Nghị quyết đất đai mở lối tư duy mới khơi thông nguồn lực phát triển quốc gia bền vững

Nghị quyết 21-NQ/TW đang được nhìn nhận như một bước ngoặt lớn trong tư duy quản lý và sử dụng đất đai tại Việt Nam, khi lần đầu tiên đặt vấn đề chuyển từ cách tiếp cận hành chính sang quản trị nguồn lực một cách toàn diện và dài hạn. Đây không chỉ là câu chuyện sửa đổi luật, mà là sự thay đổi căn bản trong cách nhìn nhận vai trò của đất đai đối với nền kinh tế.

Trong nhiều năm, đất đai chủ yếu được quản lý thông qua hệ thống thủ tục hành chính, tập trung vào việc kiểm kê, giao đất, cho thuê đất và kiểm soát mục đích sử dụng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy cách tiếp cận này chưa đủ để phát huy hiệu quả nguồn lực. Không ít dự án dù hoàn tất đầy đủ thủ tục pháp lý nhưng vẫn chậm triển khai, đất bị bỏ hoang hoặc sử dụng kém hiệu quả, trong khi nhu cầu về nhà ở, sản xuất và hạ tầng vẫn rất lớn.

Nghị quyết đất đai mở lối tư duy mới khơi thông nguồn lực phát triển quốc gia bền vững.

Chính nghịch lý này đã đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy. Nghị quyết 21 nhấn mạnh việc nhìn nhận đất đai không chỉ là một loại tài sản cần quản lý, mà còn là nguồn lực chiến lược có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, xã hội và môi trường. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi quyết định liên quan đến đất đai cần được đánh giá trên nhiều chiều cạnh, thay vì chỉ dựa vào tiêu chí thu ngân sách trước mắt.

Cách tiếp cận mới cũng đặt trọng tâm vào hiệu quả sử dụng đất. Một khu đất không còn được xem là đã hoàn thành “nhiệm vụ” khi được giao đúng quy trình, mà phải được đưa vào khai thác đúng tiến độ, tạo ra giá trị cụ thể như việc làm, sản phẩm, nguồn thu và đóng góp cho cộng đồng. Điều này giúp thay đổi cách đánh giá trách nhiệm của các bên liên quan, từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Một điểm đáng chú ý là Nghị quyết 21 đề cao việc quản trị toàn bộ vòng đời sử dụng đất, từ quy hoạch, phân bổ, khai thác đến giám sát và đánh giá kết quả. Đây là bước tiến quan trọng nhằm khắc phục tình trạng “đứt gãy” trong quản lý, khi mỗi khâu do một cơ quan phụ trách nhưng thiếu sự liên thông, dẫn đến dự án bị ách tắc kéo dài.

Cùng với đó, nguyên tắc “khơi thông nhưng không buông lỏng” được đặt ra nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển và kiểm soát. Thực tế cho thấy, nếu quá siết chặt thủ tục có thể làm đình trệ thị trường, nhưng nếu nới lỏng thiếu kiểm soát lại dễ dẫn đến đầu cơ, thất thoát và lãng phí. Do đó, yêu cầu đặt ra là xây dựng một hệ thống quản trị minh bạch, dựa trên dữ liệu và cơ chế giám sát hiệu quả.

Nghị quyết cũng mở rộng cách tiếp cận trong việc phân bổ đất đai, không đặt Nhà nước và thị trường ở hai cực đối lập mà hướng tới sự phối hợp hài hòa. Nhà nước giữ vai trò định hướng, quy hoạch và bảo vệ lợi ích công, trong khi thị trường giúp phân bổ nguồn lực đến những chủ thể có khả năng sử dụng hiệu quả hơn. Đây là cơ sở để hình thành một thị trường đất đai minh bạch và vận hành theo quy luật kinh tế.

Một trong những nội dung quan trọng khác là thay đổi cách nhìn về giá đất. Thay vì chỉ tập trung vào việc xác định giá để tối đa hóa nguồn thu, Nghị quyết hướng đến việc quản trị quá trình tạo ra và phân bổ giá trị từ đất. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh giá đất tăng cao nhưng chưa phản ánh đúng giá trị thực, thậm chí gây áp lực lên chi phí sản xuất và khả năng tiếp cận nhà ở.

Theo đó, giá trị gia tăng từ đất cần được phân chia hợp lý giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Phần giá trị đến từ đầu tư công, quy hoạch hay phát triển hạ tầng cần được điều tiết để phục vụ lợi ích chung, trong khi phần giá trị do nhà đầu tư tạo ra cần được bảo vệ để duy trì động lực phát triển. Đây là bài toán cân bằng lợi ích, có ý nghĩa quyết định đối với tính bền vững của thị trường.

Bên cạnh đó, việc xác lập quyền sử dụng đất rõ ràng, ổn định cũng được xem là yếu tố then chốt để khơi thông nguồn lực. Khi quyền được đảm bảo, chi phí giao dịch sẽ giảm, khả năng tiếp cận vốn được cải thiện và niềm tin của nhà đầu tư được củng cố. Ngược lại, nếu quyền thiếu minh bạch hoặc thường xuyên thay đổi, rủi ro sẽ gia tăng và dòng vốn khó có thể chảy vào các lĩnh vực dài hạn.

Một điểm nhấn khác của Nghị quyết là vai trò của dữ liệu trong quản trị đất đai. Thay vì phụ thuộc vào hồ sơ giấy và quy trình thủ công, hệ thống thông tin đất đai cần được số hóa, kết nối và cập nhật liên tục. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là nền tảng để nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý.

Nhìn tổng thể, Nghị quyết 21 không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc hiện hữu mà còn hướng tới xây dựng một hệ thống quản trị đất đai hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Việc chuyển từ tư duy khai thác sang kiến tạo giá trị, từ quản lý sang quản trị, được kỳ vọng sẽ giúp đất đai thực sự trở thành động lực tăng trưởng, thay vì chỉ là nguồn thu ngắn hạn.

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu về sử dụng hiệu quả các nguồn lực ngày càng trở nên cấp thiết. Với những định hướng mang tính đột phá, Nghị quyết 21 được kỳ vọng sẽ tạo ra cú hích quan trọng, góp phần giải phóng tiềm năng đất đai và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế theo hướng bền vững và bao trùm.