Trái phiếu xanh: Cơ hội vàng để Việt Nam đạt mục tiêu Net Zero

Trái phiếu xanh: Cơ hội vàng để Việt Nam đạt mục tiêu Net Zero

Bước sang năm 2025, thị trường trái phiếu xanh toàn cầu vận hành trong một môi trường đầy biến động, chịu tác động từ những bất ổn địa chính trị, lãi suất cao kéo dài và áp lực ngân sách tại nhiều nền kinh tế lớn... Tại Hội nghị COP26, Thủ tướng Chính phủ đã cam kết đạt được mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ đã và đang ban hành nhiều cơ chế, chính sách và lộ trình cụ thể để triển khai một cách thực tế các cam kết.

Báo cáo của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cùng với nhiều tổ chức tài chính lớn khác đều đánh giá rằng, Việt Nam sẽ cần từ hàng chục đến khoảng 20 tỷ USD mỗi năm để thực hiện các dự án xanh, các dự án ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững, từ đó hướng tới mục tiêu Net Zero. Nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu đó có thể đến từ nhiều kênh như tín dụng ngân hàng, các quỹ đầu tư, thị trường cổ phiếu và đặc biệt là thị trường trái phiếu, trong đó trái phiếu xanh là một công cụ rất quan trọng.

Tại tọa đàm trực tuyến “Phát triển thị trường trái phiếu xanh: Tìm kiếm cơ hội trong hành trình tiến đến Net Zero” diễn ra sáng ngày 26/6/2025, ông Nguyễn Tùng Anh - Quản lý nghiên cứu tín dụng kiêm Trưởng bộ phận Tài chính bền vững tại FiinRatings cho rằng: “Trên thực tế, chúng ta đã nhắc đến rất nhiều về dư địa phát triển của thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam. Đây là một thị trường tiềm năng, gắn liền với nhiều lợi thế sẵn có như năng lượng tái tạo, cam kết mạnh mẽ của Chính phủ về chống biến đổi khí hậu tại COP26, cũng như sự sẵn sàng tham gia vào các dự án phát triển bền vững của các địa phương và doanh nghiệp Việt”.

Ông Nguyễn Tùng Anh - Quản lý nghiên cứu tín dụng kiêm Trưởng bộ phận Tài chính bền vững tại FiinRatings.

Ông Nguyễn Tùng Anh cho rằng dư địa phát triển của thị trường này không chỉ nằm ở những con số thể hiện trong các báo cáo của ADB hay các tổ chức phát triển khác, mà còn nằm ở chiều sâu và chiều rộng của các dự án và tài sản xanh. Tức là, không chỉ có những dự án xanh "truyền thống", mà còn có các dự án chuyển đổi, giúp giảm phát thải từ mức cao xuống thấp hơn, như ứng dụng công nghệ mới, cải tiến quy trình sản xuất.

Các dự án và tài sản xanh của Việt Nam hiện nay đang rất sẵn sàng chào đón dòng vốn đầu tư. Thêm vào đó, tiềm năng để chuyển đổi công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải cũng mở ra một dư địa rất lớn cho thị trường. “Vì vậy, quy mô thị trường trái phiếu xanh không chỉ là những con số định lượng cụ thể, mà còn là một tiến trình phát triển dài hạn, gắn với những chuyển biến rộng lớn hơn trong hệ sinh thái tài chính xanh, bao gồm cả thị trường carbon, tín chỉ xanh, và các công cụ tài chính hỗ trợ phát triển bền vững khác”, ông Tùng Anh nhận định.

Với đặc thù là kỳ hạn dài và lãi suất tương đối ổn định, ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam cho rằng, trái phiếu xanh mang lại nguồn vốn phù hợp để đầu tư vào những dự án có chu kỳ thu hồi vốn dài, như hạ tầng cơ bản phục vụ cho phát triển bền vững. Đây cũng là điểm mà trái phiếu xanh có thể được phát hành không chỉ bởi doanh nghiệp mà còn bởi Chính phủ hoặc các chính quyền địa phương nhằm tài trợ cho những công trình công ích có tính chiến lược dài hạn.

“Vì vậy, tiềm năng hay nói chính xác hơn là nhu cầu huy động vốn qua kênh trái phiếu xanh tại Việt Nam là rất lớn. Chúng ta cần tận dụng cơ hội này để phát triển thị trường một cách bài bản, minh bạch và hiệu quả nhằm đáp ứng các mục tiêu dài hạn về kinh tế xanh và bền vững”, ông Đỗ Ngọc Quỳnh chia sẻ.

Ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam.

Hai thương vụ tiêu biểu hé lộ tiềm năng lớn của trái phiếu xanh Việt Nam

Từ năm 2021 đến nay, tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam, theo đúng định nghĩa và tiêu chuẩn quốc tế đã đạt khoảng 1,4 tỷ đến 1,7 tỷ USD. Con số này không chỉ thể hiện nỗ lực rõ rệt trong việc hình thành và phát triển thị trường, mà còn cho thấy Việt Nam đang dần từng bước tiệm cận với các chuẩn mực tài chính xanh toàn cầu.

Một minh chứng rõ nét cho sự phát triển này là hai thương vụ phát hành trái phiếu xanh thành công điển hình tại Việt Nam gần đây - được ông Nguyễn Tùng Anh chia sẻ - cho thấy cả tiềm năng thị trường lẫn năng lực thực thi của doanh nghiệp Việt trong lĩnh vực tài chính xanh.

Ví dụ thứ nhất là thương vụ phát hành trái phiếu xanh của công ty IDI trong lĩnh vực ngư nghiệp bền vững. Đây là trái phiếu xanh đầu tiên tại châu Á được phát hành bởi một doanh nghiệp ngành thủy sản và là thứ hai trên thế giới, được xác nhận bởi Fin Ratings. Đồng thời, đây cũng là lô trái phiếu xanh đầu tiên tại Việt Nam phát hành bằng đồng nội tệ cho doanh nghiệp. Giao dịch này cho thấy rằng dù thị trường Việt Nam còn non trẻ so với quốc tế, nhưng chúng ta hoàn toàn có đủ năng lực kỹ thuật và hệ sinh thái hỗ trợ để phát hành những thương vụ đẳng cấp quốc tế như vậy.

Ví dụ thứ hai là thương vụ trái phiếu xanh của nhà máy nước sạch Hòa Bình - Xuân Mai. Điểm đặc biệt của thương vụ này là kỳ hạn rất dài, lên tới 20 năm, trong khi kỳ hạn phổ biến của trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam hiện nay chỉ dao động khoảng 3–5 năm. Đây là một bước tiến đáng kể về cấu trúc sản phẩm, cho thấy sự linh hoạt và sáng tạo trong thiết kế công cụ tài chính xanh tại Việt Nam.

Cần đảm bảo các đợt phát hành thực sự tuân thủ chuẩn mực của trái phiếu xanh

Bên cạnh các thương vụ phát hành trái phiếu, cũng tại tọa đàm, ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế và Đối ngoại - Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đã phác họa về bức tranh phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam trong thời gian qua, đặc biệt là trong 5 năm gần đây. Ông chia sẻ, trong thời gian gần đây, nhiều chính sách và bộ hướng dẫn liên quan cũng đã được ban hành nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho cả khu vực công và tư nhân. Đặc biệt, các hướng dẫn về công bố thông tin đã giúp đảm bảo tính minh bạch, từ tổ chức phát hành cho tới thị trường, nhà đầu tư và cả cơ quan quản lý. Nhờ vậy, việc theo dõi và giám sát các hoạt động phát hành trái phiếu xanh cũng trở nên khả thi và hiệu quả hơn.

“Ở góc độ nhà đầu tư, có thể thấy rằng rất nhiều nhà đầu tư quốc tế đặc biệt quan tâm đến trái phiếu xanh của Việt Nam. Họ không chỉ tìm kiếm lợi nhuận, mà còn coi đây là kênh đầu tư phù hợp với các mục tiêu phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội của mình. Việc Việt Nam chủ động mở cửa thị trường, giới thiệu các tiêu chuẩn quốc tế về trái phiếu xanh như ICMA (International Capital Market Association), CBI (Climate Bonds Initiative) hay bộ tiêu chuẩn trái phiếu xanh của ASEAN, đã tạo thuận lợi lớn cho doanh nghiệp trong nước tiếp cận thị trường vốn quốc tế”, ông Dũng thông tin.

Ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế và Đối ngoại - Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Tuy nhiên, để thị trường vận hành hiệu quả, đại diện Ủy ban chứng khoán Nhà nước cho rằng, không thể chỉ dừng lại ở phía tổ chức phát hành mà cần phát triển hệ sinh thái dịch vụ hỗ trợ, bao gồm các đơn vị tư vấn, đánh giá, kiểm toán và xác nhận độc lập, nhằm đảm bảo các đợt phát hành thực sự tuân thủ chuẩn mực của trái phiếu xanh.

“Trong 5 năm vừa qua, ngoài việc mở cửa thị trường, ban hành hướng dẫn và tiêu chuẩn, chúng tôi còn triển khai các chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức cho nhà đầu tư và doanh nghiệp. Nhờ đó, thị trường đã có những thay đổi đáng kể. Ý thức của nhà đầu tư trong nước đã thay đổi. Doanh nghiệp phát hành đã có nhận thức rõ hơn về vai trò và giá trị của trái phiếu xanh. Đặc biệt, ngoài các tổ chức tài chính, hiện nay đã xuất hiện nhiều đợt phát hành trái phiếu xanh đến từ doanh nghiệp phi tài chính – điều chưa từng có vài năm trước đây”, ông Dũng chia sẻ.

Ông nhận định: “Nhà đầu tư quốc tế cũng đang nhìn nhận thị trường Việt Nam với một góc nhìn khác: rõ ràng hơn, minh bạch hơn và tiệm cận hơn với các chuẩn mực toàn cầu. Việc có các tổ chức độc lập cung cấp dịch vụ xác nhận và giám sát cũng góp phần khẳng định chất lượng của các đợt phát hành trái phiếu xanh tại Việt Nam.