Phòng vệ thương mại mở thêm "khoảng đệm" để doanh nghiệp nâng sức cạnh tranh

Phòng vệ thương mại tạo thêm thời gian để doanh nghiệp nâng nội lực

Trong chiến lược phát triển công nghiệp giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng nền công nghiệp hiện đại với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân trên 10% mỗi năm. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cùng với các chính sách về đầu tư, tín dụng và phát triển ngành, phòng vệ thương mại được xem là công cụ giúp bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng nhập khẩu.

Ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công thương).

Ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) - cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân hơn 10% trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng nền công nghiệp hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao và trở thành quốc gia có mức thu nhập trung bình cao vào năm 2030. Trong lộ trình này, công nghiệp chế biến, chế tạo cùng công nghiệp hóa chất được xác định là những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế.

Theo ông Chu Thắng Trung, điều cần khẳng định là phòng vệ thương mại không nhằm mục tiêu bảo hộ sản xuất mà là công cụ chính sách giúp bảo vệ ngành sản xuất trong nước trong khoảng thời gian hợp lý trước các hành vi cạnh tranh không công bằng. Khoảng thời gian này tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và phát triển bền vững.

Doanh nghiệp cần chuyển từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa

Áp lực cạnh tranh ngày càng lớn khi nhiều quốc gia gia tăng sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với những ngành công nghiệp nền tảng như thép, hóa chất và nhựa. Trong nước, nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuẩn bị hồ sơ đề nghị điều tra nhưng vẫn gặp khó về dữ liệu, chứng cứ và yêu cầu pháp lý.

Đại diện Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - Chi nhánh Khu vực TP. Hồ Chí Minh - ông Vũ Xuân Hưng thông tin cho hay, doanh nghiệp hiện phải đồng thời đối mặt với các vụ điều tra từ nước ngoài và yêu cầu bảo vệ thị trường trong nước. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn hạn chế trong tiếp cận thông tin, quản trị dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và thiếu nhân lực chuyên trách.

Theo ông Vũ Xuân Hưng, doanh nghiệp cần chuyển mạnh từ tư duy "ứng phó" sang "phòng ngừa", chủ động khai thác hệ thống cảnh báo sớm, chuẩn hóa dữ liệu và tăng cường liên kết thông qua các hiệp hội ngành hàng để nâng cao năng lực xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại. Thực tiễn từ doanh nghiệp cũng cho thấy việc chuẩn bị dữ liệu ngay từ đầu mang ý nghĩa quyết định.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Bùi Thanh Cảnh - Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam - VNSTEEL, cho rằng các biện pháp phòng vệ thương mại chỉ tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và khoảng thời gian để doanh nghiệp tái cơ cấu. Về lâu dài, năng lực nội tại vẫn là yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững.

Tăng liên kết để biến phòng vệ thương mại thành lợi thế cạnh tranh

Đối với ngành hóa chất, ông Phạm Huy Nam Sơn - Phó Cục trưởng Cục Hóa chất, cho biết đây là ngành cung cấp nguyên liệu cho nhiều lĩnh vực của nền kinh tế nhưng vẫn chịu sức ép lớn từ nguồn nguyên liệu nhập khẩu và hàng hóa giá rẻ.

Theo ông, sử dụng hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương mại sẽ tạo thêm dư địa để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và từng bước hình thành chuỗi cung ứng có sức cạnh tranh cao hơn.

Các chuyên gia cũng cho rằng cùng với việc hoàn thiện chính sách, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp trong xây dựng cơ sở dữ liệu, chia sẻ thông tin và đào tạo chuyên sâu để doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chủ động chuẩn bị hồ sơ ngay từ khi xuất hiện dấu hiệu thiệt hại.

Cách tiếp cận này sẽ giúp phòng vệ thương mại trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ được sử dụng khi tranh chấp đã phát sinh.