Chính thức luật hóa cơ chế sandbox để thử nghiệm mô hình, công nghệ và chính sách mới

Cơ chế “thử nghiệm có kiểm soát”

Một trong những điểm nổi bật của luật là lần đầu tiên thiết lập cơ chế “thử nghiệm có kiểm soát” (sandbox) – công cụ pháp lý cho phép triển khai mô hình, công nghệ hoặc chính sách mới trong phạm vi và thời gian giới hạn. Đây là khuôn khổ thử nghiệm nhằm kiểm soát rủi ro, đánh giá hiệu quả trước khi áp dụng rộng rãi.

Cơ chế sandbox được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để các lĩnh vực công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, công nghệ y tế, giáo dục số… vận hành trong môi trường pháp lý an toàn, phù hợp với đặc trưng linh hoạt và liên tục thử nghiệm của lĩnh vực KH,CN&ĐMST.

Luật cũng thể hiện rõ nguyên tắc bảo vệ nhà khoa học và tổ chức chủ trì nếu đã thực hiện đúng quy trình và quy định, kể cả trong trường hợp kết quả không đạt kỳ vọng, nhằm nuôi dưỡng tinh thần dấn thân, sáng tạo và sẵn sàng thử nghiệm.

Luật xác lập tư duy mới về quản lý nhà nước, chuyển mạnh từ mô hình “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tập trung vào minh bạch quy trình, đánh giá đầu ra và quản lý rủi ro thay vì can thiệp hành chính từ đầu.

Cách tiếp cận này phù hợp với đặc thù sáng tạo và biến động nhanh của hoạt động KH,CN&ĐMST; đồng thời nâng cao vai trò kiến tạo của Nhà nước trong việc xây dựng chiến lược dài hạn, bảo đảm nguồn lực, đầu tư hạ tầng và tạo môi trường thuận lợi cho nghiên cứu và đổi mới.

Chính thức luật hóa cơ chế sandbox để thử nghiệm mô hình, công nghệ và chính sách mới

Gỡ nút thắt sở hữu trí tuệ và thúc đẩy thương mại hóa

Luật mới đã tháo gỡ điểm nghẽn kéo dài liên quan đến quyền sở hữu kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước. Theo đó, tổ chức chủ trì được mặc nhiên giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng kết quả nghiên cứu mà không phải xin lại cơ quan cấp trên.

Luật cũng tạo hành lang pháp lý thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu thông qua: Hình thành sàn giao dịch công nghệ; tổ chức định giá tài sản trí tuệ; các trung tâm hỗ trợ chuyển giao công nghệ.

Cơ chế phân chia lợi ích kinh tế từ sản phẩm trí tuệ cũng được quy định rõ, bảo đảm hài hòa quyền lợi giữa tổ chức chủ trì, nhà khoa học và các bên liên quan. Nhà khoa học được phép hưởng lợi trực tiếp từ doanh thu sản phẩm trí tuệ – yếu tố then chốt để khuyến khích sáng tạo đi đôi với ứng dụng thực tiễn.

Bên cạnh đó, Luật quy định rõ việc xây dựng nền tảng số và hệ thống thông tin quốc gia về KH,CN&ĐMST, yêu cầu các đơn vị sử dụng ngân sách công phải cập nhật dữ liệu định kỳ. Khu vực ngoài nhà nước cũng được khuyến khích chia sẻ thông tin theo nguyên tắc tự nguyện và minh bạch.

Hệ thống dữ liệu này sẽ đóng vai trò quan trọng không chỉ trong quản lý, mà còn trong kết nối các bên tham gia hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từ nhà nghiên cứu, doanh nghiệp đến cơ quan quản lý và nhà đầu tư.

Luật đề cao sự tích hợp, chia sẻ và đồng bộ giữa các nền tảng thông tin, từ đó tạo điều kiện để triển khai các giải pháp công nghệ nhanh chóng, đúng định hướng và hiệu quả. Đây là nền móng cho một hạ tầng dữ liệu bền vững, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số.