Quốc hội thông qua Luật sửa 8 luật thuộc lĩnh vực tài chính, đầu tư: Tăng phân cấp, phân quyền, giảm thủ tục đầu tư

Tại kỳ họp Quốc hội đang diễn ra, một dấu mốc lịch sử trong công cuộc cải cách thể chế của Việt Nam đã được ghi nhận khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 8 luật quan trọng chính thức được thông qua với tỷ lệ tán thành gần như tuyệt đối – 432/434 đại biểu tham gia biểu quyết. Tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi như đấu thầu, đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), hải quan, thuế, đầu tư công và quản lý tài sản công, đạo luật này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ hàng loạt rào cản pháp lý, tăng tính linh hoạt trong quản trị và đặc biệt là đẩy nhanh tốc độ triển khai các dự án, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế-xã hội. Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.

Một trong những điểm sáng nổi bật của Luật sửa đổi là việc trao quyền lớn hơn cho doanh nghiệp nhà nước trong hoạt động mua sắm. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng, đối với các doanh nghiệp không sử dụng vốn ngân sách, họ sẽ được quyền tự quyết định cách lựa chọn nhà thầu, miễn là đảm bảo minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình. Đây là một bước tiến quan trọng, giảm thiểu sự can thiệp hành chính, thúc đẩy tính chủ động và cạnh tranh của các doanh nghiệp.

Quốc hội thông qua luật sửa 8 luật loạt chính sách tài chính. (Ảnh: Quochoi.vn)

Đáng chú ý, Luật mới cho phép trao quyền cho chủ đầu tư được ưu tiên áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu đơn giản hơn như chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn trong trường hợp đặc biệt, hay các hình thức khác như đấu thầu rộng rãi, chào hàng cạnh tranh và các hình thức khác phù hợp với quy mô, tính chất của gói thầu.

Đối với các dự án Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật PPP đã điều chỉnh cơ chế chia sẻ doanh thu giữa Nhà nước và nhà đầu tư theo hướng linh hoạt và công bằng hơn. Cụ thể, khi doanh thu thực tế vượt 110 - 125% so với phương án tài chính, nhà đầu tư phải chia sẻ 50% phần chênh lệch với Nhà nước, sau khi đã điều chỉnh giá, phí dịch vụ và thời hạn hợp đồng.

Ngược lại, nếu doanh thu thực tế giảm xuống dưới 75-90% mức dự tính, Nhà nước sẽ chia sẻ 50% phần hụt với nhà đầu tư. Cơ chế này nhằm giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư, khuyến khích họ mạnh dạn tham gia vào các dự án PPP. Tuy nhiên, cơ chế chia sẻ phần giảm doanh thu sẽ không được áp dụng trong trường hợp phương án tài chính được điều chỉnh theo lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, lãi suất vốn vay, phương án trả nợ sau thỏa thuận không bảo đảm tính khả thi.

Đối với các dự án BOT triển khai trước năm 2021 gặp khó khăn do thay đổi chính sách hoặc quy hoạch, cơ chế chia sẻ phần giảm doanh thu chỉ được áp dụng một lần nếu doanh thu 3 năm gần nhất dưới 75% kế hoạch. Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định đây là giải pháp cần thiết để tháo gỡ vướng mắc tồn đọng, bởi hiện có 11 dự án BOT giao thông bị giảm doanh thu, chủ yếu do nguyên nhân khách quan hoặc lỗi từ phía cơ quan Nhà nước.

Chính phủ sẽ quy định chi tiết phương pháp xác định, trình tự và thủ tục chia sẻ doanh thu. Bộ trưởng hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ quyết định việc áp dụng, nhưng phải đảm bảo không làm tăng giá dịch vụ hay kéo dài thời gian thu phí, nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp.

Một điểm mới quan trọng khác trong lần sửa đổi này là việc phân quyền cho UBND cấp tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư đối với bảy nhóm dự án thay vì phải trình Thủ tướng như trước. Các nhóm dự án này bao gồm: dự án xây mới sân bay, nhà ga có công suất từ 1 triệu tấn/năm; đầu tư kinh doanh vận chuyển hành khách bằng đường hàng không; bến cảng, khu cảng biển thuộc cảng đặc biệt hoặc quy mô từ 2.300 tỷ đồng; đầu tư chế biến dầu khí; dự án xây nhà ở, khu đô thị từ 50 ha hoặc từ 15.000 dân trở lên; và các dự án sử dụng đất từ 100 ha trở lên hoặc quy mô nhỏ hơn nhưng dân số từ 10.000 người trở lên.

Sắp tới, Chính phủ cũng sẽ ban hành nghị định hướng dẫn theo hướng đơn giản tối đa thủ tục hành chính chấp thuận chủ trương đầu tư và cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư. Đây là một phần quan trọng trong chương trình cắt giảm thủ tục hành chính năm 2025 được nêu tại Nghị quyết số 66/NQ-CP. Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, các bộ ngành đang được giao nhiệm vụ loại bỏ ít nhất 30% các điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết, góp phần tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi và hiệu quả hơn cho cộng đồng doanh nghiệp.