 |
| UBND cấp tỉnh được duyệt chủ trương sân bay, Nhà nước linh hoạt cùng PPP |
Theo đó, các dự án xây mới cảng hàng không, sân bay, đường cất hạ cánh, nhà ga hành khách và hàng hóa có công suất từ một triệu tấn mỗi năm trở lên sẽ thuộc thẩm quyền quyết định của chính quyền địa phương. Đây là lần đầu tiên cấp tỉnh được giao trọng trách lớn như vậy trong lĩnh vực hạ tầng hàng không. Không chỉ vậy, UBND tỉnh còn có quyền quyết định chủ trương đầu tư đối với các dự án kinh doanh vận chuyển hành khách bằng đường hàng không; dự án cảng biển đặc biệt hoặc có vốn đầu tư từ 2.300 tỷ đồng trở lên; các dự án chế biến dầu khí; dự án khu đô thị từ 50 ha, hoặc nhỏ hơn nhưng có quy mô dân số từ 15.000 người; và dự án sử dụng đất quy mô từ 100 ha trở lên.
Lý giải cho sự phân cấp mạnh mẽ này, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho rằng, đây là bước đi cần thiết nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho các địa phương chủ động thu hút và triển khai dự án nhanh chóng, hiệu quả. “Việc bỏ thủ tục xin chấp thuận chủ trương đầu tư cấp Trung ương sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án, đồng thời tăng tính minh bạch và trách nhiệm của chính quyền địa phương”, ông Thắng nhấn mạnh. Bộ trưởng cũng tiết lộ, Chính phủ đang tiến hành tổng kết Luật Đầu tư và sẽ nghiên cứu khả năng bãi bỏ hoàn toàn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư trong tương lai gần.
Song song với việc phân quyền cho địa phương, một điểm mới đáng chú ý khác là cơ chế chia sẻ rủi ro và lợi ích trong các dự án PPP (đối tác công – tư), đặc biệt là các dự án BOT hạ tầng. Theo quy định mới, nếu doanh thu thực tế của nhà đầu tư vượt quá mức trong phương án tài chính từ 110% đến 125%, phần chênh lệch sẽ được chia sẻ với Nhà nước ở tỷ lệ 50%. Ngược lại, khi doanh thu thấp hơn kế hoạch từ 10% đến 25%, Nhà nước sẽ chia sẻ một nửa phần hụt với nhà đầu tư. Đây là lần đầu tiên một cơ chế chia sẻ doanh thu mang tính hai chiều được đưa vào luật, thay vì chỉ hỗ trợ doanh nghiệp trong trường hợp thua lỗ.
Riêng với các dự án BOT ký kết trước năm 2021 – vốn đang gặp nhiều khó khăn do biến động chính sách, quy hoạch – Nhà nước sẽ áp dụng cơ chế chia sẻ phần doanh thu giảm, nhưng chỉ một lần duy nhất và có điều kiện chặt chẽ. Theo thống kê, hiện có 11 dự án BOT giao thông đang rơi vào tình trạng doanh thu sụt giảm nghiêm trọng, không đảm bảo phương án tài chính, khiến rủi ro dồn về phía nhà đầu tư và bên cho vay. Cơ chế chia sẻ doanh thu này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những “nút thắt” tồn đọng, đồng thời tạo niềm tin để khơi thông dòng vốn xã hội vào hạ tầng.
Không dừng lại ở đó, lần sửa luật này còn đồng thời điều chỉnh nhiều quy định liên quan trong các luật khác như Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư công, Luật Thuế GTGT, Luật Quản lý tài sản công... Mục tiêu là tạo sự đồng bộ, thống nhất và linh hoạt hơn trong việc quản lý đầu tư và sử dụng nguồn lực công. Đáng chú ý, Luật Đầu tư công mới cho phép chuyển quyền điều chỉnh kế hoạch vốn đầu tư công từ HĐND sang UBND cấp tỉnh, giúp quá trình điều hành vốn nhanh chóng, kịp thời và sát thực tế hơn.
Việc Quốc hội đồng thuận thông qua gói sửa đổi này với tỷ lệ gần 91% không chỉ thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ của các đại biểu mà còn cho thấy một bước chuyển quan trọng trong tư duy điều hành đầu tư công và tư. Từ mô hình tập trung cao độ, Việt Nam đang từng bước chuyển sang phân quyền – nơi chính quyền địa phương không chỉ “được làm” mà còn phải “chịu trách nhiệm” về hiệu quả phát triển.
Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ. Phân quyền phải đi kèm với nâng cao năng lực cán bộ, kiểm soát chặt chẽ quy hoạch, và minh bạch hóa toàn bộ quá trình đầu tư – nếu không, quyền năng mới rất dễ bị lạm dụng hoặc sử dụng không hiệu quả. Chất lượng triển khai các nghị định hướng dẫn sắp ban hành trong quý III–IV/2025 sẽ là phép thử đầu tiên cho tính khả thi của lần cải cách lớn này.
