng bước chuyển mình thông qua ba nhóm giải pháp chiến lược.

Thứ nhất, nhằm giảm phụ thuộc vào thương mại song phương, 44% doanh nghiệp đã và đang chủ động đa dạng hóa nguồn cung ứng, đặc biệt là thoát ly khỏi sự phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc. Bên cạnh đó, 34% doanh nghiệp đàm phán lại với nhà cung cấp hiện tại để kiểm soát chi phí tốt hơn.

Thứ hai, ở cấp độ vận hành, doanh nghiệp chú trọng nâng cao hiệu quả nội tại. 40% đã triển khai tự động hóa và tinh giản quy trình sản xuất, trong khi 32% tập trung vào loại bỏ lãng phí, tối ưu hoá dòng công việc để tiết giảm chi phí. Mô hình sản xuất tinh gọn (lean manufacturing), đầu tư công nghệ và chuyển đổi số là các yếu tố được ưu tiên trong lộ trình này.

Thứ ba, về mặt chiến lược thị trường, nhiều doanh nghiệp đang mở rộng điểm đến xuất khẩu sang EU, ASEAN và Nhật Bản – những khu vực Việt Nam đã ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) có hiệu lực cao. 41% doanh nghiệp khảo sát đang tìm cách tiếp cận các thị trường mới, 25% đang điều chỉnh lại chiến lược giá nhằm duy trì tính cạnh tranh trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng mạnh.

Ông Mohammad Mudasser, Giám đốc Dịch vụ Tư vấn Chuyển đổi tại PwC Việt Nam, đánh giá: "Năm 2025 mở ra nhiều thách thức nhưng cũng đầy tiềm năng cho ngành sản xuất và dịch vụ Việt Nam. Dù bối cảnh toàn cầu còn bất ổn, sự kiên cường và linh hoạt của doanh nghiệp Việt vẫn là điểm sáng. Với chiến lược đúng đắn và tận dụng thế mạnh nội tại, chúng ta có thể biến khó khăn thành cơ hội, thúc đẩy tăng trưởng và đổi mới bền vững".

Thực tế cho thấy, đây không chỉ là giai đoạn "thắt lưng buộc bụng" mà là thời điểm thích hợp để doanh nghiệp tái cấu trúc toàn diện. Chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang mô hình tinh gọn, linh hoạt, số hóa và đa phương hóa thị trường không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn.

Về phía chính sách, các chuyên gia khuyến nghị Chính phủ cần tiếp tục đóng vai trò đàm phán, xúc tiến thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các chương trình ưu đãi đầu tư, đổi mới công nghệ và đào tạo nhân lực. Trong một môi trường toàn cầu đầy bất định, khả năng chủ động thích ứng và đổi mới sáng tạo sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp Việt duy trì vị thế và phát triển bền vững trong tương lai.