Gỡ "nút thắt" về rào cản phi thuế quan tạo lực đẩy cho doanh nghiệp ASEAN vươn xa

Toàn cảnh Hội thảo “Gỡ rào cản phi thuế quan vì thịnh vượng chung ASEAN” diễn ra sáng ngày 27/6.

Tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 46 diễn ra cuối tháng 5 vừa qua, lãnh đạo các quốc gia Đông Nam Á đã đưa ra cam kết về việc xây dựng chính sách chung, tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho các doanh nghiệp FDI đầu tư vào các quốc gia trong khu vực này, bao gồm cả Việt Nam.

Trong bối cảnh bất ổn kinh tế toàn cầu và căng thẳng địa chính trị gia tăng, các quốc gia ASEAN đang điều chỉnh lại cách tiếp cận đối với đầu tư nước ngoài, chuyển trọng tâm từ số lượng sang chất lượng và tác động bền vững. Tuy nhiên, rào cản phi thuế quan vẫn là một trong những trở ngại lớn làm chậm dòng vốn quốc tế và cản trở lưu thông hàng hóa.

Với hệ thống quy định, tiêu chuẩn và thủ tục phức tạp, rào cản phi thuế quan đang trở thành “nút thắt vô hình” mà doanh nghiệp nước ngoài buộc phải vượt qua khi tiếp cận thị trường khu vực. Việt Nam là quốc gia đang ngày càng phát triển mạnh mẽ với môi trường đầu tư - kinh doanh cải thiện đáng kể. Nhiều nhà đầu tư nước ngoài đã lựa chọn Việt Nam là điểm đến hấp dẫn và là trung tâm sản xuất chiến lược, kết nối với các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới (World Bank), có chín loại biện pháp phi thuế quan chủ yếu được sử dụng. Trong đó biện pháp kiểm dịch động thực vật và an toàn thực phẩm (SPS) được sử dụng nhiều nhất với 37,5%; tiếp đó là rào cản kỹ thuật đối với thương mại (TBT) 37,5%; kiểm tra hàng hóa trước vận chuyển và các thủ tục khác là 1,3%...

Tại Hội thảo “Gỡ rào cản phi thuế quan vì thịnh vượng chung ASEAN” do Báo Tài chính - Đầu tư tổ phối hợp với Đại sứ quán New Zealand tại Việt Nam tổ chức sáng ngày 27/6, ông Lê Trọng Minh - Phó Tổng biên tập báo Tài chính - Đầu tư cho rằng: "Mặc dù mục tiêu của các biện pháp phi thuế quan này là chính đáng, đó là để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, môi trường và sản xuất trong nước, song chúng có thể trở thành rào cản vô hình đối với thương mại và đầu tư vào khu vực nếu không được thiết kế minh bạch, hài hòa và có khả năng dự đoán. Các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, sẽ phải chịu chi phí tuân thủ cao do phải kiểm định lại sản phẩm theo tiêu chuẩn riêng từng nước ASEAN, hay phải đối mặt với những khó khăn do thiếu thông tin kịp thời về các thay đổi kỹ thuật, SPS, các chứng nhận đặc thù như Halal, dược phẩm, việc áp dụng thủ tục số hóa, đặc biệt ở các khu vực ngoài trung tâm…"

Ông Lê Trọng Minh - Phó Tổng biên tập báo Tài chính - Đầu tư chia sẻ tại Hội thảo.

Theo Hội nghị Liên hiệp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), chi phí thương mại do các rào cản phi thuế quan chiếm đến 2 - 4 % giá trị hàng hóa. Còn theo một nghiên cứu của Dự án phân tích thương mại toàn cầu (GTAP) thuộc Đại học Purdue (Hoa Kỳ) ước tính rằng chỉ cần giảm 10 % chi phí do các rào cản phi thuế quan, ASEAN có thể thu về mức tăng trưởng thương mại 3 - 4 %, tương đương hàng chục tỷ USD.

Như vậy, việc tháo gỡ các rào cản phi thuế quan, nếu làm đúng cách sẽ giúp giảm đáng kể chi phí giao dịch, tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thị trường khu vực; thúc đẩy dòng vốn đầu tư nội khối, bởi các nhà đầu tư luôn tìm đến những nơi có khung khổ pháp lý minh bạch và chuỗi cung ứng thuận lợi; và quan trọng hơn cả là tăng cường niềm tin của người tiêu dùng, khi họ tiếp cận được các sản phẩm chất lượng với giá cả cạnh tranh, mà vẫn an toàn, phù hợp với chuẩn mực quốc tế.

Cũng theo ông Lê Trọng Minh, việc tháo gỡ rào cản phi thuế quan không có nghĩa là mở cửa vô điều kiện, mà là loại bỏ các biện pháp bất hợp lý hoặc chồng chéo; hài hòa hóa tiêu chuẩn kỹ thuật giữa các quốc gia ASEAN; tăng cường tính minh bạch và khả năng dự đoán chính sách và đặc biệt, số hóa thủ tục hành chính theo hướng đồng bộ khu vực.

Bà Caroline Beresford – Đại sứ New Zealand tại Việt Nam

Cũng tại Hội thảo, bà Caroline Beresford – Đại sứ New Zealand tại Việt Nam chia sẻ: “Bối cảnh hiện nay đặt ra ngày càng nhiều thách thức đối với các doanh nghiệp, từ bất ổn địa chính trị, các rào cản thuế quan mới, cạnh tranh gia tăng đến những tác động đi kèm tới niềm tin của người tiêu dùng. Trong khi không thể kiểm soát hoàn toàn các làn sóng toàn cầu này, chúng ta vẫn có thể tận dụng hiệu quả hơn các khuôn khổ hiện có - các hiệp định thương mại tự do, cơ chế tham vấn, quy chuẩn thương mại và luật lệ quốc tế, đồng thời tiếp tục cải thiện những yếu tố mà chúng ta vẫn có khả năng kiểm soát”.

Đặc biệt, theo bà Caroline Beresford, việc tháo gỡ các rào cản phi thuế quan cần được đặt ở vị trí trung tâm trong nỗ lực này. Rào cản phi thuế quan thường xuyên được đề cập trong các đàm phán thương mại, các diễn đàn khu vực và được quy định trong nhiều hiệp định quốc tế.

Đại sứ New Zealand thông tin thêm, trên thực tế, hiện có tới hơn hai triệu biện pháp phi thuế quan đang có hiệu lực, tác động tới 78% giá trị thương mại thế giới và việc áp dụng các biện pháp này đã gây tổn thất tới 2.4 nghìn tỷ NZD trong năm 2019. “Mặc dù hiện không có số liệu cập nhật cho tới hiện nay, các doanh nghiệp New Zealand đã luôn chia sẻ với chúng tôi về các biện pháp phi thuế quan cũng như tác động của chúng tới công việc kinh doanh.

"Chúng tôi hoàn toàn nhận thức được rằng rất nhiều biện pháp phi thuế quan, như các quy định về an ninh sinh học sẽ giúp bảo vệ sức khỏe của người dân cũng như vật nuôi và cây trồng, các yếu tố có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại. Tuy nhiên, nếu các biện pháp này được thực hiện một cách không phù hợp, bao gồm việc hạn chế thương mại, các biện pháp phi thuế quan có thể trở thành các rào cản phi thuế quan, từ đó cản trở các dòng chảy hàng hóa và dịch vụ tự do, làm chậm trễ các hoạt động xuất khẩu và tổn hại tới các nỗ lực tập thể của chúng ta trong việc hội nhập khu vực sâu hơn”, bà Caroline Beresford chia sẻ.

Dù đã có những tiến bộ đáng kể từ phía các chính phủ, trong đó có Việt Nam và New Zealand, nhưng theo bà Caroline, chừng đó là chưa đủ. “Chúng ta còn rất nhiều việc phải làm, và chỉ có thể thành công nếu có nỗ lực tập thể từ tất cả các bên liên quan,” bà nhấn mạnh.

Trong đó, bà đặc biệt đề cao vai trò của doanh nghiệp, những người trực tiếp chịu tác động. Việc chia sẻ các kinh nghiệm thực tế sẽ giúp nhận diện rõ những khoảng trống chính sách cần điều chỉnh. Đồng thời, truyền thông cần được huy động như một công cụ quan trọng để nâng cao nhận thức, truyền tải thông điệp và tạo sức ép tích cực đến quá trình cải cách.

“Về phía các nhà hoạch định chính sách, điều quan trọng là phải lắng nghe cẩn trọng, biến các phản hồi thành quy định minh bạch, hiệu quả và phù hợp với cam kết quốc tế, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững,” Đại sứ Caroline khẳng định.

Cùng với quan điểm trên, ông Lê Trọng Minh cho rằng môi trường đầu tư toàn cầu đang thay đổi rõ rệt. “Nhà đầu tư ngày nay không còn tìm đến nơi rẻ hơn, mà họ tìm đến nơi dễ làm ăn hơn, thông minh hơn và bền vững hơn.” Theo ông, sự cạnh tranh giữa các quốc gia sẽ phụ thuộc vào khả năng tháo gỡ được nhiều rào cản hơn mà vẫn bảo đảm được lợi ích quốc gia.“Nói cách khác, mở cửa cần phải thông minh, có chọn lọc và có định hướng", ông Minh khẳng định.

Trong bức tranh chung đó, việc gỡ bỏ rào cản phi thuế quan, nếu được thực hiện đúng cách sẽ trở thành đòn bẩy thiết thực để kiến tạo một ASEAN thịnh vượng, bao trùm và cạnh tranh bền vững.